Hojicha & Genmaicha: Trí tuệ dân gian và sự sáng tạo trong từng hạt gạo

Trong thế giới trà Nhật, người ta thường bị choáng ngợp bởi sự tinh tế của Matcha hay Sencha cao cấp. Nhưng linh hồn thực sự của văn hóa trà đại chúng, thứ “trí tuệ dân gian” ấm áp nhất, lại nằm trọn trong hai cái tên: Hojicha và Genmaicha.

Đây không phải là những loại trà của tầng lớp quý tộc. Đây là những loại trà được sinh ra từ sự cần thiết, từ “cái khó ló cái khôn”, và là minh chứng vĩ đại cho khả năng biến điều bình thường trở nên phi thường của người Nhật.

Khi nói đến trà Nhật, chúng ta thường nghĩ ngay đến màu xanh ngọc bích của Matcha hay vị umami tinh tế của Gyokuro. Đó là những “người quý tộc” trong thế giới trà.

Nhưng hôm nay, chúng ta sẽ không nói về họ. Chúng ta sẽ nói về “những người bình dân” – Hojicha (ほうじ茶) và Genmaicha (玄米茶). Đây là hai loại trà mang trong mình linh hồn của đời sống thường nhật, là biểu tượng cho “trí tuệ dân gian” (folks wisdom) và óc sáng tạo ẩm thực của người Nhật trong những thời kỳ khó khăn nhất.

Tại ILOTA, chúng tôi tin rằng mọi sản phẩm thượng hạng đều bắt nguồn từ một câu chuyện. Và câu chuyện của Hojicha và Genmaicha là một trong những câu chuyện truyền cảm hứng nhất, về cách con người biến sự khan hiếm thành di sản, biến sự tiết kiệm thành một hương vị độc đáo.

Hojicha (ほうじ茶): Hương vị ấm áp từ những tháng ngày khó khăn

Để hiểu Hojicha, chúng ta phải quay về Kyoto những năm 1920.

Câu chuyện về sự khan hiếm và “phép màu của lửa”

Vào thập niên 1920, Bối cảnh lúc bấy giờ là thời kỳ khó khăn sau chiến tranh và động đất lớn Kanto (1923), nguyên liệu khan hiếm. Sau những biến động kinh tế, các thương nhân trà ở Kyoto phải đối mặt với một vấn đề nan giải: hàng tấn trà xanh tồn kho. Đây là những loại trà “cấp thấp” hơn – là Bancha (lá trà thô già của vụ thu hoạch cuối) và Kukicha (cành/cuống trà). Chúng có vị chát gắt, màu sắc không đẹp và không thể bán được.

Thay vì vứt bỏ – một điều cấm kỵ với tinh thần mottainai (勿体無い – “không lãng phí”) của người Nhật – một thương nhân đã nảy ra một ý tưởng: rang chúng lên ở nhiệt độ thật cao.

Ngọn lửa cao (khoảng 200°C) đã tạo ra một phép màu:

1. Biến đổi hóa học: Quá trình rang đã phá hủy gần như toàn bộ Catechins (chất tạo vị chát, đắng) trong lá trà già.
2. Giảm caffeine: Nhiệt độ cao làm thăng hoa (sublimate) phần lớn caffeine trong trà.
3. Tạo hương mới: Phản ứng Maillard (phản ứng giữa axit amin và đường) đã biến lá trà xanh chát gắt thành một thức uống có màu nâu đỏ, với hương thơm ấm áp, ngọt ngào của caramel, hạt dẻ và khói gỗ.

Hojicha ra đời. Nó không chỉ giải cứu những lá trà bị bỏ đi, mà còn vô tình tạo ra một loại trà “quốc dân” mới.

Hojicha là gì?

Về bản chất, Hojicha là Trà Xanh (thường là Bancha hoặc Kukicha) được rang ở nhiệt độ cao.

• Màu sắc: Nước trà màu nâu đỏ hổ phách (khác hẳn màu xanh/vàng của trà xanh).
• Hương vị: Ấm, đậm, hương hạt dẻ rang, caramel, vị ngọt dịu, hoàn toàn không chát.
• Đặc tính: Hàm lượng caffeine cực kỳ thấp.

Vì đặc tính này, Hojicha ra đời là một cuộc cách mạng. Nó trở thành thức uống lý tưởng cho mọi lứa tuổi, kể cả trẻ em và người già nhờ độ caffeine thấp. Người Nhật thường uống Hojicha vào buổi tối sau bữa ăn, hoặc dùng trong các bữa ăn nhẹ tại các quán ăn bình dân (Izakaya). Nó trở thành một phần của văn hóa ẩm thực đường phố, dân dã và ấm áp.

Genmaicha (玄米茶): Sáng tạo “no bụng” của giới lao động

Nếu Hojicha là trí tuệ của người buôn, thì Genmaicha là sáng tạo của người lao động.

Câu chuyện về sự tiết kiệm và “hạt gạo nổ”

Genmaicha (Trà gạo lứt) có một biệt danh rất đáng yêu là “Trà Bỏng Ngô” (Popcorn Tea). Cái tên này cũng bắt nguồn từ sự tiết kiệm của người bình dân Nhật Bản.

Trong quá khứ, trà xanh (Sencha hoặc Bancha) vẫn là một thức uống có giá trị. Đối với giới lao động, công nhân và nông dân, việc uống trà nguyên chất hàng ngày là một điều xa xỉ.

Câu chuyện về Genmaicha thậm chí còn mang đậm tính dân gian hơn. Tương truyền, nó xuất hiện từ thời kỳ Minh Trị hoặc thậm chí sớm hơn. Đây là thức uống của tầng lớp lao động và nông dân nghèo. Để tiết kiệm và kéo dài thời gian sử dụng lượng trà xanh (Bancha) ít ỏi, họ đã pha trộn thêm gạo lứt nổ (genmai).

Hạt gạo lứt khi được rang lên đến độ nổ bung như bỏng ngô đã mang đến hương thơm béo ngậy, vị ngọt đậm đà, giúp “chống chế” cho vị chát nhẹ của trà xanh cấp thấp. Thậm chí, có giai thoại kể rằng một người hầu tên Genmai đã vô tình làm rơi gạo rang vào trà của chủ, và thứ thức uống mới lạ ấy đã ra đời từ sự tình cờ đó.

Và thứ đó chính là gạo lứt rang (Genmai).

• Họ rang gạo lứt cho đến khi chúng nổ bung (một số hạt nổ trắng như bỏng ngô), tạo ra hương thơm hấp dẫn.
• Họ trộn gạo rang này với lá trà Bancha bình dân.

Sự kết hợp này, ban đầu chỉ vì mục đích tiết kiệm, lại tạo ra một hương vị “gây nghiện”:

1. Vị trà (từ Sencha/Bancha): Cung cấp vị tươi mát, thanh nhẹ.
2. Hương thơm (từ gạo rang): Cung cấp hương thơm ấm, béo ngậy, nutty.
3. Vị ngọt (từ tinh bột): Tinh bột từ gạo tiết ra khi pha, làm nước trà tròn vị, dày dặn và có vị ngọt tự nhiên, giúp người lao động có cảm giác “no bụng” và ấm áp hơn.

Genmaicha, thức uống của người lao động, ra đời như vậy.

Genmaicha là gì? 

Về bản chất, Genmaicha là Trà Xanh (thường là Bancha) được trộn với gạo lứt rang (Genmai).

• Màu sắc: Nước trà màu vàng xanh, tươi sáng.
• Hương vị: Cân bằng hoàn hảo giữa vị cỏ tươi (grassy) của trà xanh và hương thơm béo ngậy, ấm áp của gạo rang.
• Đặc tính: Hàm lượng caffeine thấp (nhưng vẫn cao hơn Hojicha một chút, do vẫn giữ được bản chất trà xanh).

Bảng so sánh “trí tuệ dân gian”: Hojicha vs. Genmaicha

Cách thưởng thức Hojicha vs. Genmaicha

Tin vui là, vì được sinh ra từ đời sống dân gian, cả Hojicha và Genmaicha đều rất “dễ tính”, không đòi hỏi kỹ thuật pha cầu kỳ như Sencha.

• Với Hojicha: Bạn cần nước thật sôi (95-100°C). Chính nhiệt độ cao sẽ “đánh thức” hương thơm caramel, khói gỗ đã được “khóa” lại trong lá trà. Hãm nhanh trong 30-60 giây.
• Với Genmaicha: Bạn dùng nước nóng (khoảng 85-95°C). Nhiệt độ này đủ để chiết xuất vị trà xanh và làm bung tỏa hương gạo mà không làm trà bị đắng. Hãm trong 60-90 giây.

Trí tuệ dân gian trong đời sống hiện đại

Ngày nay, cả Hojicha và Genmaicha đã vượt ra khỏi biên giới Nhật Bản, trở thành hiện tượng toàn cầu. Chúng không còn là sản phẩm của sự nghèo khó, mà là đại diện cho một lối sống thông minh, bền vững và hướng đến bản chất.

Các món như Hojicha Latte (với vị kem béo ngậy, ấm áp) hay Genmaicha Ice Cream (với các hạt gạo lứt giòn tan) đang được săn đón trên toàn thế giới.

Tại ILOTA, chúng tôi trân trọng những câu chuyện như vậy. Chúng nhắc nhở chúng ta rằng, giá trị đích thực không chỉ nằm ở những thứ đắt tiền nhất, mà còn nằm ở trí tuệ, sự sáng tạo và tấm lòng trân trọng nguyên liệu được gửi gắm trong từng sản phẩm.

Điều này chứng minh một sự thật: giá trị chân thực và óc sáng tạo sẽ không bao giờ bị lãng quên. Chúng chỉ chờ thời gian để được kể lại theo một cách mới.

Kết luận

Câu chuyện của Hojicha và Genmaicha là một bài học sâu sắc về sự sáng tạo. Nó dạy chúng ta rằng giá trị không chỉ nằm ở những thứ xa xỉ, mà còn nằm ở trí tuệ biến điều bình thường thành phi thường, biến sự thiếu thốn thành một hương vị độc đáo.

Tại ILOTA, chúng tôi chia sẻ trọn vẹn triết lý này. Chúng tôi tin rằng giá trị của một sản phẩm không nằm ở tên gọi, mà nằm ở câu chuyện và sự chân thực của nó. Giống như người nông dân Nhật Bản đã tìm thấy sự ấm áp trong hạt gạo, chúng tôi cũng đang nỗ lực mỗi ngày để tìm kiếm và tôn vinh những “hạt ngọc” nguyên bản từ chính thổ nhưỡng Việt Nam.

Nếu bạn cũng là người trân trọng những giá trị chân thực, được đúc kết từ trí tuệ và thổ nhưỡng, hãy [Khám phá các dòng trà nguyên bản của ILOTA] – nơi mỗi lá trà cũng đang kể một câu chuyện về vùng đất của mình.

ILOTA  – Xưởng sản xuất Cà phê & Trà

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội.

Zalo: 0989 099 033 (Mr Thắng)

Website: ilota.vn

Facebook: ILOTA Coffee and Tea