Cuppa Joe là gì: Khi Hải quân Mỹ đổi rượu lấy cà phê và huyền thoại về sự thức tỉnh

Cuppa Joe là gì? Lật lại hồ sơ mật năm 1914 khi rượu bị cấm trên tàu chiến và cà phê trở thành biểu tượng lịch sử. Góc nhìn chuyên sâu từ ILOTA.

Hãy nhắm mắt lại và tưởng tượng bạn đang đứng trên boong của chiếc tàu chiến USS Texas vào một đêm giông bão năm 1914. Gió Đại Tây Dương rít gào qua các tháp pháo, sóng biển đen ngòm chồm lên như những con quái vật muốn nuốt chửng con tàu. Trong cái lạnh thấu xương và nỗi căng thẳng tột độ của chiến tranh đang cận kề, thứ duy nhất giữ cho đôi tay người lính không run rẩy, đôi mắt họ không sụp xuống vì mệt mỏi, không phải là một ly rượu Rum nồng nàn như trong những câu chuyện cướp biển xưa cũ.

Đó là một chiếc cốc thiếc nóng hổi, bốc khói nghi ngút, chứa một thứ nước đen sánh, đắng ngắt và đậm đặc.

Người Mỹ gọi đó là “Cuppa Joe”.

Nhưng Cuppa Joe là gì? Tại sao tên của một người đàn ông (Joe) lại trở thành danh từ chung cho cả một nền văn hóa uống cà phê của cường quốc số một thế giới? Có phải chỉ đơn giản là tiếng lóng, hay ẩn sau đó là cả một cuộc cách mạng về tư tưởng, kỷ luật và lòng yêu nước?

Tại ILOTA, chúng tôi không chỉ say mê sự tĩnh lặng của những hương thơm tinh tế của hạt cà phê tuyển chọn. Chúng tôi còn bị cuốn hút bởi những câu chuyện lịch sử đã định hình nên “khẩu vị” của nhân loại. Hôm nay, hãy cùng chúng tôi quay ngược thời gian, lật lại hồ sơ Lệnh chung 99 để giải mã bí ẩn thú vị này.

Cuppa Joe là gì? 

Trước khi đi sâu vào những diễn biến lịch sử kịch tính, chúng ta cần thống nhất với nhau về khái niệm: Cuppa Joe là gì?

Về mặt ngôn ngữ học, “Cuppa Joe” là cách nói trại đi của cụm từ “Cup of Joe”, một lát cắt quan trọng trong nguồn gốc của Cuppa Joe. Trong văn hóa đại chúng Mỹ, nó đồng nghĩa với “một tách cà phê”. Nhưng nếu bạn tra từ điển, bạn sẽ chỉ nhận được định nghĩa khô khan. Với những người sành sỏi và am hiểu văn hóa, “Cuppa Joe” mang nhiều tầng nghĩa hơn thế — và đó cũng chính là nguồn gốc của Cuppa Joe:

• Sự bình dân: Nó không phải là loại cà phê được pha chế cầu kỳ trong các tách sứ xương mỏng manh của giới quý tộc châu Âu. Nó là cà phê của người lao động, của người lính, mạnh mẽ và không kiểu cách.
• Sự thân thuộc: Gọi cà phê là “Joe” giống như gọi tên một người bạn tri kỷ.
• Biểu tượng lịch sử: Nó đánh dấu sự chuyển mình của nước Mỹ từ một quốc gia chịu ảnh hưởng của văn hóa trà (từ Anh) và rượu (truyền thống hàng hải) sang văn hóa Cà phê – thứ nhiên liệu của sự tỉnh táo và tốc độ.

Nhưng ai là “Joe”? Có hai giả thuyết lớn nhất chia rẽ các nhà sử học suốt một thế kỷ qua. Và câu chuyện bắt đầu từ một người đàn ông bị cả Hải quân Mỹ “ghét cay ghét đắng” — cũng là nút thắt then chốt trong nguồn gốc của Cuppa Joe.

Bối cảnh lịch sử 1914: Cú Order lệnh chung 99 và “Lễ tang của thần rượu”

Câu chuyện bắt đầu không phải bằng tiếng súng, mà bằng chữ ký của một người đàn ông mang trong mình sứ mệnh thay đổi bộ mặt Hải quân Hoa Kỳ: Josephus Daniels.

Chân dung Josephus Daniels: “Khắc tinh” của men say

Năm 1913, Tổng thống Woodrow Wilson bổ nhiệm Josephus Daniels vào vị trí Bộ trưởng Hải quân. Daniels không phải là một chính trị gia bình thường. Ông là một tín đồ sùng đạo, một người theo chủ nghĩa bài rượu nhiệt thành và sở hữu những nguyên tắc đạo đức vô cùng khắt khe.

Ngài Josephus Daniels

Trong mắt Daniels, Hải quân Mỹ đang bước vào kỷ nguyên hiện đại với những chiến hạm Dreadnought khổng lồ, vận hành bằng động cơ hơi nước áp suất cao và trang bị vũ khí hạng nặng. Một thủy thủ say sưa không còn là hình ảnh lãng mạn, phong trần của biển cả nữa. Ngược lại, đó là một “quả bom nổ chậm”, là mối đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của cả hạm đội.

Ông tin tưởng tuyệt đối rằng: “Sức mạnh tối thượng của quân đội không chỉ nằm ở súng đạn, mà nằm ở cái đầu lạnh và kỷ luật sắt.”

“Lệnh chung số 99”: Sắc lệnh chấn động hạm đội

Ngày 1 tháng 6 năm 1914, Josephus Daniels đã chính thức đặt bút ký ban hành sắc lệnh lệnh chung số 99. Văn bản này ngắn gọn, lạnh lùng nhưng sức công phá của nó ngang ngửa một quả ngư lôi hạng nặng đánh thẳng vào truyền thống hàng trăm năm của đời sống thủy thủ:

“Việc sử dụng hoặc mang theo bất kỳ loại đồ uống có cồn nào lên bất kỳ tàu hải quân nào, hoặc trong bất kỳ xưởng hải quân hay trạm hải quân nào, đều bị nghiêm cấm…”

Trước thời điểm này, các sĩ quan hải quân vẫn được hưởng đặc quyền khu vực thưởng rượu. Những ly rượu vang, những chai Rum không chỉ là đồ uống, chúng là “chiếc áo ấm” trong những đêm canh gác lạnh giá, là liều thuốc tinh thần xoa dịu nỗi cô đơn giữa đại dương mênh mông. Lệnh cấm này đồng nghĩa với việc tước đoạt đi niềm vui thú cuối cùng của họ.

“Lễ tang của Bacchus” – Đêm cuối cùng của rượu

Phản ứng của Hải quân Mỹ trước sắc lệnh này là một sự kiện lịch sử vừa bi tráng, vừa hài hước. Thay vì nổi loạn bạo lực, họ chọn cách phản kháng bằng văn hóa.

Vào đêm ngày 30 tháng 6 năm 1914 – đêm cuối cùng trước khi lệnh cấm có hiệu lực – một cảnh tượng chưa từng có đã diễn ra đồng loạt tại các quân cảng và trên những con tàu đang lênh đênh trên biển. Các thủy thủ gọi đó là “Lễ tang của Bacchus” (Vị thần rượu vang trong thần thoại).

• Không khí tang tóc giả hiệu: Các sĩ quan khoác lên mình bộ lễ phục trang trọng nhất. Ban nhạc kèn đồng trên tàu tấu lên những bản nhạc tang lễ u sầu, ai oán.
• Cuộc chia ly màu đỏ: Những chai rượu vang, sâm panh và những thùng rượu cuối cùng được “rước” đi vòng quanh boong tàu như những quan tài của những người bạn quá cố.
• Hành động cuối cùng: Trong sự tiếc thương (pha lẫn mỉa mai trào phúng), họ cùng nhau nâng ly lần cuối, hoặc ném những vỏ chai rỗng xuống lòng đại dương thẫm đen.

Sự trỗi dậy của “Kẻ đóng thế” vĩ đại

Khi “vị thần rượu” Bacchus chìm xuống đáy biển, cơn thèm khát một chất kích thích thần kinh để chống chọi với mệt mỏi và sóng gió vẫn còn đó. Một khoảng trống khổng lồ đã được tạo ra, và thứ duy nhất đủ sức lấp đầy nó chính là cà phê – tiền đề quan trọng trong nguồn gốc của Cuppa Joe.

Ngay lập tức, Hải quân Mỹ buộc phải tăng ngân sách nhập khẩu cà phê lên mức kỷ lục. Những nồi đun cà phê khổng lồ trong nhà bếp tàu chiến bắt đầu hoạt động hết công suất, đỏ lửa 24/7. Thứ nước đen sánh, đắng ngắt và nóng hổi ấy được pha chế đậm đặc nhất có thể, cốt để tạo ra cú “hích” mạnh mẽ thay thế cho hơi men – một bước chuyển không thể tách rời khỏi nguồn gốc của Cuppa Joe.

Chính từ “đống tro tàn” của rượu, văn hóa cà phê quân sự Mỹ đã trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết, dọn đường cho sự ra đời của cái tên huyền thoại: Cuppa Joe – dấu mốc mang tính biểu tượng trong nguồn gốc của Cuppa Joe, nơi cà phê chính thức bước lên sân khấu lịch sử với vai trò “kẻ đóng thế” vĩ đại.

Và từ khoảnh khắc đó, nguồn gốc của Cuppa Joe không còn là câu chuyện của một loại đồ uống, mà là câu chuyện của sự thích nghi, kỷ luật và bản lĩnh con người trước hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Có phải “Joe” là sự trả thù ngọt ngào?

Giả thuyết 1: Sự mỉa mai dành cho ngài Bộ trưởng

Theo cuốn sách Uncommon Grounds của nhà sử học Mark Pendergrast – một “cuốn kinh thánh” về lịch sử cà phê mà chúng tôi tham khảo rất kỹ – giả thuyết phổ biến nhất về nguồn gốc của Cuppa Joe chính là sự trả thù bằng ngôn ngữ.

Các thủy thủ, trong lúc cầm cốc cà phê đắng ngắt trên tay, đã mỉa mai rằng: “Nào, uống một cốc của ngài Josephus đi!” . Dần dần, “Josephus” được gọi tắt thân mật (và châm biếm) là “Joe”. Ý nghĩa của nó là: “Đây là thứ nước duy nhất mà lão Joe cho phép chúng ta uống.”

Đây là một câu chuyện cực kỳ hấp dẫn. Nó cho thấy tính cách hài hước và bất khuất của người Mỹ ngay cả khi bị o ép. Tuy nhiên, tại ILOTA, chúng tôi luôn tôn trọng sự thật đa chiều. Mark Pendergrast cũng lưu ý rằng, về mặt văn bản, thuật ngữ “Cup of Joe” mãi đến năm 1930 mới xuất hiện trên giấy tờ. Điều này có nghĩa là câu chuyện năm 1914 có thể là một huyền thoại được truyền miệng (folklore) mạnh mẽ hơn là sự thật được ghi chép ngay lập tức – một điểm khiến nguồn gốc của Cuppa Joe trở nên phức tạp hơn.

Giả thuyết 2: Góc nhìn của các nhà ngôn ngữ học

Nếu không phải từ Josephus Daniels, thì “Joe” đến từ đâu? Có một giả thuyết khác mang tính chuyên môn hơn mà những người sành sỏi thường rỉ tai nhau khi bàn về nguồn gốc của Cuppa Joe. Đó là sự biến âm của các từ lóng:

• Java: Tên hòn đảo trồng cà phê nổi tiếng Indonesia (đại diện cho cà phê nói chung).
• Mocha: Một giống cà phê trứ danh.
• Jamoke: Sự kết hợp giữa Java + Mocha. Theo thời gian, lính Mỹ với thói quen nói tắt và nuốt âm đã rút gọn “Jamoke” thành “Joe”.

Dù nguồn gốc của Cuppa Joe là sự mỉa mai chính trị hay sự tiến hóa ngôn ngữ, thì kết quả cuối cùng vẫn không thay đổi: Cà phê đã chính thức soán ngôi rượu để trở thành “Quốc hồn quốc túy” của lực lượng vũ trang Mỹ.

Khi Cà phê trở thành nhiên liệu yêu nước

Nếu năm 1914 là sự khởi đầu, thì Thế chiến thứ II (1939-1945) mới thực sự là “sân khấu” biến Cuppa Joe trở thành bất tử – giai đoạn mang tính quyết định trong nguồn gốc của Cuppa Joe. Lúc này, từ “Joe” không còn ám chỉ vị bộ trưởng đáng ghét nữa, mà nó gắn liền với G.I. Joe – tên gọi thân thương chỉ những người lính Mỹ bình thường.

Trong Chương 12 của cuốn sách, Mark Pendergrast mô tả cà phê lúc này không còn là đồ uống, mà là “Nhiên liệu của lòng yêu nước”, một định nghĩa cô đọng cho tinh thần cốt lõi của nguồn gốc của Cuppa Joe.

Cà phê hòa tan và cuộc chiến của các nhà hóa học

Thế chiến II đặt ra một bài toán khó: Làm sao để hàng triệu binh lính ở chiến trường châu Âu lạnh giá hay rừng rậm nhiệt đới Thái Bình Dương đều có cà phê uống, trong khi không thể mang theo máy xay hay phin pha?

Câu trả lời là Cà phê hòa tan. Trước chiến tranh, cà phê hòa tan bị chê là dở tệ. Nhưng quân đội Mỹ đã đặt hàng toàn bộ sản lượng của các hãng lớn. Các nhà hóa học thực phẩm đã phải chạy đua với thời gian để cải thiện công nghệ sấy, làm sao giữ được caffeine và một chút hương thơm trong những gói bột nhỏ xíu – một bước ngoặt quan trọng trong nguồn gốc của Cuppa Joe.

Những gói cà phê 5 gram nằm gọn trong bộ khẩu phần ăn K-rations đã trở thành vật bất ly thân của lính Mỹ. Họ pha nó với nước nóng, nước lạnh, hoặc thậm chí trộn bột cà phê với đường rồi ăn sống khi đang nấp dưới giao thông hào.

Sự hy sinh của hậu phương: Tem phiếu và nỗi nhớ

Để những người lính ngoài mặt trận (G.I. Joe) có đủ “Cuppa Joe”, người dân ở quê nhà đã phải hy sinh thói quen của mình. Năm 1942, Tổng thống Roosevelt buộc phải ban hành chế độ tem phiếu. Mỗi người dân Mỹ chỉ được mua hạn chế 1 pound (khoảng 450g) cà phê cho mỗi 5 tuần.

Bạn hãy tưởng tượng xem, với một quốc gia “nghiện” cà phê như Mỹ, đây là một cú sốc. Người dân phải tái sử dụng bã cà phê, hoặc trộn thêm rễ cây rau diếp xoăn để độn. Nhưng họ chấp nhận uống thứ nước loãng thếch đó một cách vui vẻ. Câu khẩu hiệu thời đó là: “Hãy để dành tách cà phê ngon nhất cho các chàng trai của chúng ta.”

Cà phê – Hơi ấm của quê hương

Mark Pendergrast viết rất xúc động rằng: Giữa mùi thuốc súng, mùi bùn đất và cái chết cận kề, hương thơm của cà phê bốc lên từ chiếc cốc thiếc là sợi dây duy nhất neo giữ tinh thần người lính. Nó nhắc họ nhớ về căn bếp của mẹ, về quán Diner đầu phố, về sự bình yên mà họ đang chiến đấu để bảo vệ. Lúc này, Cuppa Joe chính là liều thuốc tinh thần, là “vũ khí” chống lại nỗi sợ hãi và cô đơn – biểu hiện rõ nét nhất của nguồn gốc của Cuppa Joe.

So sánh: Sự tiến hóa của văn hóa Cà phê Hải quân

Để giúp bạn đọc có cái nhìn tổng quan và dễ hiểu nhất về hai giai đoạn lịch sử này, ILOTA đã tổng hợp bảng so sánh độc quyền dưới đây:

Từ huyền thoại “Cuppa Joe” đến tách cà phê hiện đại: Giá trị lịch sử sau lớp hương vị

Có lẽ bạn – một người yêu cà phê chân chính – sẽ tự hỏi: “Tại sao tôi cần quan tâm đến một câu chuyện diễn ra từ hơn 100 năm trước?”.

Câu trả lời nằm ở sự thay đổi trong tâm thế thưởng thức. Khi hiểu về “Cuppa Joe” và nguồn gốc của Cuppa Joe, tách cà phê trên tay bạn sáng nay sẽ không còn đơn thuần là một thức uống giúp tỉnh ngủ nữa. Nó trở thành một di sản.

Câu chuyện về sự chuyển dịch từ rượu sang cà phê của Hải quân Mỹ năm 1914 mang đến cho chúng ta những góc nhìn sâu sắc về thứ chất lỏng đen sánh này – những lát cắt lịch sử hình thành nên nguồn gốc của Cuppa Joe:

Biểu tượng của sự thích nghi:Khi bị tước đoạt rượu (niềm vui thú), những người lính không gục ngã. Họ tìm đến cà phê như một giải pháp thay thế để sinh tồn. Cà phê chứng minh rằng trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, nó là người bạn đồng hành đáng tin cậy nhất. Nó không làm người ta say để quên đi thực tại, mà làm người ta tỉnh táo để đối mặt với thực tại – tinh thần cốt lõi của nguồn gốc của Cuppa Joe.

Bản lĩnh và Sự kiên cường: Nếu rượu đại diện cho sự bay bổng và lãng mạn của biển cả thời xưa, thì “Cuppa Joe” đại diện cho kỷ luật thép và sức mạnh cơ bắp của thời đại mới. Vị đắng của cà phê năm 1914 hay trong Thế chiến II không phải là vị đắng để thưởng thức, mà là vị đắng của sự gian khổ, của những đêm thức trắng canh gác vì hòa bình.

Sự kết nối vượt thời gian: Ngày nay, khi bạn ngồi trong một không gian êm ả, thưởng thức một tách Arabica hay Robusta được pha chế cầu kỳ, hãy nhớ rằng tổ tiên của nó – những “Cuppa Joe” nóng hổi trong chiếc cốc thiếc méo mó – đã từng là nguồn nhiên liệu duy nhất sưởi ấm cả một thế hệ người lính giữa mưa bom bão đạn, một phần không thể tách rời của nguồn gốc của Cuppa Joe.

Hiểu được điều này, bạn sẽ thấy trân trọng hơn cái hậu vị ngọt ngào sau mỗi ngụm cà phê. Bởi lẽ, để có được sự thư thái thưởng thức của ngày hôm nay, hạt cà phê đã phải trải qua một hành trình lịch sử đầy bão tố, từ lệnh cấm hà khắc của Josephus Daniels đến những chiến hào khốc liệt nhất thế giới. Cà phê, vì thế, chính là hương vị của sự kiên cường.

Kết luận

Từ một lệnh cấm gây tranh cãi năm 1914 của Bộ trưởng Josephus Daniels đến những gói cà phê hòa tan cứu rỗi tinh thần người lính trong Thế chiến II, Cuppa Joe đã đi một hành trình dài đầy bi tráng để trở thành huyền thoại – một lát cắt không thể thiếu trong nguồn gốc của Cuppa Joe.

Ngày nay, khi bạn nghe ai đó nói “Làm một cốc Joe nhé?”, đó không chỉ là lời mời uống một thứ nước màu đen. Đó là sự kế thừa của một lịch sử đầy biến động, nơi con người tìm cách thích nghi và tìm thấy sức mạnh phi thường từ những hạt cà phê nhỏ bé – tinh thần cốt lõi hình thành nên nguồn gốc của Cuppa Joe. Rượu có thể mang lại sự hưng phấn nhất thời, nhưng cà phê mới là “nhiên liệu” giúp nhân loại tỉnh táo để vượt qua những cuộc chiến khốc liệt nhất – dù là trên chiến trường năm xưa hay trong thương trường ngày nay.

Chúng tôi kể lại câu chuyện này không phải để cổ xúy cho chiến tranh, mà để khẳng định vị thế độc tôn của hạt cà phê trong dòng chảy lịch sử, nơi nguồn gốc của Cuppa Joe trở thành biểu tượng cho sự tỉnh táo, bền bỉ và bản lĩnh con người.

Tại ILOTA, chúng tôi thấu hiểu rằng đằng sau mỗi tách cà phê đậm đà bạn cầm trên tay là cả một hành trình của đất trời, của lịch sử và của tâm huyết những nghệ nhân rang xay. Chúng tôi không bán những câu chuyện huyền thoại sáo rỗng, chúng tôi mang đến những sản phẩm thật, hương vị thật, được tuyển chọn khắt khe như cách lịch sử đã sàng lọc để giữ lại những gì tinh túy nhất – tinh thần đồng điệu với nguồn gốc của Cuppa Joe.

Chúng tôi tin rằng, một tách cà phê ngon không chỉ đánh thức sự tỉnh táo, mà còn đánh thức cả bản lĩnh chinh phục bên trong bạn.

Bạn đã sẵn sàng chạm vào “đỉnh cao” hương vị?

Đừng để vị giác của bạn ngủ quên trong những ly cà phê đại trà, vô hồn và nhạt nhẽo. Cuộc đời quá ngắn để uống cà phê dở!

ILOTA vừa chính thức mở kho bộ sưu tập cà phê đặc sản giới hạn của mùa vụ năm nay. Đây là những hạt cà phê sở hữu phổ hương độc bản, được kiểm soát lên men nghiêm ngặt và rang mộc hoàn toàn để giữ trọn vẹn “cá tính” mạnh mẽ nhất của đất mẹ.

Do quy trình tuyển chọn khắt khe, số lượng các mẻ rang này cực kỳ giới hạn. Một khi đã hết, bạn sẽ phải chờ đến mùa vụ năm sau mới có cơ hội thưởng thức lại hương vị này.

[Bấm vào đây để sở hữu ngay những gói cà phê đặc sản độc bản từ ILOTA]

ILOTA – Nhà rang Cà phê “May đo” 

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội.

Zalo: 0989 099 033 (Mr Thắng)

Website: ilota.vn

Facebook: ILOTA Coffee and Tea