Tại sao giá cà phê tăng cao kỷ lục? Đừng chỉ nhìn vào ly cà phê đắt đỏ, hãy nghe lời khẩn cầu “Pay me more” (Trả cho tôi nhiều hơn) từ những nông dân đang đứng bên bờ vực.
Bạn có bao giờ tự hỏi, tại sao ly cà phê sáng nay của bạn lại đắt hơn tuần trước? Bạn có thể cau mày khi nhìn hóa đơn nhập hàng, than phiền rằng giá cà phê đang “leo thang” vô lý. Nhưng hãy dừng lại một chút.
Trong một bài phỏng vấn trên tạp chí Roast danh tiếng, Colby Barr – nhà sáng lập Verve Coffee Roasters – đã nói một câu khiến cả ngành cà phê phải chết lặng:
“Hãy hỏi bất kỳ người nông dân nào trên Trái đất rằng điều duy nhất bạn có thể làm để giúp họ là gì, và câu trả lời luôn luôn là: ‘Trả cho tôi nhiều hơn’ (Pay me more).”
Theo nguồn tạp chí Roast Magazines
Câu nói ấy không phải là sự tham lam. Đó là lời khẩn cầu. Đó là tiếng kêu cứu từ những đồi cà phê bạt ngàn, nơi phản ánh đúng thực trạng ngành cà phê toàn cầu, nơi những người nông dân đang phải đối mặt với một thực tế tàn khốc: Họ không thể sống bằng nghề nếu chúng ta cứ mãi uống cà phê giá rẻ.
Trả thêm tiền cho nông dân: Là từ thiện hay đầu tư cho sự tồn tại?
Chúng ta thường giật mình khi nhìn vào hóa đơn và tự hỏi tại sao giá cà phê dạo này lại tăng cao đến thế? Nhưng có bao giờ, bên ly cà phê thơm lừng trong phòng máy lạnh, chúng ta tự đặt một câu hỏi ngược lại: Với mức giá rẻ mạt suốt nhiều thập kỷ qua, người nông dân trồng cà phê đang sống như thế nào?
Thông điệp “Pay Me More” (Trả tôi nhiều hơn) vang lên không phải là lời xin xỏ của kẻ yếu thế. Nó phản ánh trực tiếp thực trạng ngành cà phê toàn cầu, đó là một lời cảnh tỉnh đanh thép về sự công bằng và sự tồn vong của cả một ngành công nghiệp.
Lời thú tội muộn màng của ngành cà phê toàn cầu
Trong suốt một thời gian dài, thực trạng ngành cà phê thế giới đã vận hành dựa trên một sự bất công vô hình. Chúng ta, những người thưởng thức ở cuối chuỗi cung ứng, mải mê bàn tán về hương hoa, vị trái cây, về những nốt hương tinh tế của dòng Specialty Coffee. Nhưng chúng ta lại lờ đi một sự thật trần trụi: Người tạo ra những hạt cà phê đó có thể đang không đủ tiền cho con đi học.
Tạp chí danh tiếng Roast (số tháng 11/12 năm 2023) đã vinh danh Bridge City Coffee là “Nhà rang xay quy mô nhỏ của năm” không chỉ vì họ rang ngon. Họ được vinh danh vì sứ mệnh: “Loại bỏ sự hàng hóa hóa con người khỏi chuỗi cung ứng”. Điều này nghe có vẻ to tát, nhưng hiểu đơn giản là: Hãy coi người nông dân, người sơ chế là những con người bằng xương bằng thịt cần được tôn trọng và trả lương xứng đáng, chứ không phải là những cỗ máy giá rẻ chỉ biết sản xuất ra nguyên liệu.
Khi bạn thắc mắc tại sao giá cà phê tăng cao, hãy hiểu rằng đó không đơn thuần là quy luật cung cầu hay mất mùa. Đó là hệ quả tất yếu khi “chi phí nhân đạo” và “chi phí trách nhiệm” bắt đầu được tính đúng, tính đủ vào giá thành. Colby Barr – người đứng đầu Verve Coffee (Nhà rang xay quy mô lớn của năm) từng khẳng định một chân lý: Cách duy nhất để hỗ trợ nông dân không phải là làm từ thiện hay quyên góp, mà là “Trả mức giá cao hơn thị trường cho những nỗ lực tuyệt vời của họ”.
Tại sao giá rẻ đôi khi là một “tội ác”?
Chúng ta thường săn lùng những nơi bán giá cà phê nguyên chất rẻ nhất. Nhưng hãy thử tư duy ngược lại: Nếu giá quá thấp, thấp hơn cả chi phí bỏ ra để chăm sóc tử tế, người nông dân sẽ làm gì để sinh tồn?
Họ sẽ bỏ nghề: Đây là viễn cảnh đáng sợ nhất và nó đang diễn ra ngay tại Tây Nguyên, Việt Nam. Khi cây cà phê không nuôi nổi chủ, người dân ồ ạt chặt bỏ để trồng sầu riêng, chanh leo hay bán đất phân lô. Khi nguồn cung sụt giảm nghiêm trọng, giá cà phê trong tương lai sẽ còn tăng phi mã hơn nữa, nhưng lúc đó có tiền cũng chưa chắc mua được hàng ngon.
Họ sẽ “bức tử” chất lượng: Để bù lại chi phí với mức giá bán thấp, nông dân buộc phải cắt giảm quy trình. Thay vì hái chọn từng quả chín (tốn công), họ tuốt sạch cả chùm xanh lẫn đỏ một lần. Thay vì phơi trên giàn cao ráo, họ phơi đại dưới nền đất bẩn để nhanh khô. Thay vì dùng phân bón hữu cơ đắt tiền, họ dùng thuốc kích thích để ép cây ra quả. Lúc này, giá cà phê nguyên chất rẻ thực chất là cái giá bạn trả cho sức khỏe của chính mình.
Họ sẽ tàn phá môi trường: Áp lực cơm áo gạo tiền khiến người ta buộc phải phá rừng để mở rộng diện tích canh tác manh mún thay vì đầu tư chiều sâu.
Lời kết cho một cuộc tranh luận mở
Vì vậy, thông điệp “Pay Me More” thực chất không phải là đòi hỏi quyền lợi cá nhân. Đó là lời cảnh báo cho toàn bộ những người yêu cà phê về thực trạng ngành cà phê: Hãy trả thêm tiền bây giờ để giữ chân người nông dân, hoặc chấp nhận rủi ro rằng trong tương lai, chúng ta sẽ không còn cà phê ngon để uống.
Việc chấp nhận một mức giá cà phê cao hơn không phải là bạn đang làm từ thiện. Đó là bạn đang “đầu tư” cho sự tồn tại của hương vị mà bạn yêu thích. Đó là hành động bỏ phiếu cho một nền nông nghiệp bền vững, nơi người uống được thưởng thức vị ngon, còn người trồng được hưởng vị ngọt của cuộc sống.
Theo bạn, chúng ta có nên chấp nhận trả giá cao hơn để đổi lấy sự tử tế trong từng hạt cà phê, hay giá rẻ vẫn là ưu tiên hàng đầu?
Giải mã cơn bão giá – Tại sao giá cà phê tăng cao kỷ lục?
Đây là câu hỏi mà xưởng rang ILOTA nhận được mỗi ngày, từ những anh chị chủ quán cà phê lâu năm cho đến những bạn trẻ mới khởi nghiệp. Mọi người đều lo lắng, đều thắc mắc. Để trả lời thấu đáo cho câu hỏi tại sao giá cà phê tăng cao, chúng ta không thể chỉ nhìn vào một lý do đơn lẻ. Chúng ta cần nhìn vào bức tranh toàn cảnh của một cơn bão hoàn hảo đang càn quét các vùng nguyên liệu trên toàn cầu.
Biến đổi khí hậu – Khi thiên nhiên gửi hóa đơn thanh toán
Trong các báo cáo về thực trạng ngành cà phê gần đây, yếu tố môi trường không còn là chuyện “biết rồi khổ lắm nói mãi” nữa, mà nó đã tác động trực tiếp vào túi tiền của chúng ta. Biến đổi khí hậu chính là kẻ thù vô hình nhưng tàn bạo nhất.
Hiện tượng El Niño và La Niña đang làm đảo lộn quy luật sinh trưởng của cây cà phê tại hai vựa lúa lớn nhất thế giới là Việt Nam và Brazil. Hãy tưởng tượng, khi cây cần mưa để ra hoa thì trời nắng hạn cháy da, khi cây cần nắng để quả chín và phơi phóng thì mưa trút xuống tầm tã. Sốc nhiệt và khô hạn kéo dài khiến sản lượng sụt giảm nghiêm trọng.
Chưa hết, thời tiết thất thường là điều kiện lý tưởng cho sâu bệnh hoành hành. Nấm mốc, rỉ sắt phát triển mạnh buộc người nông dân phải tốn nhiều tiền hơn cho việc chăm sóc, thuốc men. Chi phí đầu vào tăng vọt trong khi năng suất lại giảm, điều này buộc giá cà phê phải tăng lên như một quy luật sinh tồn. Nếu giá không tăng, nông dân sẽ là người bỏ cuộc đầu tiên.
Sự đứt gãy chuỗi cung ứng – Một hạt cà phê gánh bao nhiêu chi phí?
Nhiều người tiêu dùng vẫn thắc mắc tại sao giá cà phê nguyên chất tại vườn và giá đến tay người uống lại chênh lệch nhau. Câu trả lời nằm ở hành trình gian nan của hạt cà phê.
Thứ nhất là chi phí vật tư nông nghiệp. Giá phân bón, xăng dầu đã tăng phi mã trong vài năm qua (có thời điểm tăng đến 200%). Thứ hai là khủng hoảng nhân lực. Giới trẻ tại các vùng nông thôn ngày nay không còn mặn mà với nghề làm rẫy vất vả. Việc tìm người thu hái cà phê vào mùa vụ ngày càng khó khăn và đắt đỏ. Thứ ba là logistic và vận chuyển. Cước phí vận tải biển và các quy định khắt khe mới về khí thải carbon tại các thị trường lớn như Châu Âu đã tạo thêm áp lực lên giá thành.
Tất cả những chi phí “không tên” này cộng dồn lại và tính vào giá cuối cùng. Khi thương hiệu Verve Coffee thực hiện dự án cấp cây giống cho nông dân Colombia, họ nhận ra một sự thật: Chỉ cho cây giống là chưa đủ. Nếu không cam kết bao tiêu đầu ra với mức giá đủ cao để bù đắp các chi phí vận hành này, nông dân sẽ không dám trồng, hoặc sẽ trồng một cách hời hợt.
Cuộc chơi của những con số trên sàn giao dịch
Có một nghịch lý đáng buồn là giá cà phê đôi khi không được quyết định bởi người trồng hay người uống, mà bởi các nhà đầu cơ tài chính tại London và New York.
Khi các nhà đầu cơ “ngửi” thấy mùi thiếu hụt nguồn cung, họ lập tức đẩy giá lên để kiếm lời từ các hợp đồng tương lai. Giá nhảy múa trên bảng điện tử, tạo ra tâm lý hoang mang cho toàn thị trường. Điều trớ trêu nằm ở chỗ: Giá trên sàn tăng cao kỷ lục, nhưng số tiền thực tế chảy vào túi người nông dân lại không tăng tương ứng.
Lý do là nhiều nông dân đã bán “lúa non” (bán trước khi thu hoạch) để trang trải cuộc sống, hoặc bị thương lái chốt giá từ đầu vụ. Vì vậy, cơn bão giá này mang lại lợi nhuận khổng lồ cho giới đầu cơ, nhưng lại là gánh nặng cho các chủ quán và người tiêu dùng, trong khi người nông dân – mắt xích quan trọng nhất – đôi khi chỉ nhận được phần lợi ích rất khiêm tốn.
Vậy theo bạn, việc giá tăng này là một gánh nặng cần than vãn, hay là cơ hội để thị trường thanh lọc và thiết lập lại một mặt bằng giá công bằng hơn cho hạt cà phê Việt Nam?
Báo cáo biến động giá cà phê năm 2025
Khủng hoảng nhân lực – Khi người trẻ quay lưng với rẫy nương
Có một thực trạng ngành cà phê rất đáng báo động nhưng ít được người tiêu dùng để ý tới: Những người nông dân trồng cà phê đang già đi. Độ tuổi trung bình của họ hiện nay thường đã trên 50 tuổi. Vậy thế hệ kế cận đang ở đâu? Câu trả lời là họ đang ở các khu công nghiệp, thành phố lớn, chứ không còn mặn mà với mảnh vườn của cha ông.
“Làm cà phê khổ quá, con đi làm công nhân thôi”
Tại các thủ phủ cà phê từ Tây Nguyên ra tới Tây Bắc, đây là câu chuyện diễn ra như cơm bữa. Chúng ta không thể trách người trẻ tại sao lại bỏ làng đi. Đó là một bài toán kinh tế sòng phẳng. Làm công nhân, họ có lương cứng hàng tháng, có tăng ca, có bảo hiểm, mưa không tới mặt nắng không tới đầu. Còn bám trụ với rẫy cà phê? Thu nhập bấp bênh theo thời tiết, cả năm trông chờ vào một vụ thu hoạch, mà lỡ “được mùa mất giá” thì coi như công cốc.
Gregory Ward, người sáng lập Bridge City Coffee, từng chia sẻ một quan điểm rất hay: Chúng ta cần tạo ra một môi trường mà nhân viên trong ngành, dù ở cấp thấp nhất, cũng được đối xử đàng hoàng và được coi trọng. Nhưng đó là câu chuyện ở Mỹ. Còn tại Việt Nam, làm sao người nông dân cảm thấy tự hào và được coi trọng khi giá cà phê họ bán ra đôi khi không đủ để mua một bao phân bón? Nếu nghề này không nuôi sống được bản thân và gia đình một cách đàng hoàng, sự rời đi của người trẻ là điều tất yếu.
Hệ quả dây chuyền khi vắng bóng người làm nghề
Sự thiếu hụt lao động trẻ, khỏe và có kỹ năng đang tạo ra những hệ lụy trực tiếp lên chất lượng hạt cà phê bạn uống mỗi ngày. Đây cũng là một phần nguyên nhân giải thích tại sao giá cà phê tăng cao ở khâu đầu ra nhưng người nông dân vẫn khổ.
- Thứ nhất là tình trạng bỏ mặc mùa vụ. Có những thời điểm cà phê chín đỏ rực rẫy nhưng không có người hái kịp, quả chín rụng đầy gốc, gây lãng phí vô cùng lớn.
- Thứ hai là sự thỏa hiệp về chất lượng. Khi không tìm được thợ hái lành nghề, chủ vườn buộc phải thuê nhân công thời vụ, những người không có kỹ năng chuyên môn. Hệ quả là họ hái tuốt (tuốt cả cành gồm quả xanh, quả chín, lá và cành non) để chạy sản lượng. Điều này làm giảm nghiêm trọng chất lượng giá cà phê nguyên chất vì lẫn nhiều tạp chất và hạt non, đồng thời làm hư hại cây cho vụ sau.
- Thứ ba là chi phí nhân công tăng vọt. Vì khan hiếm người làm, giá nhân công hái khoán bị đẩy lên rất cao, cộng vào giá thành sản phẩm.
Đây chính là một vòng luẩn quẩn: Giá thấp khiến không thuê được người giỏi, người không giỏi làm ra chất lượng kém, chất lượng kém lại bị thương lái ép giá. Câu hỏi đặt ra để chúng ta cùng tranh luận là: Liệu người tiêu dùng có sẵn sàng trả một mức giá cà phê cao hơn để người nông dân đủ chi phí giữ chân nhân lực, hay chúng ta chấp nhận uống cà phê chất lượng thấp dần đi vì không còn ai mặn mà với việc làm ra nó nữa?
Nghịch lý “Cà phê sạch” và cái giá của sự tử tế
Trong bối cảnh bão giá hiện nay, người tiêu dùng thường có xu hướng thắt chặt chi tiêu. Tuy nhiên, có một thực tế khá phũ phàng trong ngành đồ uống: Chúng ta luôn đòi hỏi giá cà phê nguyên chất phải rẻ, nhưng lại yêu cầu chất lượng phải cao và an toàn cho sức khỏe. Liệu hai điều này có thể song hành cùng nhau không?
Khách hàng thường thắc mắc: “Sao quán này bán cà phê mộc giá cao thế, trong khi chỗ kia cam kết 100% nguyên chất mà giá chỉ bằng một nửa?”. Để trả lời, chúng ta cần làm một phép tính thực tế.
Sự thật trần trụi đằng sau những gói “Cà phê sạch giá rẻ”
Hãy cảnh giác và làm một bài toán ngược. Nếu bạn biết giá cà phê nhân xanh (nguyên liệu thô) trên thị trường đang tăng phi mã, mà giá thành phẩm bán ra lại rẻ hơn hoặc bằng giá nguyên liệu, thì đó là điều bất khả thi về mặt vật lý. Không ai kinh doanh để lỗ vốn cả. Vậy lợi nhuận của những gói cà phê siêu rẻ đó đến từ đâu?
Thứ nhất là câu chuyện độn tạp chất. Dù bao bì ghi là “cà phê mộc”, nhưng để hạ giá thành, nhiều nơi vẫn lén lút trộn thêm đậu nành, bắp rang cháy hoặc các loại ngũ cốc giá rẻ. Việc này không chỉ đánh lừa vị giác mà còn ảnh hưởng đến sự minh bạch của thị trường.
Thứ hai là sử dụng “phế phẩm” của ngành cà phê. Để có mức giá rẻ giật mình, thay vì dùng hạt sàng 16, sàng 18 tiêu chuẩn, người sản xuất có thể thu mua cà phê thải loại. Đó là những hạt đen, hạt vỡ, hạt bị mốc hoặc lên men hỏng (thường chứa độc tố nấm mốc ochratoxin). Sau khi rang cháy đen để che giấu mùi vị hư hỏng và tẩm ướp hương liệu mạnh, chúng trở thành thứ bột đen đặc sánh mà nhiều người vẫn quen gọi là “cà phê đậm đà”.
Thứ ba là trốn tránh trách nhiệm môi trường. Thực trạng ngành cà phê cho thấy, các xưởng rang xay chui thường không đầu tư hệ thống xử lý khói bụi, xả thải trực tiếp ra môi trường để cắt giảm chi phí vận hành. Giá rẻ bạn mua hôm nay, môi trường sẽ phải trả giá vào ngày mai.
Vậy cà phê bạn đang uống có thật sự “sạch”? Hãy đọc tại: [Cà phê sạch: Sạch đến mức độ nào hay chỉ là chiêu trò “tẩy trắng”?]
Những chi phí ẩn tạo nên giá trị của một ly cà phê tử tế
Khi bạn chấp nhận trả một mức giá cao hơn cho một ly cà phê đúng chuẩn, bạn không chỉ trả tiền cho cái tên hay bao bì đẹp. Bạn đang chi trả cho những “chi phí ẩn” giúp duy trì sự bền vững của cả một chuỗi cung ứng. Tại sao giá cà phê tăng cao ở phân khúc chất lượng? Đây là lý do:
Sự hao hụt để đổi lấy an toàn:
- 1kg cà phê nhân xanh khi rang lên không bao giờ thu được 1kg cà phê thành phẩm. Quá trình rang làm mất nước và bay hơi, khiến trọng lượng giảm đi 15-20%.
- Chưa kể, trước khi rang, người làm nghề tử tế phải sàng lọc lần nữa (gọi là nhặt lỗi – defects). Họ loại bỏ từng hạt sâu, hạt mốc, hạt đá lẫn vào. Việc loại bỏ này làm tăng giá thành nhưng đảm bảo bạn không uống phải những tạp chất gây hại.
Công nghệ và môi trường:
- Rang cà phê không đơn giản là bỏ vào chảo đảo. Các nhà rang xay hiện đại sử dụng công nghệ như Hot Air (khí nóng) để hạt chín đều, không bị cháy cạnh, đồng thời kiểm soát khí thải carbon. Việc đầu tư máy móc và tuân thủ các quy định khắt khe về môi trường là một khoản chi phí lớn, nhưng đó là trách nhiệm xã hội cần thiết.
Sự công bằng cho người trồng:
- Đây là yếu tố quan trọng nhất. Để có được ly cà phê thơm hương hoa trái, người làm nghề phải trả giá cao hơn mức thị trường chung để khuyến khích nông dân hái quả chín 100% (thay vì tuốt xanh). Phần chênh lệch này chính là “phí bảo hiểm” cho sự tồn tại của vùng nguyên liệu.
Vậy nên, câu hỏi đặt ra để chúng ta cùng suy ngẫm là: Một ly cà phê giá rẻ có thực sự “rẻ” không, nếu chúng ta phải đánh đổi bằng sức khỏe của chính mình và sự kiệt quệ của người nông dân? Hay đã đến lúc chúng ta chấp nhận giá cà phê đúng với giá trị thực của nó như một sự đầu tư cho tương lai?
Góc nhìn từ người trong cuộc – Những con số biết nói tại cổng trang trại
Đây là những thông tin bạn sẽ hiếm khi tìm thấy trên các mặt báo đại chúng, mà chỉ những người trực tiếp lăn lộn, ăn ngủ cùng xưởng rang và nương rẫy mới thấu hiểu. Những con số này không nói dối, và nó phản ánh trần trụi thực trạng ngành cà phê hiện nay.
Câu chuyện của bác Năm và quyết định giữ lại vườn cây
Để hiểu tại sao giá cà phê tăng cao, hãy nghe câu chuyện về bác Năm, một lão nông tại vùng đất Lâm Hà. Năm ngoái, bác định chặt bỏ 2 héc-ta cà phê Robusta lâu năm của gia đình. Lý do bác đưa ra nghe rất xót xa: “Tiền bán cà phê vụ vừa rồi không đủ trả tiền nước tưới và tiền phân bón, chứ chưa nói đến công cán chăm sóc cả năm trời”.
Trước tình cảnh đó, những đơn vị thu mua mong muốn làm cà phê tử tế đã phải can thiệp bằng một cam kết sòng phẳng: “Bác đừng chặt. Bác cứ chăm sóc theo hướng an toàn, không dùng thuốc diệt cỏ, chỉ hái quả chín mọng cho tụi con. Tụi con cam kết mua với giá cao hơn 30% đến 40% so với giá đại lý thu mua xô”.
Kết quả: Bác Năm đã giữ lại vườn cây. Chất lượng hạt cà phê vụ mùa này ngọt hơn hẳn, hương vị sâu hơn. Nhưng câu chuyện này dẫn đến một hệ quả kinh tế bắt buộc: Giá cà phê đầu vào của xưởng rang đã tăng lên đáng kể. Khi nguyên liệu đầu vào tăng, không thể bán rẻ được nữa. Đây không phải là tăng giá để trục lợi, mà là tăng giá để giữ lại vùng trồng, giữ lại những người nông dân tâm huyết như bác Năm.
Sự minh bạch về túi tiền – Một cân cà phê gánh những chi phí gì?
Để tạo ra một cuộc tranh luận tích cực và công bằng, chúng ta hãy cùng mổ xẻ cấu trúc giá (ước lượng) của 1kg cà phê thành phẩm. Nhiều người thắc mắc giá cà phê nguyên chất sao lại đắt hơn nhiều so với giá hạt sống họ nghe trên tivi. Câu trả lời nằm ở bảng kê chi phí giá cà phê dưới đây:
- Thứ nhất là giá nguyên liệu (chiếm khoảng 60%): Đây là số tiền trả trực tiếp cho hạt nhân xanh. Khi giá sàn thế giới tăng, phần này phình to ra nhanh nhất.
- Thứ hai là sự “bốc hơi” (chiếm khoảng 15-20% giá trị): Đây là chi phí vô hình mà người mua ít biết. Để rang chín 1kg cà phê nhân, chúng ta sẽ mất đi khoảng 200g trọng lượng do mất nước và vỏ lụa bong ra. Tức là mua 1kg nguyên liệu, chỉ thu về được khoảng 800g thành phẩm. Phần hao hụt này phải được tính vào giá bán.
- Thứ ba là chi phí vận hành (chiếm khoảng 15%): Bao gồm tiền điện, gas, bao bì bảo quản, khấu hao máy móc và quan trọng nhất là nhân công – những người thợ rang phải đứng bên lò nhiệt độ cao liên tục.
- Thứ tư là lợi nhuận duy trì (khoảng 10%): Đây là phần lợi nhuận rất mỏng để tái đầu tư và duy trì hoạt động của xưởng.
Nhìn vào cấu trúc này, bạn sẽ thấy một sự thật: Khi giá cà phê nhân tăng gấp đôi, giá thành phẩm buộc phải tăng tương ứng để bù đắp. Nếu giá nguyên liệu tăng mà giá bán lẻ vẫn giữ nguyên hoặc rẻ bất ngờ, thì chỉ có một khả năng: Chất lượng đã bị “rút ruột”.
Vậy nên, tranh luận ở đây không phải là đắt hay rẻ, mà là chúng ta chọn minh bạch hay chọn sự mập mờ? Liệu người tiêu dùng có chấp nhận trả đúng giá trị thực để người nông dân không phải chặt cây, và người làm nghề không phải gian dối?
Chúng ta, người uống cà phê, nên làm gì?
Thay vì chỉ than phiền và so sánh giá cả như trước đây, hãy cùng nhau nhìn nhận việc giá cà phê tăng cao ở một góc độ khác. Hãy coi đây là một cơ hội, một đòn bẩy cần thiết để tái cấu trúc lại thực trạng ngành cà phê theo hướng bền vững hơn, tử tế hơn.
Hãy bỏ phiếu bằng ví tiền: Ủng hộ “Giá trị thực” thay vì “Giá rẻ”
Chúng ta thường nghe câu “tiền nào của nấy”, nhưng trong ngành cà phê, điều này còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc hơn. Tạp chí Roast từng đưa ra ví dụ về Bridge City Coffee, nơi có tỷ lệ nhân viên gắn bó lên tới 80%. Bí quyết của họ không có gì cao siêu, chỉ đơn giản là chế độ đãi ngộ tốt và văn hóa tôn trọng con người. Khi nhân viên hạnh phúc, chất lượng dịch vụ và sản phẩm sẽ ổn định, và khách hàng là người hưởng lợi cuối cùng.
Vậy nên, khi bạn chấp nhận trả thêm khoảng 5.000đ cho một ly cà phê, đừng nghĩ rằng mình đang bị “chặt chém”. Hãy nghĩ rằng bạn đang góp phần vào một chuỗi giá trị tích cực
Một phần nhỏ số tiền trả cho giá cà phê đó giúp người nông dân có thêm động lực để không chặt bỏ cây cà phê, giữ lại màu xanh cho đồi núi. Một phần giúp bạn nhân viên pha chế có mức lương đủ sống để duy trì đam mê phục vụ bạn mỗi ngày. Một phần đóng góp vào các hoạt động bảo vệ môi trường, giống như cách mà nhiều dự án vườn ươm đang cố gắng tái tạo lại những vùng đất cằn cỗi.
Chấp nhận mức giá cà phê hợp lý chính là hành động thiết thực nhất để nói “Không” với sự bóc lột sức lao động.
Hiểu biết là quyền lực của người tiêu dùng
Trong cơn bão thông tin hiện nay, sự thiếu hiểu biết của khách hàng chính là cơ hội cho những sản phẩm kém chất lượng lên ngôi. Để thay đổi điều này, hãy trở thành một người tiêu dùng thông thái và “khó tính” hơn một chút. Đừng ngần ngại đặt câu hỏi cho chủ quán quen hay nhà cung cấp của bạn:
“Hạt cà phê này anh chị nhập từ vùng nào, của nông hộ nào?” “Tại sao giá cà phê nguyên chất của bên mình lại rẻ bất ngờ như vậy, trong khi thị trường đang tăng giá?” “Quy trình sơ chế của loại hạt này có đảm bảo an toàn không?”
Tại sao giá cà phê tăng cao lại là chủ đề cần quan tâm? Vì khi bạn tò mò và đặt câu hỏi, bạn đang tạo ra một áp lực vô hình nhưng mạnh mẽ. Sự quan tâm của bạn buộc các nhà sản xuất, nhà cung cấp phải minh bạch hóa chuỗi cung ứng của họ. Họ sẽ không thể mập mờ về nguồn gốc hay chất lượng được nữa.
Cuối cùng, cuộc tranh luận này không phải để phân định ai đúng ai sai, mà để chúng ta cùng nhau trả lời câu hỏi: Chúng ta muốn uống một ly cà phê rẻ tiền nhưng đầy rủi ro, hay một ly cà phê có giá trị thực, mang lại sức khỏe cho bản thân và sự no ấm cho người trồng? Quyền quyết định hoàn toàn nằm trong tay, hay đúng hơn là nằm trong ly cà phê của bạn.
Kết luận
Giá cà phê chắc chắn sẽ còn nhiều biến động trong những năm tới, đó là quy luật tất yếu của thị trường. Nhìn thẳng vào thực trạng ngành cà phê hiện nay, chúng ta vẫn thấy còn đó nhiều gam màu tối: những vườn cây già cỗi, những người nông dân bỏ nghề và áp lực của biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, lời khẩn cầu “Pay me more” (Trả cho tôi nhiều hơn) không nên rơi vào hư không, và cũng không nên bị xem là một đòi hỏi vô lý.
Sự thịnh vượng của ngành cà phê không thể chỉ đo đếm bằng sự hào nhoáng của những quán xá sang trọng, những chiếc máy pha đắt tiền hay không gian máy lạnh ở phố thị. Sự thịnh vượng thật sự phải bắt đầu từ gốc rễ: Đó là nụ cười của người nông dân khi nhận được khoản thanh toán xứng đáng, đủ để họ yên tâm bám đất, bám rừng và tiếp tục chăm chút cho từng gốc cây.
Nếu giá cà phê nguyên chất quá rẻ, liệu những nỗ lực thầm lặng ấy có được đền đáp công bằng?
Hiểu được tại sao giá cà phê tăng cao, có lẽ chúng ta sẽ thấy lòng nhẹ nhõm hơn khi thanh toán. Giá cà phê cao có thể là một tin buồn ngắn hạn cho ví tiền của bạn, nhưng nhìn rộng ra, đó có thể là một tín hiệu vui cho sự công bằng xã hội và sự phát triển bền vững.
Bạn đã đọc về “Cái giá của sự tử tế”. Bạn có muốn nếm thử nó không?
ILOTA không bán rẻ, bán sự công bằng. Nhưng sự thật là: Nguồn cung cà phê tử tế đang ngày càng ít đi. Kho của ILOTA đang vơi dần theo từng giây. Nếu bạn muốn ủng hộ nông dân và thưởng thức hương vị thật sự của cà phê Việt, đây là thời điểm tốt nhất.
[Đặt hàng ngay tại đây và ngay hôm nay để cảm nhận hương vị thật sự]
ILOTA – Nhà rang Cà phê “May đo”
Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội.
Zalo: 0989 099 033 (Mr Thắng)
Website: ilota.vn
Facebook: ILOTA Coffee and Tea