Phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á: Từ nét thiền đến sự hào hoa

Trải nghiệm sự đối lập thú vị giữa phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á. Tại sao người phương Đông “thưởng” trà còn người phương Tây “giải khát” bằng trà? Câu trả lời nằm ngay tại đây.

Nếu có một cỗ máy thời gian đưa bạn lướt qua hàng ngàn năm lịch sử, bạn sẽ thấy cây trà không chỉ là một loài thực vật. Nó là một chứng nhân thầm lặng, một kẻ du hành vĩ đại đã thay đổi vận mệnh của cả hai nửa bán cầu. Ở phương Đông, trà là “Đạo”, là sự tĩnh lặng trong tâm hồn, là giọt sương sớm đọng trên búp trà.

Nhưng khi vượt qua con đường tơ lụa và lênh đênh trên những con tàu của Công ty Đông Ấn để đến với phương Tây, trà đã lột xác. Nó trở thành biểu tượng của quyền lực, của các cuộc cách mạng công nghiệp, và thậm chí là nguyên nhân của những cuộc chiến tranh giành độc lập.

Tại ILOTA, chúng tôi không chỉ nhìn trà như một nguyên liệu pha chế. Chúng tôi nhìn thấy trong đó sự va chạm nảy lửa nhưng cũng đầy chất thơ giữa hai nền văn hóa lớn. Hôm nay, hãy cùng chúng tôi ngồi lại, không phải để phân định xem ai uống trà “đúng” hay “sai”, mà để chiêm nghiệm về phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á – một câu chuyện dài về khẩu vị, triết lý sống và những bí mật chưa từng được kể.

Cội nguồn của sự khác biệt: Khi địa lý định hình vị giác

Trước khi nói về cách uống, ta phải nói về cái “gốc”. Tại sao người Á Đông, đặc biệt là người Việt Nam và Trung Quốc, lại tôn sùng trà xanh và trà Ô Long, trong khi người Châu Âu và sau này là người Mỹ lại đắm đuối với trà đen?

Hành trình oxy hóa của lá trà

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở quá trình oxy hóa (sự lên men của lá trà khi tiếp xúc với không khí).

• Châu Á – Giữ trọn nguyên bản: Ở cái nôi của trà (Trung Quốc), người xưa muốn giữ lại hương vị tươi mới nhất của thiên nhiên. Vì thế, trà xanh ra đời bằng cách “dệt men” (dùng nhiệt độ cao để ngăn chặn oxy hóa ngay sau khi hái). Điều này giữ lại màu xanh diệp lục và vị chát dịu đặc trưng – thứ mà người phương Tây ban đầu cảm thấy… giống vị cỏ.
• Châu Âu – Sự biến đổi để sinh tồn: Khi các thương nhân phương Tây vận chuyển trà từ Á sang Âu bằng đường biển mất hàng tháng trời, trà xanh rất dễ bị mốc và mất hương. Giải pháp là gì? Oxy hóa hoàn toàn. Trà đen ra đời như một sự thích nghi. Nó bền bỉ hơn, đậm vị hơn và quan trọng nhất là vẫn giữ được chất lượng sau những chuyến hải trình dài dằng dặc.

Triết lý “Tĩnh” và “Động”

Sự khác biệt phong cách uống trà Châu Âu và Châu Á còn bắt nguồn từ tư tưởng:

• Á Đông (Tĩnh): Trà là phương tiện để tu tâm. Từ các thiền sư Nhật Bản đến các cụ đồ nho Việt Nam, uống trà là để quay vào bên trong, tìm sự an yên.
• Phương Tây (Động): Trà là nhiên liệu cho sự giao tiếp xã hội và công nghiệp. Ở Anh thế kỷ 18, trà giúp công nhân tỉnh táo trong các nhà máy. Ở Mỹ, trà là thức uống giải khát để chống lại cái nóng khắc nghiệt.

Phong cách uống trà của người Phương Đông

Người phương Đông uống trà để “tĩnh”. Chén trà là nơi gửi gắm triết lý sống, là sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên. Tuy nhiên, mỗi quốc gia lại có một cách thể hiện “cái tôi” rất riêng qua chén trà.

Trung Quốc: Cái nôi của “Công phu trà”

Là quê hương của cây trà, người Trung Hoa coi việc thưởng trà là một nghệ thuật cầu kỳ bậc nhất, thường được gọi là “Gongfu Cha” (Công phu trà).

• Dụng cụ: Họ coi trọng ấm Tử Sa – loại ấm đất nung không tráng men giúp lưu giữ hương vị trà qua năm tháng.
• Cách thưởng thức: Người Trung Quốc chú trọng đến “hương” và “vị”. Trà thường được pha đậm, rót qua những chiếc chén nhỏ xíu (chén tống, chén quân) để nhâm nhi từng chút một, cảm nhận sự biến đổi của vị trà qua từng nước nước. Đây là sự hưởng thụ mang tính cá nhân và đầy chiêm nghiệm.

Để hiểu rõ hơn về Gongfu Cha, bạn có thể tham khảo bài viết [Gongfu Cha (Trà Công Phu) – Nghi lễ hơn 1000 năm định hình văn hóa trà Á Đông]

Nhật Bản: Đỉnh cao của Trà Đạo (Chanoyu)

Nếu Trung Quốc chú trọng vào vị ngon, thì Nhật Bản nâng tầm uống trà thành một nghi thức tôn giáo và thiền định.

• Triết lý: Trà đạo Nhật Bản xoay quanh tinh thần “Hòa – Kính – Thanh – Tịnh”. Mọi động tác từ lau chén, pha trà (thường là bột trà xanh Matcha) đến dâng trà đều được quy định nghiêm ngặt.
• Không gian: Thưởng trà diễn ra trong Trà thất yên tĩnh, tách biệt với thế giới bên ngoài. Ở đó, chủ và khách cùng nhau tìm kiếm sự bình yên trong tâm hồn qua bát trà xanh sủi bọt.

Việt Nam: Nghệ thuật của sự chân tình

Tại ILOTA, chúng tôi tin rằng phong cách uống trà của người Việt Nam là một gam màu độc đáo, nằm giữa sự cầu kỳ của trà đạo Nhật và sự thâm trầm của Trung Hoa. Người Việt không gọi trà là “đạo”, cũng không biến nó thành biểu diễn. Với chúng ta, trà là “nghệ thuật của sự chân tình”.

Trà Mạn: Chúng ta uống “trà mạn” – loại trà cánh rời, mộc mạc, có thể ướp hương sen, nhài tự nhiên hoặc để mộc.

Để hiểu hơn về Trà Mạn, bạn có thể tham khảo bài viết [Trà mạn là gì? Bí ẩn sau vị chát ngọt hậu của trà]

• Nước: Các cụ ngày xưa cầu kỳ đến mức hứng nước mưa trên lá sen, hay lấy nước giếng khơi ở những vùng đá ong. Vì nước càng “mềm” (ít khoáng chất nặng), vị trà càng thanh.
• Ấm: Nếu người Trung Hoa coi ấm Tử Sa là báu vật để lưu giữ hương vị, người Nhật Bản tự hào với sự tinh tế của những chiếc ấm Kyusu (ấm tay cầm ngang), thì hồn cốt trà Việt lại nằm trọn trong chiếc ấm tích.

Hình ảnh chiếc ấm tích bằng sứ trắng, được ủ ấm cẩn thận trong chiếc giỏ tre lót rơm hay vải vụn, đã trở thành biểu tượng của sự mộc mạc và chân tình. Không cần chén ngọc ly ngà, thứ nước trà nóng hổi rót ra từ ấm tích vào chiếc bát sành cũng đủ sức làm ấm lòng người đi làm đồng về hay thắt chặt tình làng nghĩa xóm.

Ở Việt Nam, trà không bao giờ uống một mình (độc ẩm) mà vui nhất là uống cùng bạn bè (quần ẩm). “Chén trà là đầu câu chuyện” – Một ấm trà ngon có thể giải quyết mâu thuẫn làng xóm, có thể se duyên đôi lứa, và cũng là nơi bàn chuyện đại sự quốc gia. Cái “tình” trong chén trà Việt đậm đà hơn bất cứ loại đường sữa nào.

Ấn Độ: Sự bùng nổ của gia vị (Masala Chai)

Khác biệt hoàn toàn với vẻ thanh tao của Đông Á và nhiều biểu hiện quen thuộc trong phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á, phong cách uống trà của Ấn Độ rực rỡ và nồng nàn như chính văn hóa của họ.

• Cách pha chế: Người Ấn không hãm lá trà trong nước nóng. Họ nấu trà (thường là trà đen dạng viên CTC) trực tiếp trong nồi cùng với sữa, đường và hỗn hợp gia vị “Masala” (gừng, thảo quả, quế, đinh hương…). Cách làm này tạo nên một nhánh rất riêng trong phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á.
• Văn hóa: Trà Chai là thức uống đường phố. Hình ảnh những “Chai Wallahs” (người bán trà) rót trà từ trên cao xuống cốc đất nung là nét đặc trưng không thể trộn lẫn, góp phần làm giàu thêm bức tranh tổng thể của phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á.

Để hiểu hơn về văn hóa Masalai Chai, bạn có thể tham khảo bài viết [Masala Chai: Bí quyết pha “Trà gia vị” Ấn Độ chuẩn vị tại nhà]

Phong cách uống trà của người Phương Tây

Nếu phong cách uống trà của Châu Âu khác với Châu Á ở sự “tĩnh lặng”, thì sự khác biệt giữa Mỹ và Việt Nam chính là “tốc độ”. Người Mỹ, thừa hưởng văn hóa trà từ Anh (trước khi xảy ra sự kiện Tiệc trà Boston), đã biến tấu nó theo cách thực dụng nhất có thể.

Để hiểu hơn về tiệc trà Boston, bạn có thể tham khảo bài viết [Tiệc trà Boston (Boston Tea Party): Tại sao nói trà lại gián tiếp “khai sinh” ra nước Mỹ]

Mỹ: Tốc độ, Tiện lợi và Đá lạnh

Đây là điểm thú vị nhất khi nhìn vào phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á. Trong khi người Á Đông quan niệm uống trà phải nóng để “tốt cho tỳ vị”, thì người Mỹ lại làm điều ngược lại.

• Cuộc cách mạng của đá lạnh: Trong khi người Á Đông quan niệm uống trà phải nóng để “tốt cho tỳ vị”, người Mỹ lại làm điều ngược lại. Tại Hội chợ Thế giới St. Louis 1904, thương gia Richard Blechynden đã vô tình tạo ra “Trà đá” khi đổ trà vào ly đá lạnh vì trời quá nóng. Ngày nay, khoảng 85% lượng trà tiêu thụ tại Mỹ là trà lạnh – ly to, nhiều đá, ngọt và thường có vị chanh. Sự đối lập này phản ánh rất rõ phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á trong đời sống hiện đại.
• Trà túi lọc – Đỉnh cao tiện lợi: Phát minh năm 1908 của Thomas Sullivan (New York) đã thay đổi thế giới trà. Với người sành trà Á Đông, trà túi lọc có thể bị coi là thiếu tinh tế, nhưng với người Mỹ và Châu Âu hiện đại, đó là cứu cánh cho nhịp sống hối hả – một lát cắt khác của phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á.

Tại ILOTA, chúng tôi nhận thấy xu hướng tiện lợi này đang dần len lỏi vào giới trẻ Việt Nam, nhưng dưới hình thức cao cấp hơn: những túi lọc kim tự tháp chứa lá trà nguyên vẹn, kết hợp sự tiện lợi của phương Tây và hương vị tinh túy của phương Đông.

Vương Quốc Anh: Chuẩn mực của sự quý tộc

Người Anh đã biến việc uống trà thành một biểu tượng văn hóa toàn cầu với khái niệm trà chiều.

• Sữa và Đường: Người Anh thường thêm sữa vào trà đen. Thói quen này xuất phát từ việc muốn giảm nhiệt độ trà để bảo vệ lớp men sứ mỏng manh của những bộ tách đắt tiền thời xưa.
• Nghi thức xã hội: Tiệc trà chiều không chỉ là uống trà (thường là Earl Grey) mà còn là dịp để thưởng thức bánh ngọt, sandwich và giao thiệp xã hội. Nó thể hiện sự sang trọng và phong thái lịch thiệp của tầng lớp thượng lưu cũ.

Bảng so sánh chi tiết: Khác biệt phong cách uống trà Châu Âu và Châu Á

Để quý độc giả dễ hình dung, ILOTA đã tổng hợp bảng so sánh dưới đây dựa trên các quan sát thực tế và tài liệu lịch sử:

Góc nhìn độc quyền từ ILOTA: Tại sao lại có sự khác biệt này?

Đây là phần thông tin bạn sẽ hiếm khi tìm thấy ở các trang báo thông thường. Tại ILOTA, chúng tôi đã đào sâu vào khía cạnh khoa học để giải mã phong cách uống trà của Châu Âu khác gì Châu Á.

Bí mật nằm trong nguồn nước

Chúng tôi nhận thấy một yếu tố then chốt: Độ cứng của nước – yếu tố âm thầm định hình phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á suốt hàng trăm năm.

• Châu Âu: Nguồn nước tự nhiên ở nhiều vùng Châu Âu (như London) có độ cứng cao (nhiều Canxi và Magie). Nước cứng làm cho trà xanh trở nên nhạt nhẽo và có màu xám xịt.

Tuy nhiên, nó lại phản ứng tốt với trà đen đậm vị, giúp cân bằng độ chát gắt của tannin. Đó là lý do người Anh phải uống trà đen và thêm sữa – sữa kết tủa các tannin còn sót lại, làm trà mượt mà hơn, tạo nên nét đặc trưng trong phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á.

• Châu Á (Việt Nam): Nguồn nước ở các vùng núi trà nổi tiếng (như Thái Nguyên, Bảo Lộc) thường là nước mềm. Nước mềm tôn vinh được sự tinh tế, thanh tao của trà xanh. Nếu bạn dùng nước máy ở London để pha trà Thái Nguyên, bạn sẽ giết chết hương vị của nó ngay lập tức – một minh chứng rõ ràng cho sự khác biệt trong phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á.

Di truyền học về vị giác

Một nghiên cứu nội bộ mà ILOTA tham khảo cho thấy người phương Tây có ngưỡng chịu đựng vị đắng khác với người Á Đông.

• Người Á Đông, qua hàng ngàn năm ăn rau củ và thảo mộc, có khả năng cảm nhận và yêu thích vị “đắng ngọt”. Chúng ta tìm thấy sự thú vị trong cái chát nhẹ của trà.
• Người phương Tây, với chế độ ăn nhiều thịt và bơ sữa, thường có xu hướng loại bỏ vị đắng bằng vị ngọt hoặc béo. Do đó, một tách trà trần (không đường) của người Việt có thể là “quá đắng” đối với một người Mỹ bình thường, trừ khi họ là những người sành sỏi.

Cấu trúc bữa ăn

Khác biệt phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á còn do thời điểm uống.

• Người Việt uống trà sau bữa ăn để sạch miệng và tiêu thực. Vị chát của trà giúp cân bằng lại dầu mỡ.
• Người Anh uống trà như một bữa ăn phụ với bánh ngọt. Trà lúc này đóng vai trò là thức uống tráng miệng, nên nó cần phải ngọt ngào và đậm đà để không bị bánh ngọt lấn át.

Sự hội tụ hiện đại: Khi Đông và Tây gặp nhau

Ngày nay, ranh giới về phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á đang dần bị xóa nhòa bởi toàn cầu hóa, khi phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á không còn tồn tại tách biệt mà liên tục giao thoa.

• Trà Sữa: Một phát minh của Đài Loan (Á) nhưng lại sử dụng nền tảng của trà sữa (Âu) và thêm trân châu. Nó đang xâm chiếm cả Mỹ và Châu Âu, trở thành minh chứng rõ nét cho sự hòa quyện trong phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á.

Để có thể hiểu rõ hơn về trà sữa của Đài Loan, bạn có thể tham khảo bài viết [Trà sữa uyên ương (Yuanyang): Bản giao hưởng “7 trà 3 cà phê” trứ danh Hồng Kông]

• Kombucha & Cold Brew: Người trẻ Việt Nam bắt đầu uống Kombucha (trà lên men phương Tây) vì lợi ích sức khỏe, và uống trà ủ lạnh theo phong cách hiện đại để giảm vị chát, tăng hương thơm – một biểu hiện khác của sự dịch chuyển trong phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á.
• Trà đặc sản: Người Mỹ và Châu Âu bắt đầu tìm về những vùng trà cổ thụ của Việt Nam (Shan Tuyết) để tìm kiếm những trải nghiệm nguyên bản, organic, thoát khỏi hương liệu công nghiệp.

Kết luận

Dù bạn là người yêu thích sự tiện lợi, mát lạnh của một ly trà đá kiểu Âu, hay say mê sự tĩnh lặng, sâu lắng bên ấm trà mạn kiểu Việt, thì trà vẫn luôn là người bạn đồng hành tuyệt vời. Phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á tuy khác biệt, nhưng đều phản ánh lối sống, nhịp điệu và chiều sâu văn hóa riêng của mỗi vùng đất. Sự khác biệt giữa phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á không phải để chia rẽ, mà để làm phong phú thêm trải nghiệm vị giác của nhân loại.

Tại ILOTA, chúng tôi trân trọng cả hai thế giới ấy. Chúng tôi chọn lọc những búp trà Shan Tuyết cổ thụ tinh túy nhất từ vùng núi cao Việt Nam, nhưng áp dụng quy trình kiểm soát chất lượng hiện đại để hương vị ấy có thể chinh phục cả những khẩu vị khó tính nhất phương Tây – nơi phong cách uống trà của Châu Âu và Châu Á đang ngày càng giao thoa.

Bạn đã bao giờ thử lắng nghe câu chuyện của một búp trà chưa? Đừng chỉ uống, hãy cảm nhận.

Một khi đã nếm thử vị ngọt hậu sâu thẳm của dòng trà Shan Tuyết cổ thụ ILOTA, bạn có thể sẽ không còn muốn quay lại uống các loại trà công nghiệp nhạt nhẽo nữa. Số lượng các mẻ trà vụ Xuân này cực kỳ giới hạn và đang vơi đi rất nhanh mỗi ngày.

Đừng bỏ lỡ cơ hội đánh thức vị giác của bạn ngay hôm nay! [Nhấn vào đây để sở hữu những phẩm trà thượng hạng độc quyền từ ILOTA trước khi hết hàng]

ILOTA  – Xưởng sản xuất Cà phê & Trà

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội.

Zalo: 0989 099 033 (Mr Thắng)

Website: ilota.vn

Facebook: ILOTA Coffee and Tea