Tổ chức Cup of Excellence (COE): Khám phá lịch sử, quy trình và ý nghĩa với ngành cà phê

Tìm hiểu tổ chức Cup of Excellence (COE), chương trình thi tuyển và đấu giá cà phê đặc sản quốc tế, từ lịch sử hình thành đến quy trình đánh giá và giá trị với người trồng cà phê cùng ILOTA.

Ngày 28/8/2025, một lô cà phê Gesha nặng chưa đầy 100 pound (khoảng 45 kg) từ một nông trại ở Đài Loan được bán với giá 180,40 USD mỗi pound trong một phiên đấu giá trực tuyến. Tên của nông trại, giống cà phê, phương pháp sơ chế và điểm cảm quan 91,08 đều được công bố công khai. Đây không phải một giao dịch riêng lẻ giữa hai doanh nghiệp, mà là kết quả của một quy trình thi tuyển kéo dài nhiều tuần, với hàng chục giám khảo nếm mù qua sáu vòng. Quy trình đó mang tên Cup of Excellence.

Tổ chức Cup of Excellence (COE) thường được giới cà phê gọi là “Thế vận hội của cà phê”. Tuy nhiên, nếu chỉ coi tổ chức Cup of Excellence là đơn vị trao danh hiệu thì sẽ bỏ qua phần quan trọng nhất. Mô hình của tổ chức Cup of Excellence là một hệ thống kết hợp ba yếu tố: Đánh giá chất lượng theo quy trình nghiêm ngặt, nhận diện rõ từng lô cà phê và người sản xuất, và đưa những lô đạt giải ra đấu giá quốc tế để giá trị chất lượng được chuyển thành giá trị kinh tế cho người trồng.

Bài viết này giới thiệu tổ chức Cup of Excellence dựa trên tư liệu chính thức của tổ chức Cup of Excellence và Alliance for Coffee Excellence (ACE): lịch sử hình thành từ Brazil năm 1999, quy trình sáu vòng chấm điểm, cơ chế đấu giá, ý nghĩa với người trồng cà phê, sự khác biệt giữa tổ chức Cup of Excellence và ACE, cũng như triển vọng của Cup of Excellence Việt Nam. Phần cuối bài giải thích tổ chức Cup of Excellence có ý nghĩa gì với người rang xay, người mua cà phê đặc sản và người thưởng thức.

Cup of Excellence (COE) là gì?

Theo ACE, Cup of Excellence là “cuộc thi và đấu giá cà phê hàng đầu thế giới”, đồng thời là giải thưởng cao nhất mà một lô cà phê đạt điểm cao có thể nhận được. Cần hiểu rằng tổ chức Cup of Excellence không tự trồng, mua hay rang cà phê. Vai trò của tổ chức này là thiết kế và vận hành một quy trình đánh giá đủ tin cậy để người mua trên toàn thế giới sẵn sàng trả giá cao cho những lô cà phê xuất sắc, và để phần giá trị đó quay về với người sản xuất.

Sứ mệnh này được ACE tóm gọn trong một câu: “Reward exceptional quality coffee farmers” (tưởng thưởng cho những nông dân trồng cà phê chất lượng xuất sắc). Theo bộ quy tắc chính thức của tổ chức Cup of Excellence, cuộc thi Cup of Excellence mở cho mọi nông dân tại quốc gia đăng cai, không phân biệt điều kiện kinh tế, danh tiếng, giới tính hay vị trí, và mẫu dự thi đầu tiên được miễn phí.

COE không đơn thuần là một danh hiệu

Khác với nhiều giải thưởng chỉ trao chứng nhận, tổ chức Cup of Excellence vận hành một chuỗi liên kết từ nông trại đến người mua. Một lô cà phê đạt giải đồng nghĩa với việc nó đã vượt qua nhiều vòng nếm mù, được kiểm toán độc lập để đảm bảo mẫu nếm đúng là cà phê trong kho, có hồ sơ công khai về nông trại, giống và phương pháp sơ chế, và cuối cùng được đưa ra đấu giá cho người mua toàn cầu.

Theo ACE, những lô đạt giải Cup of Excellence được nếm ít nhất năm lần, và mười lô đứng đầu được nếm thêm một lần nữa. Tổ chức Cup of Excellence cũng dùng phiếu chấm điểm riêng, được thiết kế để có nhiều không gian hơn cho việc phân biệt các mẫu điểm cao, và đánh giá độ sạch và độ ngọt thay vì chỉ đánh dấu có hoặc không.

Vai trò của tổ chức Cup of Excellence hiện nay

Sau khi tách thành pháp nhân riêng vào năm 2021, theo thông báo chính thức ngày 11/11/2021, tổ chức Cup of Excellence chịu trách nhiệm:

• Xây dựng thông số cuộc thi và hệ thống chấm điểm.
• Mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho nhiều nông dân hơn.
• Đào tạo giám khảo nếm thử trong nước và quốc tế.
• Nghiên cứu về cà phê chất lượng cao.
• Cung cấp giáo dục kỹ thuật cho nông dân.

Lịch sử hình thành và phát triển của tổ chức Cup of Excellence

Brazil 1999: Từ “Best of Brazil” đến phiên đấu giá cà phê trực tuyến đầu tiên

Theo trang lịch sử chính thức của tổ chức Cup of Excellence, chương trình bắt đầu tại Brazil năm 1999 như một phần của một dự án cà phê toàn cầu rộng lớn hơn. Nguồn tài trợ ban đầu đến từ World Trade Office, Quỹ Chung về Hàng hóa (Common Fund for Commodities) và Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO).

Bài viết “10 Things You Should Know About Cup of Excellence” của ACE cho biết cuộc thi đầu tiên có tên “Best of Brazil”, là một chương trình thử nghiệm thuộc Dự án Gourmet (Gourmet Project), và một nhóm chuyên gia về đấu giá có bằng tiến sĩ từ Hewlett Packard đã góp phần thiết kế quy trình đấu giá.

Nhóm triển khai năm 1999 gồm Marcelo Vieira (Hiệp hội Cà phê Đặc sản Brazil), Silvio Leite (chuyên gia chất lượng của Brazil), Susie Spindler (chuyên gia tiếp thị, sau này là Giám đốc điều hành lâu năm), Hidetaka Hayashi (Hayashi Coffee Company, Nhật Bản), George Howell (George Howell Coffee Company) và Don Holly (Hiệp hội Cà phê Đặc sản Hoa Kỳ).

Nhóm này đã tạo ra nền tảng đấu giá cà phê trực tuyến đầu tiên để bán các lô đạt giải năm 1999 cho người trả giá cao nhất, qua đó góp phần hình thành mô hình thương mại trực tiếp (direct trade) giữa người mua và nông dân.

Thành lập ACE và quá trình tách pháp nhân

Cuối năm 2002, việc quản lý chương trình được chuyển sang Alliance for Coffee Excellence (ACE), một tổ chức phi lợi nhuận mới được thành lập với sự hỗ trợ của Hiệp hội Cà phê Đặc sản Brazil. Theo trang giới thiệu của ACE, Marcelo Vieira là chủ tịch đầu tiên, còn Susie Spindler đăng ký ACE là tổ chức phi lợi nhuận tại bang Montana và trở thành Giám đốc điều hành đầu tiên.

Năm 2003, ACE ra mắt nền tảng đấu giá và website riêng, bắt đầu hoạt động theo mô hình thành viên. 16 thành viên trọn đời (Lifetime member) đã mỗi bên đóng góp 10.000 USD để khởi động chương trình.

Trụ sở chuyển từ Missoula (Montana) sang Portland (Oregon) năm 2015, và Darrin Daniel giữ vị trí Giám đốc điều hành từ đầu năm 2017. Bước ngoặt về cơ cấu đến vào năm 2021, khi tổ chức Cup of Excellence trở thành tổ chức từ thiện phi lợi nhuận 501(c)(3) riêng để tập trung hơn vào nông dân và giáo dục, còn ACE tiếp tục quản lý các phiên đấu giá.

Trang giới thiệu của ACE ghi mốc chuyển đổi này là năm 2020, trong khi trang lịch sử của tổ chức Cup of Excellence và thông báo chính thức ngày 11/11/2021 đều nêu năm 2021. Năm 2024, trụ sở chuyển về Houston, Texas.

Mở rộng sang các quốc gia sản xuất cà phê

Từ Brazil, cuộc thi Cup of Excellence dần mở rộng sang Trung Mỹ, Nam Mỹ, châu Phi và gần đây là châu Á, dù Cup of Excellence Việt Nam vẫn chưa xuất hiện. Trang lịch sử của tổ chức Cup of Excellence cho biết chương trình đã có mặt tại 17 quốc gia với hàng nghìn nông dân, giám khảo và người ủng hộ tham gia. Bảng dưới đây tổng hợp năm đầu tiên xuất hiện trên trang kết quả thi và đấu giá của tổ chức Cup of Excellence, cùng các trang chương trình của ACE.

Tổ chức Cup of Excellence (COE) hoạt động như thế nào?

Quy trình của cuộc thi Cup of Excellence được công bố trên trang Rules & Protocols của tổ chức Cup of Excellence. Điểm cần lưu ý là các ngưỡng điểm, số lượng mẫu và số giám khảo có thể được điều chỉnh theo từng quốc gia và từng năm. Các con số dưới đây lấy từ bản quy tắc đang đăng vào tháng 10/2026.

Đối tác trong nước và cơ quan kiểm toán độc lập

Tổ chức Cup of Excellence không tự vận hành cuộc thi một mình ở mỗi nước. Mỗi chương trình quốc gia có một đối tác trong nước (in-country partner) hoặc Ủy ban tổ chức (Organizing Committee) chịu trách nhiệm hậu cần: Tiếp nhận mẫu, bố trí phòng cupping, kho bảo quản và xếp lịch cho ban giám khảo. Một giám khảo trưởng (head judge) do tổ chức Cup of Excellence cử sẽ điều phối các buổi cupping và hiệu chuẩn giám khảo.

Theo Rules & Protocols của tổ chức Cup of Excellence, một công ty kiểm toán độc lập giám sát mọi giai đoạn của cuộc thi. Mẫu được mã hóa để chấm mù (blind cupping), giám khảo không biết mẫu thuộc về nông trại nào. Cơ quan kiểm toán cũng xác nhận rằng mẫu dự thi đại diện đúng cho lô cà phê đang được lưu kho.

Đây là lý do nông dân phải chuyển toàn bộ lô hàng vào kho ngoại quan (bonded warehouse) sau khi qua vòng sơ tuyển: người mua đấu giá sẽ nhận đúng lô cà phê đã được chấm điểm, không phải một lô “tương tự”.

Sáu vòng chấm điểm của cuộc thi Cup of Excellence

Cuộc thi Cup of Excellence mở cho tất cả nông dân trong quốc gia đăng cai, và việc gửi mẫu đầu tiên là miễn phí. Ba vòng đầu do Ban giám khảo quốc gia (National Jury, khoảng 10–12 người) thực hiện; ba vòng sau do Ban giám khảo quốc tế (International Jury) đảm nhiệm.

Một lô cà phê đạt giải trong cuộc thi Cup of Excellence vì vậy đã được cupping ít nhất năm lần, còn top 10 được cupping thêm một lần nữa.

Ban giám khảo quốc tế và phiếu chấm riêng của tổ chức Cup of Excellence

Bộ quy tắc của tổ chức Cup of Excellence nêu Ban giám khảo quốc tế thường gồm 16–24 giám khảo cùng một số quan sát viên, và tổng số giám khảo tối đa là 35. FAQ của tổ chức Cup of Excellence cho biết điểm của quan sát viên không được tính vào kết quả. Phần lớn giám khảo là người mua, nhà rang và chuyên gia chất lượng từ các thị trường tiêu thụ, nên quá trình chấm cũng là lúc họ làm quen với cà phê của quốc gia sở tại.

Tổ chức Cup of Excellence sử dụng phiếu cupping riêng (COE cupping form) thay vì chỉ dùng phiếu của SCA. Ngưỡng cà phê đặc sản theo chuẩn SCA là 80 điểm, nhưng một lô cà phê muốn đạt giải trong cuộc thi Cup of Excellence cần từ 87 điểm trở lên trên phiếu của tổ chức Cup of Excellence.

Hai thang điểm không hoàn toàn tương đương, vì vậy không nên so sánh trực tiếp một “cà phê 87 điểm COE” với một “cà phê 87 điểm” được chấm theo phiếu khác. Mẫu có lỗi lớn (major defect) bị loại ngay.

Một cuộc thi cà phê quốc tế như Cup of Excellence đòi hỏi quy trình đánh giá có tính hệ thống để hạn chế sự khác biệt trong cảm nhận giữa các giám khảo và bảo đảm kết quả có thể được kiểm chứng.

Việc chuẩn hóa cách thử nếm, ghi nhận đặc tính cảm quan và sử dụng biểu mẫu chấm điểm giúp quá trình lựa chọn cà phê trở nên nhất quán hơn. Tư duy định lượng cũng có ý nghĩa trong hoạt động thu mua, khi người mua cần căn cứ rõ ràng để so sánh các mẫu thay vì chỉ dựa vào cảm giác hoặc mô tả chung chung.

Nếu quan tâm đến cách các tiêu chí đo lường làm thay đổi việc đánh giá và giao dịch cà phê

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Cuộc cách mạng định lượng: 5 lý do chiếc thìa cupping chấm dứt thời kỳ mua bán cà phê bằng cảm giác]

Giải Presidential Award và các cấp độ công nhận

Điểm số không phải là tất cả

Trong Cup of Excellence, đánh giá cảm quan là một trong những khâu quan trọng giúp xác định chất lượng và lựa chọn những lô cà phê nổi bật. Để hiểu kết quả chấm điểm có ý nghĩa gì, người đọc cần biết cách nhận diện các tiêu chí như hương thơm, hương vị, hậu vị, độ chua, thể chất, độ cân bằng và độ sạch của tách cà phê.

Bảng điểm không chỉ cung cấp một con số tổng kết mà còn giúp mô tả những đặc điểm cảm quan tạo nên sự khác biệt giữa các mẫu.

👉 Xem ngay bài viết của ILOTA tại đây: [Cách đọc bảng điểm cupping SCA: Dịch & Phân tích trọn bộ 2 biểu mẫu Arabica và Fine Robusta]

Nhưng bảng điểm chỉ là một phần thông tin. Mỗi lô đạt giải Cup of Excellence được công bố kèm tên nông trại, vùng trồng, độ cao, giống cà phê, phương pháp sơ chế, khối lượng lô và ghi chú hương vị của ban giám khảo.

Ví dụ, lô đứng đầu Taiwan 2025 là giống Gesha sơ chế honey, còn lô đứng đầu Thailand 2026 là Gesha từ tỉnh Nan. Hai lô cùng giống nhưng khác vùng, khác cách sơ chế và khác niên vụ, nên hương vị và giá đấu không giống nhau.

Với người mua chuyên nghiệp, hồ sơ lô cà phê (lot profile) và ghi chú cupping thường quan trọng ngang với con số điểm, vì chúng cho biết lô đó có phù hợp với phong cách rang và khách hàng của họ hay không.

Cà phê đạt giải COE được đấu giá ra sao?

Sau tuần chấm của Ban giám khảo quốc tế, các lô đạt giải Cup of Excellence được xay xát, hút chân không và chuẩn bị mẫu gửi cho người mua. Theo Rules & Protocols của tổ chức Cup of Excellence, phiên đấu giá thường diễn ra khoảng sáu tuần sau tuần chấm quốc tế. Ví dụ, Taiwan 2025 có tuần chấm quốc tế từ 7–11/7/2025 và đấu giá ngày 28/8/2025; Thailand 2026 chấm từ 15–18/6/2026 và đấu giá ngày 4/8/2026.

Ai được tham gia đấu giá?

Chỉ thành viên của ACE mới được đặt giá. Theo trang How to Bid, người mua cần có tư cách thành viên ACE, sau đó đăng ký cho từng phiên hoặc mua bộ mẫu (sample set) để tự cupping trước khi đấu. FAQ của tổ chức Cup of Excellence liệt kê các hạng thành viên như sau:

Người mua nhỏ có thể hợp tác mua chung một lô (group buying). Các lô thường được xuất trong thùng 30 kg; riêng Thailand 2026, mỗi thùng 30 kg gồm hai túi hút chân không 15 kg.

Luật đấu giá: Giá USD/pound, bước giá và đồng hồ 3 phút

Phiên đấu giá của ACE là đấu giá trực tuyến có giới hạn thời gian (timed auction). Các điểm chính theo trang How to Bid và FAQ:

Một điều khoản đáng chú ý trên trang How to Bid là người đấu giá tự chịu trách nhiệm xác định chất lượng (“it is the responsibility of the bidder to determine quality”). Nói cách khác, điểm số của ban giám khảo là thông tin tham khảo, còn quyết định mua dựa trên việc người mua tự cupping bộ mẫu.

Phiên National Winners

Ngoài phiên đấu giá chính dành cho lô đạt giải cuộc thi Cup of Excellence, ACE tổ chức phiên National Winners cho các lô đạt 85–86,99 điểm, hoặc đạt từ 87 điểm nhưng nằm ngoài top 30. Theo FAQ của tổ chức Cup of Excellence, phiên này kéo dài một tuần.

Giá ở đây thường thấp hơn nhiều so với phiên đấu giá của cuộc thi Cup of Excellence: tại Thailand 2026, giá cao nhất của phiên National Winners là 13,50 USD/lb, trong khi lô cao nhất của phiên COE đạt 91,60 USD/lb.

Ví dụ giá đấu tại châu Á

Bảng trên cho thấy một điều quan trọng: đạt giải trong cuộc thi Cup of Excellence không đồng nghĩa với cùng một mức giá. Hai lô 1A và 1B của Thailand 2026 có cùng điểm và cùng nguồn gốc nhưng chênh nhau 2,62 USD/lb.

Lô đứng đầu Taiwan 2025 có điểm cao hơn không nhiều so với lô đứng đầu Thailand 2026, nhưng giá gần gấp đôi. Giá đấu phụ thuộc vào khối lượng lô, số người mua quan tâm, nhu cầu của thị trường tại thời điểm đó và cả mức độ nổi tiếng của quốc gia.

Tiền đấu giá đi đâu?

Theo Rules & Protocols của tổ chức Cup of Excellence, doanh thu từ phiên đấu giá ở lại quốc gia sản xuất và nông dân nhận phần lớn số tiền. Ở Rwanda và Burundi, nơi cà phê thường được sơ chế tại các trạm rửa (washing station) tập trung, các trạm này cũng được ghi nhận trong kết quả. Kết quả đấu giá được công bố công khai, gồm tên người mua thắng, giá mỗi pound và tổng giá trị, điều giúp tạo ra một mức tham chiếu giá minh bạch cho cà phê đặc sản của từng quốc gia.

Ý nghĩa của tổ chức Cup of Excellence với người trồng và ngành cà phê

Sứ mệnh tưởng thưởng cho nông dân của tổ chức Cup of Excellence thể hiện qua ba nhóm tác động: Với nông dân, với quốc gia sản xuất và với chuỗi cung ứng cà phê đặc sản.

Cup of Excellence phản ánh một khía cạnh của thị trường cà phê: Giá trị có thể thay đổi đáng kể tùy theo chất lượng, nguồn gốc và mức độ quan tâm của người mua đối với từng lô hàng. Tuy nhiên, để có cái nhìn toàn diện hơn về ngành cà phê, cần đặt phân khúc đặc sản trong bức tranh lớn gồm sản lượng, xuất khẩu, cung cầu và diễn biến thương mại giữa các quốc gia.

Dữ liệu thị trường giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn bối cảnh hoạt động của ngành, từ đó có thêm cơ sở khi xây dựng chiến lược thu mua, phát triển sản phẩm hoặc đánh giá cơ hội kinh doanh.

👉 Tham khảo thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Dữ liệu thị trường cà phê toàn cầu: ICO ra mắt Coffee Market Intelligence Platform]

Với nông dân: Tên tuổi, giá bán và động lực cải tiến

Trong chuỗi cà phê thông thường, cà phê của nông dân thường bị trộn với cà phê của nhiều hộ khác và bán theo giá hàng hóa. Cuộc thi Cup of Excellence đảo ngược logic đó: Mỗi lô đạt giải mang tên nông trại và người sản xuất, được bán riêng và có giá công khai. Vì cuộc thi Cup of Excellence mở cho tất cả nông dân và mẫu đầu tiên miễn phí, một hộ nhỏ có thể cạnh tranh cùng một đồn điền lớn trên cùng một bàn cupping mù.

Lợi ích không dừng lại ở một phiên đấu giá. Người mua thắng thường tìm lại nông trại để mua các lô khác hoặc các vụ sau, hình thành quan hệ thương mại trực tiếp. Ngoài ra, bảng kết quả và ghi chú của giám khảo cho nông dân biết cà phê của họ đứng ở đâu so với mặt bằng chung, từ đó điều chỉnh giống, thu hái và sơ chế.

Với quốc gia sản xuất: Tái định vị hình ảnh cà phê

Một quốc gia tổ chức cuộc thi Cup of Excellence được giới mua quốc tế chú ý theo một cách cụ thể: họ thấy được vùng nào, giống nào, cách sơ chế nào đang cho kết quả tốt.

Taiwan và Thailand là ví dụ gần đây, cũng là hình mẫu đáng tham khảo cho Cup of Excellence Việt Nam: Cả hai bắt đầu bằng chương trình thí điểm (Best of Thailand 2022, Best of Taiwan 2023) trước khi trở thành chương trình chính thức của tổ chức Cup of Excellence, và đều có lô vượt 90 điểm. Giám khảo quốc tế đến tận nơi chấm cũng là những người mua tiềm năng, nên mỗi cuộc thi đồng thời là một chuyến xúc tiến thương mại.

Bên cạnh đó, quy trình của tổ chức Cup of Excellence đòi hỏi nước sở tại xây dựng năng lực: Đào tạo giám khảo quốc gia, chuẩn hóa phòng cupping, quản lý kho và truy xuất lô. Thông báo thay đổi cơ cấu năm 2021 cũng liệt kê giáo dục giám khảo, nghiên cứu và đào tạo nông dân là nhiệm vụ của tổ chức Cup of Excellence.

Với ngành cà phê đặc sản: Minh bạch giá và truy xuất

Cup of Excellence cho thấy giá trị của cà phê đặc sản không chỉ nằm ở hương vị trong tách mà còn ở chất lượng lô cà phê, quy trình đánh giá và khả năng truy xuất nguồn gốc. Những lô cà phê đạt thành tích cao tại cuộc thi có thể thu hút sự quan tâm đặc biệt từ người mua, qua đó tạo ra mức giá khác biệt so với cà phê thương mại thông thường.

Tuy nhiên, để hiểu vì sao một loại cà phê có giá cao, cần nhìn vào nhiều yếu tố như giống cây, điều kiện canh tác, phương pháp sơ chế, độ đồng đều của hạt và công sức kiểm soát chất lượng sau thu hoạch.

👉 Tham khảo thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Tại sao cà phê đặc sản lại đắt? Liệu đó có phải là cái giá của sự kỳ công?]

Kết quả phụ thuộc vào lô, niên vụ và phiên đấu

Một hiểu lầm phổ biến là cho rằng một nông trại “đạt giải cuộc thi Cup of Excellence” thì mọi cà phê của nông trại đó đều có chất lượng tương đương. Thực tế, giải thưởng gắn với một lô cụ thể của một niên vụ cụ thể. Cùng một nông trại có thể có lô đạt 90 điểm và các lô khác chỉ ở mức đặc sản thông thường.

Thời tiết, sâu bệnh và điều kiện sơ chế của năm sau có thể làm thay đổi kết quả. Giá đấu cũng biến động theo từng phiên, như ví dụ lô 1A và 1B của Thailand 2026 đã cho thấy. Vì vậy, danh hiệu của cuộc thi Cup of Excellence nên được hiểu là bằng chứng về khả năng của nông trại và chất lượng của một lô hàng, không phải một nhãn chất lượng vĩnh viễn.

Chất lượng của một lô cà phê bắt đầu được định hình từ vườn trồng, thời điểm thu hoạch cho đến quá trình sơ chế và bảo quản sau thu hoạch. Đối với các cuộc thi như Cup of Excellence, việc lựa chọn quả chín phù hợp, kiểm soát quá trình chế biến và duy trì chất lượng đồng đều là những yếu tố quan trọng để tạo ra mẫu cà phê có tiềm năng nổi bật khi thử nếm.

Tại Việt Nam, thời gian thu hoạch Robusta và Arabica có sự khác biệt giữa các vùng trồng, kéo theo những yêu cầu riêng về thu hái, phơi sấy và kiểm soát chất lượng. Nếu muốn tìm hiểu chi tiết thời gian thu hoạch theo từng vùng, đặc điểm mùa vụ và sự khác biệt giữa hai dòng cà phê chủ lực

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Lịch mùa vụ cà phê Việt Nam 2026: Chi tiết phân bổ mùa vụ cà phê Robusta và Arabica]

Phân biệt COE và ACE

Nhiều tài liệu cũ dùng lẫn lộn hai cái tên tổ chức Cup of Excellence và ACE, vì trước năm 2021 ACE là đơn vị quản lý cả cuộc thi lẫn phiên đấu giá. Ngay cả FAQ hiện tại của tổ chức Cup of Excellence vẫn ghi ACE được thành lập năm 1999, trong khi trang lịch sử của tổ chức Cup of Excellence và trang giới thiệu của ACE đều nêu ACE ra đời cuối năm 2002; năm 1999 là năm của cuộc thi đầu tiêN.

Hai tổ chức phi lợi nhuận, hai vai trò

Theo thông báo ngày 11/11/2021 của ACE, chương trình được tách thành hai tổ chức phi lợi nhuận riêng. Tổ chức Cup of Excellence phụ trách phần “thi”: quy tắc cuộc thi, hệ thống chấm điểm, đào tạo giám khảo và nông dân. ACE phụ trách phần “chợ”: vận hành phiên đấu giá, quản lý thành viên và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng.

Chỗ hai tổ chức giao nhau

Dù tách pháp nhân, ACE và tổ chức Cup of Excellence vẫn chia sẻ thành viên ban cố vấn, nguồn lực và nhân sự. Theo thông báo năm 2021, Darrin Daniel giữ vị trí Giám đốc điều hành của cả ACE và tổ chức Cup of Excellence.

Với người làm nghề, sự phân biệt này có ý nghĩa thực tế. Nông dân muốn gửi mẫu, hoặc một quốc gia muốn tổ chức cuộc thi Cup of Excellence, làm việc với tổ chức Cup of Excellence và đối tác trong nước. Nhà rang hay nhà nhập khẩu muốn mua lô đạt giải thì cần đăng ký thành viên ACE.

Phiên Private Collection là gì?

Ngoài các phiên gắn với cuộc thi Cup of Excellence, ACE còn tổ chức các phiên Private Collection Auction. Đây là phiên mà ACE cung cấp nền tảng đấu giá cho một nông trại, nhóm nông trại hoặc đơn vị xuất khẩu bán các lô của họ, không qua quy trình sáu vòng chấm của tổ chức Cup of Excellence.

Vì vậy, một lô bán qua nền tảng của ACE chưa chắc đã là lô đạt giải cuộc thi Cup of Excellence. Người mua nên kiểm tra tên phiên và nguồn gốc điểm số trước khi dùng cụm từ “cà phê COE” để quảng bá.

Cup of Excellence Việt Nam: Hiện trạng và ý nghĩa với người làm cà phê

Việt Nam đã có cuộc thi Cup of Excellence chưa?

Tính đến tháng 10/2026, danh sách chương trình quốc gia trên trang của ACE chưa có chương trình Cup of Excellence Việt Nam. Ở châu Á, các chương trình hiện có là Indonesia (từ 2021), Thailand (thí điểm 2022) và Taiwan (thí điểm 2023).

Như vậy, khi nhắc đến Cup of Excellence Việt Nam, cần hiểu đây là một khả năng trong tương lai chứ chưa phải một cuộc thi đã diễn ra. Các sản phẩm quảng cáo “cà phê Việt đạt giải cuộc thi Cup of Excellence” cần được kiểm tra lại nguồn.

Theo mô hình của tổ chức Cup of Excellence, một quốc gia muốn tổ chức cuộc thi, chẳng hạn một chương trình Cup of Excellence Việt Nam trong tương lai, cần có đối tác trong nước hoặc Ủy ban tổ chức đủ năng lực lo hậu cần, kho ngoại quan, phòng cupping và Ban giám khảo quốc gia.

Con đường của Thailand và Taiwan cho thấy các nước mới, và có thể cả Cup of Excellence Việt Nam sau này, thường bắt đầu bằng một chương trình thí điểm “Best of” trước khi trở thành cuộc thi Cup of Excellence chính thức.

Vietnam Amazing Cup: Sân chơi trong nước gần nhất

Trong khi chưa có Cup of Excellence Việt Nam, cuộc thi cà phê đặc sản Vietnam Amazing Cup do Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột tổ chức là sân chơi trong nước có mục tiêu gần với tổ chức Cup of Excellence nhất: Tìm và công nhận các lô cà phê đặc sản.

Sự phát triển của Cup of Excellence tại nhiều quốc gia cho thấy cà phê đặc sản có thể trở thành cầu nối giữa chất lượng tại nông trại và nhu cầu của thị trường quốc tế.

Với Việt Nam, định hướng nâng cao chất lượng không chỉ dừng ở sản lượng xuất khẩu mà còn liên quan đến giống cà phê, kỹ thuật canh tác, sơ chế sau thu hoạch, năng lực thử nếm và khả năng xây dựng câu chuyện nguồn gốc cho từng lô hàng. Đây cũng là những yếu tố giúp cà phê Việt Nam tăng sức cạnh tranh trong phân khúc có yêu cầu cao về chất lượng và tính minh bạch.

👉 Xem ngay bài viết của ILOTA tại đây: [Tương lai ngành Cà phê đặc sản: 5 xu hướng quyết định của thập kỷ tới]

Bảng so sánh Vietnam Amazing Cup với mô hình mà Cup of Excellence Việt Nam có thể áp dụng không nhằm xếp hạng hai cuộc thi, vì thang điểm và đối tượng khác nhau. Điểm đáng chú ý là Việt Nam có thế mạnh Robusta, trong khi lịch sử của tổ chức Cup of Excellence chủ yếu xoay quanh Arabica.

Nếu một chương trình Cup of Excellence Việt Nam được xây dựng, cách xử lý Robusta trong quy tắc thi sẽ là một câu hỏi quan trọng cần theo dõi.

Cup of Excellence góp phần cho thấy chất lượng cà phê không chỉ được quyết định bởi giống cây hay sản lượng, mà còn nằm ở đặc tính hương vị, quy trình sơ chế và năng lực đánh giá cảm quan. Với Việt Nam, nơi Robusta giữ vai trò chủ lực trong sản xuất và xuất khẩu, việc nghiên cứu giống cây, cải tiến kỹ thuật canh tác, nâng cao chất lượng sau thu hoạch và phát triển hệ thống đánh giá Fine Robusta đang mở ra nhiều cơ hội gia tăng giá trị cho hạt cà phê nội địa.

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Nghiên cứu về cà phê Robusta: Việt Nam đang đóng góp gì cho những bước tiến mang tính đột phá trong ngành cà phê?]

ILOTA và hệ thống Cup of Excellence

ILOTA có đăng ký member trong hệ thống của tổ chức Cup of Excellence từ ngày 28/10/2026 đến ngày 28/10/2027. Với ILOTA, việc tham gia hệ thống này là cách tiếp cận trực tiếp với các phiên đấu giá, bộ mẫu và dữ liệu công khai về các lô cà phê đạt giải, đồng thời giúp ILOTA theo dõi sát các bước phát triển của chương trình tại châu Á, trong đó có khả năng hình thành Cup of Excellence Việt Nam.

Tổ chức Cup of Excellence có ý nghĩa gì với người rang, người mua và người uống?

Với người rang, kể cả các đơn vị trong nước như ILOTA, giá trị của cuộc thi Cup of Excellence nằm ở thông tin hơn là ở danh hiệu: hồ sơ lô, ghi chú cupping và kết quả qua nhiều năm giúp họ hiểu được một vùng trồng hay một phương pháp sơ chế.

Với người mua, giá đấu là một mốc tham chiếu nhưng không phải mức giá chuẩn cho mọi cà phê đặc sản của quốc gia đó. Với người uống, nhãn “COE” trên bao bì là một tín hiệu về nguồn gốc và chất lượng của nhân xanh, còn trải nghiệm thực tế vẫn phụ thuộc vào người rang và người pha.

Nguồn tham khảo của ILOTA

Nguồn chính thức của Cup of Excellence

1. Cup of Excellence. Cup of Excellence history.
2. Cup of Excellence. Rules & Protocols.
3. Cup of Excellence. FAQ.

Nguồn chính thức của Alliance for Coffee Excellence (ACE)

4. Alliance for Coffee Excellence. About us.
5. Alliance for Coffee Excellence. FAQ.
6. Alliance for Coffee Excellence. About COE Auctions.
7. Alliance for Coffee Excellence. How to Bid in a COE Auction.
8. Alliance for Coffee Excellence (27/4/2026). Creating a More Dynamic Auction Experience for Producers and Buyers.
9. Alliance for Coffee Excellence (17/8/2020). 10 Things You Should Know About Cup of Excellence.
10. Alliance for Coffee Excellence (11/11/2021). Cup of Excellence and Alliance for Coffee Excellence Announce Organizational Changes.

Kết quả thi và đấu giá theo quốc gia

11. Alliance for Coffee Excellence. Guatemala 2001 (kèm danh sách chương trình theo quốc gia và năm).
12. Alliance for Coffee Excellence. Taiwan 2025.
13. Alliance for Coffee Excellence. Thailand 2026.

Nguồn về cà phê đặc sản Việt Nam

14. Việt Nam News (28/4/2025). Seven coffee producers recognised for outstanding specialty coffee.
15. TTXVN, đăng trên Baobacninhtv (27/4/2026). Vietnam Amazing Cup 2026 reinforces quality benchmark for specialty coffee sector.

Kết luận

Từ một dự án thử nghiệm mang tên “Best of Brazil” năm 1999, tổ chức Cup of Excellence đã trở thành một hệ thống gồm ba phần gắn chặt với nhau: đánh giá chất lượng qua sáu vòng chấm mù có kiểm toán độc lập, xác định và truy xuất từng lô cà phê, và đấu giá công khai qua nền tảng của ACE. Thiếu một trong ba phần đó, danh hiệu do tổ chức Cup of Excellence công nhận sẽ chỉ còn là một con số điểm.

Bài viết cũng cho thấy điểm số không phải là tất cả. Nguồn gốc, giống, phương pháp sơ chế, hồ sơ lô và ghi chú cupping đều là một phần của kết quả. Hai lô cùng đạt giải có thể khác nhau rõ về hương vị và giá, như lô đứng đầu Taiwan 2025 (180,40 USD/lb) và Thailand 2026 (91,60 USD/lb), hay hai nửa 1A và 1B của cùng một lô Thailand. Kết quả của cuộc thi Cup of Excellence phụ thuộc vào từng lô, từng niên vụ và từng phiên đấu.

Với người rang, tổ chức Cup of Excellence là nguồn thông tin về vùng trồng và sơ chế, nhưng không thay thế được việc tự cupping và xây dựng profile rang. Với người mua cà phê đặc sản, giá đấu là một mốc tham chiếu minh bạch, nhưng cần đọc kèm khối lượng lô, chi phí nhập khẩu và bối cảnh phiên.

Với người uống, nhãn COE cho biết nhân xanh đã vượt qua một quy trình chấm khắt khe, còn hương vị trong tách vẫn phụ thuộc vào người rang, cách bảo quản và cách pha. Với Việt Nam, nơi chưa có cuộc thi Cup of Excellence Việt Nam chính thức, hiểu đúng cách tổ chức Cup of Excellence vận hành là bước đầu để đánh giá những thông tin “đạt giải COE” trên thị trường và theo dõi khả năng một chương trình quốc gia trong tương lai.

Với các doanh nghiệp cà phê trong nước như ILOTA, hiểu rõ chuẩn mực này giúp đánh giá nguồn cà phê đặc sản Việt Nam bằng cùng ngôn ngữ với thị trường quốc tế.

👉 Tìm hiểu thêm: [Các sản phẩm cà phê tại ILOTA]

ILOTA – Nhà rang Cà phê “May đo” 

1. Tham gia ILOTA ACADEMY để cập nhật kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê mỗi ngày. 👉 [Tham gia nhóm tại đây]
2. Tư vấn & Đặt hàng:

👉 Mua sỉ, kênh quán, OEM: 0989 099 033 (Anh Thắng)

👉 Mua lẻ: 0988 345 175 (Thái Sơn)

Facebook: ILOTA Coffee Roasters

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội