Sự lười biếng vĩ đại: Chiếc webcam đầu tiên trên thế giới ra đời chỉ để canh nồi cà phê?

Không phải để chat! Webcam đầu tiên trên thế giới được chế tạo chỉ để… canh nồi cà phê. Tìm hiểu huyền thoại Trojan Room Coffee Pot – chiếc nồi đã khai sinh ra nguồn gốc của webcam hiện đại.

Nếu có ai đó hỏi bạn rằng: “Phát minh nào đã thay đổi cách con người giao tiếp trong thế kỷ 21?”, chắc chắn bạn sẽ nghĩ ngay đến Internet, smartphone, hay cụ thể hơn là chiếc webcam. Ngày nay, chúng ta coi webcam là một thiết bị hiển nhiên phải có. Chúng ta dùng nó để họp Zoom xuyên quốc gia, để livestream bán hàng, để học online với chất lượng 4K sắc nét, hay đơn giản là để nhìn thấy mặt người thân ở nửa kia bán cầu.

Nhưng có một nghịch lý thú vị – một cú “Twist” của lịch sử công nghệ mà ít ai biết đến: “Tổ tiên” của những chiếc camera hiện đại ấy, chiếc webcam đầu tiên trên thế giới, lại được sinh ra không phải vì một mục đích cao cả hay tầm nhìn vĩ mô nào. Nó không được tạo ra để kết nối nhân loại, cũng chẳng phải để phục vụ an ninh quốc phòng. Lý do ra đời của nó trần trụi và hài hước hơn nhiều: Nó xuất hiện chỉ vì một nhóm nhà khoa học thiên tài tại Đại học Cambridge quá… lười đi bộ.

Hãy cùng ILOTA quay ngược thời gian về năm 1991, len lỏi vào hành lang cũ kỹ của phòng thí nghiệm máy tính để khám phá huyền thoại Trojan Room Coffee Pot – chiếc nồi cà phê đã vô tình thay đổi lịch sử công nghệ thế giới, và tìm hiểu xem sự lười biếng đôi khi lại là động lực vĩ đại đến thế nào.

Bối cảnh ra đời: Khi cơn thèm cà phê đụng độ sự “lười biếng”

Để hiểu được nguồn gốc của webcam, chúng ta phải đặt chân đến Tòa nhà Trưng bày Máy tính của Đại học Cambridge, Vương quốc Anh vào đầu những năm 90. Đây là nơi tập trung những bộ óc xuất chúng nhất về khoa học máy tính thời bấy giờ.

Phòng “Trojan Room” và nỗi ám ảnh mang tên Cà phê

Tại đây, có một căn phòng đặc biệt mang tên “Trojan Room”. Sở dĩ nó có cái tên đậm chất thần thoại này không phải vì chứa ngựa gỗ thành Troy, mà đơn giản là vì trong đó có đặt chiếc máy tính chủ tên là Trojan. Và quan trọng hơn cả, đây là nơi đặt “nguồn sống” của cả tòa nhà: Một chiếc máy pha cà phê lọc cũ kỹ.

Vào thời điểm đó, văn hóa làm việc của dân IT (Công nghệ thông tin) không khác bây giờ là mấy: Cà phê là nhiên liệu để chuyển hóa thành những dòng code. Thiếu cà phê, bộ não của họ sẽ đình trệ. Tuy nhiên, kiến trúc của tòa nhà lại là một thảm họa đối với những người nghiện caffeine.

Nỗi đau của những thiên tài

Nhóm nghiên cứu, bao gồm những cái tên sau này trở thành huyền thoại như Quentin Stafford-Fraser và Paul Jardetzky, làm việc rải rác ở khắp các tầng lầu trong tòa nhà rộng lớn và mê cung này. Mỗi khi cơn buồn ngủ ập đến, họ phải đứng dậy, rời khỏi màn hình máy tính, đi bộ dọc theo các hành lang dài dằng dặc, leo qua nhiều cầu thang bộ để đến được “Trojan Room” với hy vọng tìm được một chút caffeine.

Nhưng đời không như là mơ. Vấn đề nằm ở chỗ: Chiếc bình cà phê Trojan Room Coffee Pot này phục vụ cho quá nhiều người. Cứ mỗi lần các kỹ sư như Quentin Stafford-Fraser lặn lội leo mấy tầng lầu xuống để rót cà phê, họ lại đối mặt với một bi kịch: Cái bình đã cạn sạch. Ai đó đã uống hết mà “quên” không pha mới, hoặc đơn giản là nó đang trong quá trình pha nhỏ giọt từng tí một.

Hãy tưởng tượng sự ức chế đó: Bạn đang dở tay code, đầu óc căng thẳng, bạn mất 5-10 phút đi bộ chỉ để nhìn thấy cái đáy bình khô khốc, rồi lại lủi thủi đi bộ về tay trắng. Sự thất vọng lặp đi lặp lại này không chỉ tốn thời gian mà còn làm “tụt mood” làm việc thê thảm. Chính sự ức chế này, cộng với tư duy “làm sao để lười một cách thông minh” của dân kỹ thuật, đã trở thành động lực chính để webcam đầu tiên trên thế giới ra đời. Họ cần một giải pháp để biết tình trạng của bình cà phê mà không cần phải rời khỏi ghế.

Giải pháp “XCoffee”: Chiếc webcam đầu tiên trên thế giới hoạt động thế nào?

Trong thế giới của các kỹ sư, “Lười biếng là mẹ đẻ của mọi phát minh”. Thay vì chăm chỉ đi kiểm tra hay dán giấy nhắc nhở mọi người pha cà phê, họ quyết định dùng công nghệ để giải quyết vấn đề của cái dạ dày.

Sự kết hợp của phần cứng thô sơ

Năm 1991, Quentin Stafford-Fraser và đồng nghiệp Paul Jardetzky đã bắt tay vào thực hiện dự án “canh nồi cà phê”. Họ tìm thấy một chiếc camera cũ kỹ của hãng Phillips (loại CCD camera) nằm lăn lóc trong phòng thí nghiệm. Vì không có chân đế chuyên dụng, họ đã dùng một cái giá đỡ thí nghiệm – loại kẹp ống nghiệm thường thấy trong phòng hóa học – để cố định chiếc camera.

Họ chĩa thẳng ống kính của thiết bị này vào chiếc Trojan Room Coffee Pot. Chiếc camera này được nối dây loằng ngoằng thông qua một bộ thu hình gắn vào một máy tính Acorn Archimedes đặt gần đó. Đây chính là hình hài sơ khai nhất của webcam đầu tiên trên thế giới.

Phần mềm XCoffee: Trí tuệ của Quentin Stafford-Fraser

Nếu chỉ có camera thì chưa đủ, họ cần một cách để truyền hình ảnh đó đến máy tính của từng nhân viên trong tòa nhà. Lúc bấy giờ, Web (Internet) chưa phổ biến như ngày nay, họ sử dụng mạng nội bộ.

Quentin Stafford-Fraser đã viết một chương trình phần mềm máy khách có tên là XCoffee. Phần mềm này chạy trên hệ thống X Window (một giao diện đồ họa phổ biến trên Unix thời đó). Cơ chế hoạt động của XCoffee khá đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả:

1. Máy chủ tại phòng Trojan Room sẽ chụp lại hình ảnh từ camera vài giây một lần.

2. Chương trình XCoffee cài trên máy tính của các nhân viên sẽ kết nối với máy chủ và hiển thị hình ảnh đó trong một cửa sổ nhỏ xíu trên góc màn hình.

Thông số kỹ thuật “cười ra nước”

Nếu so sánh với các webcam 4K ngày nay, thông số của webcam đầu tiên trên thế giới sẽ khiến bạn bật cười.

• Độ phân giải: Hình ảnh chỉ là một ô vuông đen trắng bé tẹo với kích thước 128 x 128 pixel. Nó mờ ảo đến mức bạn phải nheo mắt mới nhận ra đâu là cái bình, đâu là mực nước.

• Tốc độ khung hình: Không phải 60fps hay 30fps mượt mà, mà hình ảnh chỉ được cập nhật khoảng 3 lần mỗi phút (tức là 20 giây mới có một hình mới).

Tuy nhiên, với mục đích ban đầu là canh chừng Trojan Room Coffee Pot, thế là quá đủ! Các nhà nghiên cứu chỉ cần liếc mắt nhìn vào biểu tượng XCoffee trên màn hình. Nếu thấy bình đầy (màu đen dâng cao), họ sẽ phi ngay xuống lấy. Nếu thấy bình rỗng (màu trắng), họ tiếp tục ngồi làm việc. Nguồn gốc của webcam thực sự bắt đầu từ một nhu cầu đời thường và thực dụng đến mức khó tin như vậy.

Từ “công cụ lười biếng” trở thành ngôi sao Internet toàn cầu

Trong suốt 2 năm đầu (1991-1993), webcam đầu tiên trên thế giới và phần mềm XCoffee chỉ là “bảo vật nội bộ” của các nhân viên tại Đại học Cambridge. Thế giới bên ngoài không hề hay biết về sự tồn tại của nó.

Bước ngoặt lịch sử năm 1993

Mọi chuyện thay đổi vào tháng 11 năm 1993. Đây là thời điểm trình duyệt web Mosaic ra đời, mở ra kỷ nguyên Internet hiển thị được hình ảnh. Hai nhà khoa học khác là Daniel Gordon và Martyn Johnson đã nảy ra ý tưởng: “Tại sao không đưa cái nồi cà phê này lên mạng Internet để cả thế giới cùng xem?”.

Họ đã sửa lại mã nguồn của XCoffee, biến nó từ một ứng dụng mạng LAN nội bộ thành một trang web có thể truy cập từ bất cứ đâu trên thế giới. Và thế là, Trojan Room Coffee Pot chính thức online.

Hiện tượng Viral đầu tiên của nhân loại

Điều gì xảy ra tiếp theo nằm ngoài sức tưởng tượng của Quentin Stafford-Fraser và cả đội ngũ Cambridge. Trang web chiếu hình ảnh cái nồi cà phê mờ ảo, đen trắng ấy bỗng nhiên bùng nổ traffic.

Hàng nghìn, rồi hàng triệu người từ Nhật Bản, Mỹ, Úc… những người cách xa Cambridge cả nửa vòng trái đất, những người chẳng bao giờ có cơ hội uống một giọt cà phê nào từ cái bình đó, lại truy cập vào website mỗi ngày. Họ làm gì? Họ chỉ ngồi F5 (tải lại trang) để ngắm xem mực nước trong bình Trojan Room Coffee Pot đang dâng lên hay hạ xuống.

Tại sao webcam đầu tiên trên thế giới lại hấp dẫn đến thế?

1. Sự tò mò: Vào năm 1993, Internet là một thứ gì đó rất tĩnh lặng và khô khan (chủ yếu là văn bản). Việc nhìn thấy một hình ảnh “động” (dù chỉ là cập nhật chậm chạp) diễn ra theo thời gian thực ở một nơi xa xôi là một phép màu công nghệ.

2. Cảm giác kết nối: Người xem cảm thấy họ đang nhìn trộm vào cuộc sống của những thiên tài tại Cambridge. Đây có thể coi là hình thức sơ khai nhất của “Reality TV” (Truyền hình thực tế).

Tờ báo The Times của Anh, rồi đến Wired của Mỹ, và hàng loạt đài truyền hình quốc tế bắt đầu đưa tin về hiện tượng kỳ lạ này. Trojan Room Coffee Pot trở thành “ngôi sao” thực tế ảo đầu tiên, một biểu tượng văn hóa (Pop Culture) của thập niên 90. Các du khách khi đến thăm Cambridge thậm chí còn yêu cầu được dẫn đi xem cái nồi cà phê huyền thoại thay vì xem các công trình kiến trúc cổ kính. Nguồn gốc của webcam đã vượt xa khỏi mục đích ban đầu là phục vụ sự lười biếng.

Cái kết của một huyền thoại công nghệ

Giống như mọi công nghệ khác, webcam đầu tiên trên thế giới rồi cũng đến lúc phải “nghỉ hưu”. Sau gần một thập kỷ phục vụ không mệt mỏi (cả việc pha cà phê cho nhân viên lẫn việc làm mẫu ảnh cho cư dân mạng), câu chuyện về Trojan Room Coffee Pot đi đến hồi kết.

Ngày định mệnh: 22 tháng 8 năm 2001

Vào năm 2001, Phòng thí nghiệm Máy tính của Đại học Cambridge chuyển sang một tòa nhà mới hiện đại hơn. Tại đây, hệ thống pha cà phê đã được nâng cấp, và quan trọng là khoảng cách địa lý không còn là vấn đề lớn nữa. Chiếc webcam cũ kỹ không còn lý do để tồn tại.

Vào lúc 09:54 sáng (giờ GMT) ngày 22 tháng 8 năm 2001, chiếc máy chủ kết nối với webcam đầu tiên trên thế giới chính thức bị tắt. Khoảnh khắc “tắt đèn” này được báo chí thế giới đưa tin rầm rộ như một sự kiện lịch sử trọng đại, sánh ngang với việc một phi hành gia nghỉ hưu.

Hình ảnh cuối cùng mà webcam đầu tiên trên thế giới ghi lại được không phải là nồi cà phê, mà là bàn tay của một nhà khoa học đang vươn ra để tắt công tắc máy chủ. Một cái kết đầy chất thơ cho Trojan Room Coffee Pot.

Phi vụ đấu giá chấn động eBay

Nhưng số phận của chiếc bình cà phê (phần cứng) thì chưa kết thúc. Chiếc bình cũ kỹ, bám đầy cặn cà phê cháy khét ấy đã trở thành một di vật lịch sử. Nó được đem ra bán đấu giá trên eBay.

Bạn đoán xem người ta trả bao nhiêu cho một cái bình thủy tinh cũ? Mức giá cuối cùng chốt lại là 3.350 Bảng Anh (tương đương khoảng hơn 100 triệu VNĐ vào thời điểm đó – một số tiền khổng lồ cho một món đồ gia dụng cũ). Người chiến thắng trong phiên đấu giá là trang tin tức Spiegel Online của Đức.

Sau khi mua về, Spiegel Online đã phục chế lại chiếc Trojan Room Coffee Pot và trưng bày nó trang trọng trong trụ sở của họ như một minh chứng cho lịch sử Internet. Sau này, nó còn được mượn để trưng bày tại các bảo tàng công nghệ lớn trên thế giới. Điều này càng khẳng định nguồn gốc của webcam gắn liền chặt chẽ với chiếc bình huyền thoại này. Câu chuyện về XCoffee và sự sáng tạo của Quentin Stafford-Fraser mãi được nhắc đến như một ví dụ điển hình cho sự phát triển của công nghệ dựa trên nhu cầu thực tế.

Bài học từ câu chuyện “Sự lười biếng vĩ đại”

Câu chuyện về webcam đầu tiên trên thế giới để lại cho chúng ta nhiều suy ngẫm thú vị hơn là một giai thoại công nghệ vui vẻ.

Nhu cầu đời thường thúc đẩy phát minh vĩ đại

Đôi khi, chúng ta cứ nghĩ phát minh phải xuất phát từ những phòng lab triệu đô với mục tiêu thay đổi nhân loại. Nhưng thực tế, nguồn gốc của webcam chứng minh rằng chính những nhu cầu nhỏ nhặt, đời thường nhất (như việc muốn uống một tách cà phê ngon mà không tốn sức đi bộ) lại là động lực mạnh mẽ nhất. Sự “lười biếng” ở đây không phải là lười lao động, mà là tư duy tối ưu hóa quy trình, muốn loại bỏ những thao tác thừa thãi để tập trung vào việc quan trọng hơn.

Cà phê – Chất xúc tác của sự sáng tạo

Không thể phủ nhận vai trò của cà phê trong câu chuyện này. Nếu không có cơn thèm cà phê cháy bỏng của các kỹ sư Cambridge, sẽ không có Trojan Room Coffee Pot, không có XCoffee, và có lẽ nhân loại sẽ phải chờ thêm nhiều năm nữa mới có webcam để sử dụng. Cà phê không chỉ là thức uống, nó là nhiên liệu cho trí tuệ, là khởi nguồn của những ý tưởng điên rồ nhưng vĩ đại.

Những người tạo ra webcam đầu tiên trên thế giới như Quentin Stafford-Fraser có lẽ cũng không ngờ rằng phần mềm XCoffee của họ lại đặt nền móng cho các ứng dụng video call, streaming, giám sát an ninh mà hàng tỷ người đang dùng ngày nay.

Tác giả: Đội ngũ Content ILOTA

Nguồn tham khảo: Computer Laboratory – University of Cambridge, BBC News, Wired Magazine, Spiegel Online.

Kết luận

Huyền thoại về Trojan Room Coffee Pot đã khép lại, nhưng tinh thần yêu cà phê và sự sáng tạo không giới hạn thì vẫn còn mãi.

Ngày nay, bạn thật may mắn khi không cần phải là một kỹ sư máy tính, không cần phải chế tạo webcam đầu tiên trên thế giới, cũng chẳng cần phải viết phần mềm XCoffee phức tạp hay leo bộ 3 tầng lầu mới có được một tách cà phê ngon. Công nghệ và dịch vụ hiện đại đã giải quyết hết những “nỗi đau” đó cho bạn.

Tuy nhiên, có một điều không thay đổi: Chất lượng cà phê vẫn là yếu tố quyết định sự tỉnh táo và sáng tạo. Các kỹ sư Cambridge năm xưa dù có webcam xịn đến đâu mà phải uống cà phê loãng, cháy khét thì cũng khó mà viết ra những dòng code để đời.

Nếu bạn đang tìm kiếm một nguồn năng lượng sạch, thơm ngon để kích thích não bộ sáng tạo ra những “phát minh” của riêng mình (hoặc đơn giản là để chạy deadline hiệu quả), hãy để ILOTA phục vụ bạn.

Bạn không cần webcam để canh nồi cà phê nữa! Chỉ cần một cú click chuột, ILOTA sẽ giao tận tay bạn những túi cà phê Rang Mộc thượng hạng, đảm bảo “bình năng lượng” của bạn không bao giờ cạn.

Gợi ý cho bạn: Hãy thử ngay dòng Arabica Đặc sản của ILOTA. Với hương thơm thanh tao, vị chua nhẹ quyến rũ và hậu vị ngọt ngào, đây chính là “nàng thơ” giúp khơi dậy sự sáng tạo tiềm ẩn trong bạn. Biết đâu đấy, sau khi thưởng thức một tách Arabica ILOTA, bạn lại nảy ra ý tưởng cho một phát minh vĩ đại thay thế cả webcam đầu tiên trên thế giới thì sao?

[Khám phá ngay bộ sưu tập cà phê sáng tạo của ILOTA tại đây]

ILOTA – Nhà rang Cà phê “May đo” 

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội.

Zalo: 0989 099 033 (Mr Thắng)

Website: ilota.vn

Facebook: ILOTA Coffee and Tea