Từ năm 1673 đến nay: văn hóa cà phê Scotland trải qua 3 thế kỷ biến động ra sao? Cùng ILOTA xem lại lịch sử, thói quen uống và các nhà rang tại Scotland. Xem bài viết ngay!
Tóm tắt nhanh
- Cà phê xuất hiện tại Scotland từ năm 1673, chỉ 21 năm sau khi quán cà phê đầu tiên của nước Anh mở cửa tại London.
- Trong thế kỷ 17-18, quán cà phê Edinburgh từng được gọi là “trường đại học một xu” (penny university) vì là nơi giới trí thức thời kỳ Khai sáng Scotland tụ họp bàn luận.
- Cà phê từng bị đánh thuế nặng, dẫn tới tình trạng buôn lậu và pha tạp, đồng thời gắn liền với giới thương nhân nam giới, trong khi trà lại phổ biến trong giới phụ nữ tại gia.
- Từ giữa thế kỷ 18, trà dần vượt lên thành thức uống quốc dân, nhưng đến thế kỷ 21, cà phê đã quay lại bám sát, thậm chí có thời điểm vượt trà về tỷ lệ người uống thường xuyên tại Anh quốc.
- Hiện Edinburgh có khoảng 16 nhà rang cà phê độc lập, Glasgow có truyền thống rang cà phê lâu đời nhất Scotland với thương hiệu Thomsons từ năm 1841.
- Văn hóa cà phê Scotland ngày nay không chỉ là chuyện uống, mà là câu chuyện về thương mại, giai cấp, giới tính, tri thức và bản sắc vùng miền được cô đọng trong một tách cà phê.
Có một điều khá thú vị nếu ai đó chịu khó ngồi lại một quán cà phê nhỏ trên phố Broughton ở Edinburgh, hay len lỏi vào một góc phố West End của Glasgow: người ta không chỉ gọi một ly cà phê để uống cho tỉnh táo. Người ta đang bước vào một không gian đã tồn tại dưới nhiều hình hài khác nhau suốt hơn 350 năm, từng là nơi các nhà buôn tơ lụa bàn chuyện làm ăn, từng là nơi các nhà triết học tranh luận về bản chất con người,và giờ đây lại là nơi những người trẻ ngồi làm việc từ xa với một ly flat white bên cạnh chiếc laptop.
Nhiều người khi nhắc đến Scotland sẽ nghĩ ngay đến rượu whisky, đến những rặng núi phủ sương, đến tiếng kèn túi vang lên trong các lễ hội. Rất ít người hình dung rằng đất nước này còn sở hữu một nền văn hóa cà phê Scotland phức tạp, nhiều biến động và đầy tính biểu tượng không kém bất kỳ quốc gia nào ở châu Âu. Vì sao một thứ đồ uống có nguồn gốc từ vùng Sừng châu Phi và bán đảo Ả Rập lại có thể đi một hành trình dài đến vậy để trở thành một phần bản sắc của một vùng đất vốn được biết đến nhiều hơn với trà chiều kiểu Anh?
Câu trả lời không nằm ở một sự kiện đơn lẻ nào, mà nằm ở cách mà cà phê đã len lỏi vào từng lớp cắt của xã hội Scotland: qua những cuộc tranh luận nảy lửa thời kỳ Khai sáng, xuyên qua giai đoạn bị trà lấn át gần như hoàn toàn, cho đến cuộc hồi sinh ngoạn mục của làn sóng cà phê đặc sản trong hai thập kỷ gần đây. Nội dung dưới đây ILOTA sẽ làm rõ văn hóa cà phê Scotland, giúp người đọc nhìn thấy toàn bộ bức tranh thay vì chỉ một vài chi tiết rời rạc thường thấy trên mạng.
Lịch sử cà phê Scotland bắt đầu từ đâu?
Để hiểu văn hóa cà phê Scotland hiện tại, ILOTA sẽ quay ngược lại điểm khởi đầu: thời điểm cà phê lần đầu đặt chân đến vùng đất này và cách nó len vào đời sống của người dân bản địa. Phần lịch sử này chính là nền móng giải thích vì sao văn hóa cà phê Scotland lại mang nhiều lớp lang đến vậy.
Quán cà phê đầu tiên tại Scotland mở năm nào?
Quán cà phê đầu tiên của nước Anh mở tại London vào năm 1652. Chỉ 21 năm sau, vào năm 1673, quán cà phê đầu tiên chính thức xuất hiện tại Scotland. Theo ghi chép được nhiều nhà nghiên cứu văn hóa Scotland dẫn lại, người mở quán là John Row, đặt cơ sở gần khu vực Parliament House cũ tại Edinburgh. Đây được xem là một bước ngoặt, bởi trước đó cà phê gần như chỉ được biết đến như một loại dược liệu quý hiếm dành cho tầng lớp thượng lưu.
Cà phê đến được Edinburgh chủ yếu qua cảng Leith, do các thương nhân làm việc cho công ty Đông Ấn của Anh và Hà Lan nhập khẩu. Nguồn gốc hạt cà phê ban đầu đến từ Yemen và thành phố cảng Mocha, sau đó mở rộng sang đảo Java của Indonesia vào đầu thế kỷ 18, rồi tiếp tục lan sang khu vực Tây Ấn. Đây cũng chính là lý do vì sao đến tận ngày nay, hai từ “Mocha” và “Java” vẫn được dùng phổ biến để chỉ các loại cà phê hoặc các món pha chế từ cà phê tại Anh quốc nói chung.
Vì sao quán cà phê Edinburgh được gọi là “trường đại học một xu”?
Bước sang thế kỷ 18, các quán cà phê tại Edinburgh không chỉ đơn thuần là nơi bán đồ uống. Đây là giai đoạn thành phố bước vào thời kỳ được gọi là Khai sáng Scotland (Scottish Enlightenment) – một trong những giai đoạn phát triển tư tưởng rực rỡ nhất châu Âu. Một trong những quán cà phê tiêu biểu của giai đoạn này là John’s Coffeehouse, mở cửa năm 1688 trên phố High Street, nhanh chóng trở thành điểm hẹn quen thuộc của giới trí thức và học giả.
Nhóm Select Society – tập hợp những trí thức có ảnh hưởng bậc nhất thời bấy giờ – thường tổ chức các buổi gặp mặt ngay tại John’s Coffeehouse để tranh luận, trao đổi ý tưởng. Chính vì chỉ cần bỏ ra một khoản tiền nhỏ (tương đương một xu) để mua một tách cà phê là có thể ngồi lại hàng giờ tiếp cận đủ loại thông tin, tranh luận và kiến thức, các quán cà phê thời kỳ này được người dân đặt cho biệt danh “trường đại học một xu”. Đây là một trong những nền tảng quan trọng nhất tạo nên bản sắc của văn hóa cà phê Scotland cho tới tận ngày nay.
Vì sao cà phê từng bị lấn át bởi trà tại Scotland?
Sau giai đoạn hoàng kim gắn liền với thời kỳ Khai sáng, cà phê dần nhường vị trí thức uống quốc dân cho trà. Từ khoảng năm 1750, trà bắt đầu vươn lên và duy trì vị thế này trong suốt hơn hai thế kỷ tiếp theo trên toàn nước Anh, bao gồm cả Scotland. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nguồn cung trà từ các thuộc địa ngày càng dồi dào, giá thành giảm dần, cộng thêm việc trà dễ pha chế hơn (chỉ cần nước sôi, trong khi cà phê thời kỳ đầu thường phải đun trong vạc lớn, để nguội rồi hâm lại nhiều lần).
Đây cũng là lý do vì sao hình ảnh quen thuộc của một gia đình Scotland truyền thống thường gắn với ấm trà hơn là bình cà phê, một hình ảnh vẫn còn ảnh hưởng đến tận ngày nay và từng khiến nhiều người lầm tưởng rằng văn hóa cà phê Scotland chỉ là một hiện tượng mới xuất hiện gần đây.
Thói quen uống cà phê của người Scotland hiện nay ra sao?
Nếu như lịch sử cho thấy cà phê từng nhường bước cho trà, thì bức tranh của thế kỷ 21 lại hoàn toàn khác. Thói quen uống cà phê của người Scotland, cũng như phần còn lại của Vương quốc Anh, đã thay đổi đáng kể trong khoảng hai thập kỷ trở lại đây, và đây chính là phần phản ánh rõ nhất diện mạo hiện tại của văn hóa cà phê Scotland.
Người Anh và Scotland hiện uống trà hay cà phê nhiều hơn?
Các khảo sát trong những năm gần đây cho ra kết quả khá thú vị và đôi khi trái ngược nhau tùy thời điểm khảo sát. Một khảo sát của Statista công bố năm 2023, dựa trên phản hồi của 24.000 người dân Anh quốc, cho thấy 63% người được hỏi cho biết họ uống cà phê thường xuyên, trong khi chỉ 59% nói điều tương tự với trà – đây được xem là lần đầu tiên cà phê vượt qua trà trong một khảo sát tiêu dùng quy mô lớn tại Anh.
Tuy nhiên, đến năm 2025, một khảo sát khác lại cho thấy khoảng cách gần như đã thu hẹp về mức ngang bằng, với 76% người thường xuyên uống cà phê và 75% thường xuyên uống trà.
Xét theo số lượng cụ thể, nước Anh tiêu thụ khoảng 98 triệu tách cà phê mỗi ngày, trong khi con số này với trà là khoảng 100 triệu tách. Có thể thấy đây là một cuộc đua rất sát sao, và cà phê đang thu hẹp khoảng cách một cách rõ rệt qua từng năm.
Đáng chú ý, khi tính riêng lượng tiêu thụ mang đi, cứ mỗi tách trà bán ra thì có tới năm tách cà phê được bán ra, cho thấy cà phê đang chiếm ưu thế rõ rệt hơn ở phân khúc tiêu dùng ngoài nhà – chính là phân khúc gắn liền với hình ảnh quán cà phê hiện đại tại các đô thị như Edinburgh hay Glasgow.
Cần lưu ý rằng phần lớn các số liệu thống kê định lượng hiện có đều được thực hiện ở quy mô toàn Vương quốc Anh, chưa có nhiều khảo sát tách riêng cho Scotland. Tuy vậy, giới nghiên cứu văn hóa tiêu dùng tại Anh nhìn nhận các đô thị lớn như Edinburgh thường nằm trong nhóm dẫn đầu xu hướng cà phê của cả nước, nên xu hướng chung nói trên phản ánh khá sát với thực tế đang diễn ra trong văn hóa cà phê Scotland hiện tại.
Các thế hệ khác nhau uống cà phê ra sao?
Một điểm đáng chú ý khác trong thói quen uống cà phê của người Scotland và người Anh nói chung là sự khác biệt rõ rệt giữa các thế hệ. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Cà phê Anh (British Coffee Association), thế hệ Gen Z (dưới 20 tuổi) trung bình chỉ uống khoảng 0,5 tách cà phê mỗi ngày, trong khi thế hệ Millennials (20-37 tuổi) uống khoảng 1,3 tách. Con số này tăng dần lên 2,1 tách với thế hệ Gen X và 2,2 tách với nhóm Baby Boomers.
Điều thú vị là dù uống ít hơn tính theo số lượng tuyệt đối, thế hệ Millennials lại là nhóm đóng góp tới một nửa tổng lượng cà phê được tiêu thụ tại các quán cà phê, quán bar hay nhà hàng, đồng thời ít có thói quen pha cà phê tại nhà hơn so với các thế hệ lớn tuổi.
Người Scotland thích uống loại cà phê nào nhất?
Theo một khảo sát năm 2022 của Hiệp hội Cà phê Anh với 5.000 người tham gia, latte là loại đồ uống cà phê được yêu thích nhất trên toàn quốc, chiếm 35% lựa chọn, tiếp theo là Americano với 28%, cappuccino với 20%, flat white với 15% và espresso với 12%. Đây cũng chính là những loại đồ uống phổ biến nhất tại các quán cà phê ở Edinburgh và Glasgow, đặc biệt flat white được xem là món đồ uống mang tính biểu tượng của làn sóng cà phê đặc sản mới nổi trong văn hóa cà phê Scotland hiện đại.
Về thiết bị pha chế tại nhà, khoảng 43% hộ gia đình tại Anh hiện sở hữu máy pha cà phê, với thị trường máy pha cà phê đạt giá trị 2,3 tỷ bảng Anh vào năm 2021. Máy pha viên nén như Nespresso đang dẫn đầu về doanh số nhờ tính tiện lợi, song song đó là sự trỗi dậy của xu hướng pha cà phê thủ công tại nhà, vốn tăng mạnh kể từ giai đoạn đại dịch.
Bảng so sánh: cà phê và trà trong đời sống người Scotland
Để hình dung rõ hơn sự thay đổi vai trò giữa hai loại đồ uống này qua các giai đoạn, có thể tham khảo bảng so sánh dưới đây của ILOTA.
| Tiêu chí | Cà phê Scotland | Trà tại Scotland |
|---|---|---|
| Thời điểm du nhập | 1673 (quán cà phê đầu tiên tại Edinburgh) | Cuối thế kỷ 17, phổ biến rộng từ giữa thế kỷ 18 |
| Đối tượng tiêu thụ ban đầu | Chủ yếu nam giới, giới thương nhân, học giả | Chủ yếu phụ nữ tầng lớp quý tộc |
| Không gian tiêu biểu thời kỳ đầu | Quán cà phê công cộng, nơi giao dịch và tranh luận | Trong nhà riêng, gắn với các buổi trà chiều |
| Giai đoạn phổ biến nhất trong lịch sử | Thế kỷ 17-18, thời kỳ Khai sáng Scotland | Từ giữa thế kỷ 18 đến gần hết thế kỷ 20 |
| Tỷ lệ người dùng thường xuyên hiện nay (khảo sát 2025) | Khoảng 76% | Khoảng 75% |
| Lượng tiêu thụ mỗi ngày tại Anh quốc | Khoảng 98 triệu tách | Khoảng 100 triệu tách |
| Ưu thế khi mua mang đi | Vượt trội, gấp khoảng 5 lần trà | Thấp hơn nhiều so với cà phê |
| Hình ảnh gắn liền hiện nay | Quán cà phê đặc sản, không gian làm việc, gặp gỡ | Bữa sáng gia đình, khoảnh khắc nghỉ ngơi tại nhà |
Nhìn vào bảng trên có thể thấy: cà phê và trà tại Scotland trong suốt hơn 300 năm gần như luôn ở thế cân bằng động, thay phiên nhau chiếm ưu thế tùy từng giai đoạn, thay vì có một bên áp đảo tuyệt đối bên còn lại như nhiều người vẫn nghĩ. Chính sự giằng co này là một trong những đặc trưng khiến văn hóa cà phê Scotland trở nên khác biệt so với nhiều quốc gia châu Âu khác, nơi cà phê gần như chiếm vị thế độc tôn ngay từ đầu.
Các nhà rang tại Scotland gồm những ai?
Nếu lịch sử và thói quen tiêu dùng là phần “chuyện kể”, thì các nhà rang cà phê chính là phần “công nghệ” quyết định hương vị thực tế mà người Scotland đang thưởng thức mỗi ngày. Hạt cà phê được trồng gần đường xích đạo, nhưng phần lớn hương vị trong tách cà phê lại được quyết định bởi công đoạn rang – và đây chính là lĩnh vực đang định hình rõ nét nhất diện mạo mới của văn hóa cà phê Scotland. Dướ đây ILOTA tổng hợp một số nhà rang tại Scotland:
Glasgow – nơi giữ truyền thống rang cà phê lâu đời nhất Scotland
Glasgow được xem là thành phố có chiều sâu lịch sử rang cà phê ấn tượng nhất Scotland. Thomsons – nhà rang cà phê lâu đời nhất nước này – được thành lập từ năm 1841 bởi David Thomson, ban đầu đặt cơ sở tại Edinburgh trước khi chuyển về Glasgow. Bên cạnh đó còn có Matthew Algie, một trong những đơn vị rang cà phê thương mại có lịch sử lâu dài nhất tại Anh quốc, hoạt động từ năm 1864.
Song song với các thương hiệu lâu đời, Glasgow cũng là nơi làn sóng cà phê đặc sản hiện đại bùng nổ mạnh mẽ. Dear Green Coffee Roasters, thành lập năm 2011 bởi Lisa Lawson, khởi đầu chỉ với một máy rang duy nhất do một người phụ nữ vận hành. Đến nay, đây đã trở thành một doanh nghiệp đạt chứng nhận B Corp, sở hữu xưởng rang, phòng trưng bày và không gian đào tạo chuẩn SCA tại khu East End, đồng thời là nhà rang cà phê châu Âu đầu tiên giành giải Roaster of the Year của tạp chí Roast.
Một cái tên khác không thể bỏ qua là Papercup Coffee, được xem là một trong những thương hiệu đặt nền móng cho văn hóa cà phê Scotland tại khu West End của Glasgow, vừa vận hành xưởng rang vừa có quán cà phê để khách có thể nếm thử trước khi mua.
Edinburgh – trung tâm của làn sóng cà phê đặc sản mới
Nếu Glasgow là nơi giữ gốc rễ truyền thống, Edinburgh lại là nơi chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ nhất của làn sóng cà phê đặc sản trong khoảng 15 năm trở lại đây, góp phần định hình rõ nét bức tranh văn hóa cà phê Scotland của thời điểm hiện tại. Hiện thành phố này có tới 16 nhà rang cà phê độc lập đang hoạt động – một con số khá ấn tượng so với quy mô dân số, và tăng đáng kể so với một thập kỷ trước.
Artisan Roast được xem là người tiên phong, hoạt động từ năm 2007, hiện vận hành 4 quán cà phê tại các khu vực Broughton Street, Leith Walk, Bruntsfield và Stockbridge. Fortitude Coffee, thành lập năm 2014, cũng đi theo mô hình kết hợp xưởng rang và quán cà phê. Bên cạnh đó là những thương hiệu có gốc gác lâu đời hơn như Edinburgh Tea & Coffee Co, có nguồn gốc từ hoạt động nhập khẩu trà của Andrew Melrose từ năm 1812, hiện vẫn sử dụng máy rang Probat đã có tuổi đời 50 năm. Gordon Street Coffee, thành lập năm 2014, là một trong số ít thương hiệu vận hành song song cả tại Glasgow lẫn Edinburgh.
Một chi tiết khá thú vị là câu chuyện của một nhà rang nhỏ sử dụng chiếc máy rang mang tên Fatima – chính là chiếc máy mà người sáng lập từng học nghề khi còn làm việc tại Glasgow, và sau này mua lại khi có cơ hội, thay vì đầu tư một máy mới hoàn toàn. Chi tiết này cho thấy tính kế thừa và gắn bó với lịch sử vẫn luôn hiện diện trong ngành rang cà phê tại Scotland, ngay cả ở những thương hiệu còn khá non trẻ.
Những vùng khác của Scotland cũng có nhà rang đáng chú ý
Ngoài hai trung tâm lớn là Glasgow và Edinburgh, hoạt động rang cà phê tại Scotland còn trải rộng ra nhiều vùng khác, cho thấy văn hóa cà phê Scotland không chỉ gói gọn trong phạm vi hai đô thị lớn nhất. Glen Lyon, đặt tại Aberfeldy thuộc vùng cao nguyên Perthshire, cũng đạt chứng nhận B Corp. Steampunk hoạt động tại North Berwick, Luckie Beans đặt tại Galashiels vùng Scottish Borders, còn Unorthodox có cơ sở tại Kinross.
Faodail Roastery – một xưởng rang quy mô nhỏ tại Glasgow, có tên gọi bắt nguồn từ tiếng Gaelic mang nghĩa “một phát hiện may mắn” – chuyên làm việc với các loại hạt cà phê đơn nguồn gốc có thể truy xuất đầy đủ, được thử nếm và đánh giá sau mỗi mẻ rang.
Đáng chú ý, nhiều nhà rang tại Scotland hiện nay đặt yếu tố cộng đồng và bền vững làm trọng tâm hoạt động. Có thể kể đến những mô hình như xưởng rang sử dụng máy rang phát thải thấp với khoảng 70% nhà cung cấp nằm trong bán kính 50 dặm, hay những sáng kiến xã hội như Glesga Roasters – một dự án rang cà phê do một tổ chức nhà thờ cộng đồng tại Bishopbriggs vận hành, kết hợp mục tiêu kinh doanh với các chương trình hỗ trợ phục hồi cho những người có hoàn cảnh khó khăn.
Bảng tổng hợp các nhà rang tại Scotland
| Tên nhà rang | Khu vực | Năm thành lập | Điểm đáng chú ý |
|---|---|---|---|
| Thomsons | Glasgow (gốc Edinburgh) | 1841 | Nhà rang cà phê lâu đời nhất Scotland |
| Matthew Algie | Glasgow | 1864 | Một trong những nhà rang thương mại lâu đời nhất Anh quốc |
| Edinburgh Tea & Coffee Co | Edinburgh | Gốc từ 1812 (nhập trà) | Vẫn dùng máy rang Probat 50 năm tuổi |
| Artisan Roast | Edinburgh | 2007 | Tiên phong làn sóng cà phê đặc sản tại Edinburgh |
| Dear Green Coffee Roasters | Glasgow | 2011 | B Corp, Roaster of the Year (Roast Magazine) |
| Fortitude Coffee | Edinburgh | 2014 | Kết hợp xưởng rang và quán cà phê |
| Gordon Street Coffee | Glasgow & Edinburgh | 2014 | Hoạt động song song hai thành phố |
| Glen Lyon | Aberfeldy, Perthshire | Không rõ | B Corp, ngoài khu vực đô thị lớn |
Kiến thức đúng – cập nhật nhanh – ứng dụng ngay. Đó là cách những người trong ngành đang phát triển cùng ILOTA ACADEMY mỗi ngày. Cập nhập thông tin chỉ với 2 phút mỗi ngày! Tham gia ngay [ILOTA ACADEMY] để nhận thông tin kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê.
Vì sao văn hóa cà phê Scotland lại khác biệt so với phần còn lại của Anh quốc?
Nhìn tổng thể, ILOTA tổng hợp ba yếu tố khiến văn hóa cà phê Scotland có bản sắc riêng, thay vì chỉ là một phiên bản thu nhỏ của văn hóa cà phê tại London hay các đô thị lớn khác của nước Anh.
Thứ nhất là chiều sâu lịch sử. Trong khi phần lớn các thành phố Anh quốc gắn làn sóng cà phê hiện đại với giai đoạn sau này, Scotland lại sở hữu một nhà rang cà phê có tuổi đời gần 200 năm như Thomsons, cho thấy hoạt động rang cà phê thương mại tại đây đã tồn tại liên tục qua nhiều thế hệ, không đứt đoạn hoàn toàn như ở nhiều nơi khác.
Thứ hai là tinh thần cộng đồng và độc lập. Số lượng lớn các nhà rang quy mô nhỏ, thuộc sở hữu độc lập, phân bổ đều từ đô thị lớn đến các thị trấn nhỏ vùng cao nguyên, cho thấy ngành cà phê tại Scotland không bị chi phối quá mức bởi các chuỗi lớn. Nhiều thương hiệu chủ động theo đuổi các tiêu chuẩn như B Corp, ưu tiên nguồn cung địa phương, hoặc gắn hoạt động kinh doanh với mục tiêu xã hội.
Thứ ba là di sản trí thức – yếu tố then chốt tạo nên chiều sâu cho văn hóa cà phê Scotland. Việc quán cà phê từng đóng vai trò “trường đại học một xu” trong thời kỳ Khai sáng Scotland vẫn để lại dấu ấn trong cách người Scotland nhìn nhận không gian quán cà phê ngày nay: không đơn thuần là nơi mua đồ uống mang đi, mà vẫn được xem là không gian để làm việc, học tập, gặp gỡ và trao đổi – điều có thể lý giải phần nào vì sao nhiều nhà rang tại đây, như Dear Green
Bài học từ văn hóa cà phê Scotland dành cho người yêu cà phê Việt Nam
Đây là góc nhìn ít được đề cập trong các bài viết về chủ đề văn hóa cà phê Scotland, nhưng lại khá thú vị khi đặt cạnh bối cảnh cà phê tại Việt Nam.
Việt Nam và Scotland là hai vùng đất có văn hóa cà phê phát triển theo hai hướng gần như đối lập: một bên là cà phê phin, đậm, chậm rãi, gắn với vỉa hè và những cuộc trò chuyện kéo dài; một bên là cà phê rang đặc sản, chú trọng vào nguồn gốc hạt, kỹ thuật rang và pha chế chuẩn hóa. Tuy vậy, nếu nhìn kỹ, cả hai nền văn hóa cà phê này đều có một điểm chung rất cốt lõi: quán cà phê không chỉ để uống, mà là nơi diễn ra đời sống xã hội.
Câu chuyện “trường đại học một xu” tại Edinburgh thế kỷ 18 không quá xa lạ với hình ảnh những quán cà phê vỉa hè Việt Nam, nơi người ta có thể ngồi hàng giờ chỉ với một ly cà phê để đọc báo, làm việc, gặp gỡ đối tác hay đơn giản là quan sát dòng người qua lại. Câu chuyện chiếc máy rang Fatima được một nhà rang trẻ tại Scotland mua lại để giữ gìn kỹ thuật của người thầy cũ, cũng gợi nhắc đến cách nhiều gia đình làm cà phê rang xay thủ công tại Việt Nam vẫn gìn giữ công thức và thiết bị qua nhiều thế hệ.
Điểm khác biệt lớn nhất, và cũng là điều đáng để người yêu cà phê Việt Nam tham khảo, nằm ở cách các nhà rang tại Scotland minh bạch hóa toàn bộ chuỗi giá trị: từ vùng trồng, phương pháp sơ chế, đến ngày rang và thời điểm nên sử dụng hạt cà phê để đạt hương vị tốt nhất.
Đây chính xác là hướng đi mà cà phê đặc sản tại Việt Nam, trong đó có ILOTA, đang theo đuổi trong nhiều năm qua: giữ lại tinh thần cộng đồng, gần gũi vốn có của văn hóa cà phê Việt Nam, đồng thời áp dụng tiêu chuẩn minh bạch và truy xuất nguồn gốc như cách các nhà rang tại Edinburgh hay Glasgow đang thực hiện.
Nếu một tách cà phê tại Edinburgh có thể kể lại câu chuyện về thương mại, thuế khóa và tri thức của cả một vùng đất, thì một tách cà phê đặc sản Việt Nam – được chọn lọc kỹ từ vùng trồng, rang đúng thời điểm và pha đúng tỷ lệ – cũng hoàn toàn có thể kể lại câu chuyện về vùng đất đã sinh ra nó. Đây là điều ILOTA luôn tin tưởng và cố gắng truyền tải qua từng dòng sản phẩm của mình.
Kết luận
Nhìn lại toàn bộ hành trình, có thể thấy văn hóa cà phê Scotland không phải một khái niệm tĩnh, mà là một chuỗi biến động liên tục qua hơn ba thế kỷ: từ vị thế thức uống xa xỉ chỉ dành cho giới thương nhân nam giới, đến giai đoạn nhường bước gần như hoàn toàn cho trà, rồi hồi sinh mạnh mẽ nhờ làn sóng cà phê đặc sản với hàng chục nhà rang độc lập tại Edinburgh và Glasgow như hiện nay.
Câu chuyện của Scotland cũng là một lời nhắc nhở rằng bất kỳ nền văn hóa cà phê nào, dù ở Edinburgh hay ở Việt Nam, đều được xây dựng từ những chi tiết rất nhỏ: một chiếc máy rang cũ được giữ lại, một công thức được truyền qua nhiều thế hệ, một thói quen ngồi lại lâu hơn cần thiết chỉ để trò chuyện. ILOTA tin rằng chính những chi tiết nhỏ đó mới là thứ làm nên chiều sâu thực sự cho một tách cà phê, chứ không chỉ nằm ở hương vị trên đầu lưỡi.
Nếu đã đọc đến đây và cảm thấy tò mò muốn tự mình trải nghiệm một tách cà phê được chăm chút kỹ lưỡng từ vùng trồng đến khâu rang xay, đừng chần chừ quá lâu. Các mẻ cà phê đặc sản của ILOTA được rang theo lô nhỏ, số lượng giới hạn cho từng đợt để đảm bảo độ tươi mới khi đến tay người thưởng thức, nên thường không duy trì tồn kho lâu dài như các dòng sản phẩm đại trà.
ILOTA – Nhà rang Cà phê “May đo”
- Tham gia ILOTA ACADEMY để cập nhật kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê mỗi ngày. 👉 [Tham gia nhóm tại đây]
- Tư vấn & Đặt hàng:
👉 Mua sỉ, kênh quán, OEM: 0989 099 033 (Anh Thắng)
👉 Mua lẻ: 0988 345 175 (Thái Sơn)
Facebook: ILOTA Coffee Roasters
Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội