Cà phê nước Anh: Từ lịch sử thế kỷ 17 đến văn hóa cà phê ngày nay

Cà phê nước Anh có lịch sử phát triển từ lịch sử thế kỷ 17 đến văn hóa cà phê hiện đại. Khám phá nguồn gốc và hành trình đặc biệt này cùng ILOTA.

Tháng 12 năm 1675, vua Charles II ký một sắc lệnh lạ lùng: đóng cửa toàn bộ coffeehouse. Lý do không nằm ở cà phê, mà ở những gì diễn ra quanh tách cà phê: người ta tụ tập, đọc tin, bàn chuyện triều chính và chỉ trích chính quyền. Chưa đầy hai tuần sau, trước làn sóng phản đối, nhà vua phải rút lại lệnh cấm.

Chi tiết đó cho thấy một điều: cà phê nước Anh chưa bao giờ chỉ là một thức uống. Từ khi xuất hiện tại Anh vào thế kỷ XVII, cà phê đã dần trở thành một phần của đời sống xã hội, thương mại và văn hóa. Lịch sử cà phê nước Anh vì thế không chỉ kể về hành trình của một loại đồ uống từ phương Đông đến châu Âu, mà còn phản ánh những thay đổi trong cách người Anh giao tiếp, tiếp nhận thông tin và sử dụng không gian công cộng.

Trong gần bốn thế kỷ, cà phê nước Anh lần lượt mang nhiều vai trò khác nhau. Có lúc nó là món hàng lạ từ phương Đông, có lúc là một “phương thuốc” được quảng cáo rầm rộ, rồi trở thành chất xúc tác của tin tức, thương mại và chính trị. Có thời điểm cà phê bị trà lấn át trong đời sống người Anh, sau đó lại xuất hiện trong các quán cà phê bài rượu thời Victoria, trở thành biểu tượng của giới trẻ Soho thập niên 1950 và cuối cùng phát triển thành một phần quen thuộc của văn hóa café hiện đại.

Để hiểu văn hóa cà phê Anh ngày nay, cần nhìn lại nguồn gốc cà phê ở Anh và quá trình thức uống này thay đổi vị trí trong xã hội. Từ những ghi chép du hành và tuyến thương mại với Đế quốc Ottoman, sự ra đời của các coffeehouse thế kỷ XVII, cuộc cạnh tranh giữa cà phê và trà, đến các quán cà phê bài rượu thế kỷ XIX, cơn sốt espresso Ý sau Thế chiến II rồi làn sóng flat white và specialty coffee, mỗi giai đoạn đều để lại dấu ấn riêng.

Bài viết này đi theo lịch sử cà phê nước Anh như một câu chuyện văn hóa qua từng thời kỳ, đồng thời lý giải vì sao cà phê nước Anh có thể duy trì sức sống qua nhiều biến động về thị hiếu và xã hội. Nội dung dựa trên các công trình sử học của Brian Cowan, tư liệu của Courtauld Institute, Bảo tàng V&A, London Museum, Science Museum Group, cơ sở dữ liệu di sản Nottinghamshire và dữ liệu tiêu dùng của British Coffee Association.

Nguồn gốc cà phê ở Anh: Từ ghi chép du hành đến thương mại Levant

Trước khi người Anh uống cà phê, họ đã đọc về nó. Nguồn gốc cà phê ở Anh, vì thế, bắt đầu từ những trang sách trước khi xuất hiện trong các cốc uống. Đây cũng là điểm khởi đầu quan trọng để hiểu lịch sử cà phê nước Anh: Cà phê không đi vào xã hội Anh chỉ như một loại đồ uống mới, mà đi cùng với những câu chuyện về phương Đông, thương mại và những tập quán xã hội khác biệt.

Khi cà phê còn là “chuyện lạ phương Đông”

Người châu Âu ban đầu biết đến cà phê qua lời kể của các nhà du hành. Năm 1621, trong cuốn The Anatomy of Melancholy, học giả Oxford Robert Burton mô tả người Thổ có một thức uống gọi là “coffa”, làm từ một loại quả đen như bồ hóng, và họ dành nhiều thời gian trong những “coffa-houses” giống như quán bia hay quán rượu của người Anh.

Cà phê đi qua nhiều nền văn hóa trước khi trở thành thức uống toàn cầu. Không chỉ lịch sử du nhập và phát triển tại Anh, ngay cả tên gọi “cà phê” cũng gắn với một hành trình ngôn ngữ và văn hóa thú vị.

👉 Tham khảo thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Nguồn gốc của tên gọi “Cà phê” – Từ “Rượu vang” của Ả Rập đến ngôn ngữ toàn cầu]

Đối với người Anh lúc đó, cà phê và coffeehouse là hình ảnh của một thế giới khác. Nguồn gốc cà phê ở Anh vì vậy gắn chặt với quá trình châu Âu khám phá và tiếp nhận các tập quán từ Đế quốc Ottoman. Theo Bảo tàng V&A, cà phê vốn là thức uống địa phương làm từ quả rang của loại cây mọc ở Yemen; hạt cà phê xuất từ cảng Mocha đến Istanbul năm 1543. Từ đó, quán cà phê trở thành một phần của đời sống đô thị Ottoman, rất lâu trước khi cà phê nước Anh thực sự hình thành một văn hóa riêng.

Muốn hiểu rõ hơn về nơi cà phê bắt đầu hành trình ra thế giới? Từ Yemen, cảng Mocha đến sự hình thành danh tiếng của cà phê Yemen qua nhiều thế kỷ, ILOTA đã tổng hợp lại những dấu mốc quan trọng trong lịch sử này.

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Lịch sử cà phê Yemen: Hành trình 600 năm từ cái nôi Mocha đến huyền thoại cà phê thế giới]

Thương nhân Levant mang cà phê về London

Cầu nối đưa cà phê từ trang sách vào đời sống là giới thương nhân buôn bán với Đế quốc Ottoman. V&A nhận định chính các thương nhân buôn bán với Thổ Nhĩ Kỳ đã mang thói quen uống cà phê về châu Âu, và coffeehouse đã có mặt ở Oxford và London vào giữa thập niên 1650.

Sử gia Brian Cowan bổ sung một yếu tố văn hóa quan trọng. Trong cuốn The Social Life of Coffee (Yale University Press, 2005), ông cho rằng giới “virtuosi”, những quý ông bảo trợ nghệ thuật và khoa học, vốn say mê những thứ lạ và ngoại lai, đã khơi dậy sự quan tâm ban đầu đến cà phê và tạo ra khuôn mẫu xã hội cho các coffeehouse đầu tiên. Cowan tóm lại lời giải thích của mình bằng ba yếu tố: sự tò mò, thương mại và xã hội dân sự.

Như vậy, nguồn gốc cà phê ở Anh không thể tách khỏi ba dòng chảy cùng lúc: Tri thức về phương Đông, mạng lưới thương mại và đời sống đô thị. Chính sự kết hợp này tạo điều kiện để cà phê nước Anh chuyển từ một thức uống xa lạ thành một hiện tượng xã hội.

Thế kỷ XVII–XVIII: Cà phê bước vào đời sống văn hóa Anh

Giai đoạn đầu của lịch sử cà phê nước Anh gắn với coffeehouse, nhưng điều đáng chú ý không chỉ nằm ở bản thân các quán. Quan trọng hơn, cà phê đã góp phần thay đổi cách người Anh gặp gỡ, tiếp nhận thông tin, trao đổi ý tưởng và tổ chức một phần đời sống xã hội.

Từ Oxford đến London: Một thức uống mới tìm được chỗ đứng

Trong bài nghiên cứu The Rise of the Coffeehouse Reconsidered (The Historical Journal, tập 47, 2004), Brian Cowan xác định coffeehouse đầu tiên của Anh mở tại Oxford năm 1650, còn ở London là năm 1652. Quán đầu tiên ở London do Pasqua Rosée, người giúp việc của thương nhân Levant Company Daniel Edwards, mở tại St Michael’s Alley, khu Cornhill.

Đây là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử cà phê nước Anh. Từ một thức uống được biết đến qua các ghi chép về phương Đông, cà phê bắt đầu có một không gian xã hội cụ thể tại các đô thị Anh. Coffeehouse trở thành nơi người ta không chỉ uống cà phê mà còn đọc, trò chuyện và gặp gỡ.

Ở giai đoạn này, cà phê được giới thiệu bằng ngôn ngữ y học hơn là ẩm thực. Tờ quảng cáo của Rosée mô tả cà phê như phương thuốc hỗ trợ tiêu hóa và chữa nhiều chứng bệnh. Hình ảnh của nó cũng mang đậm dấu ấn phương Đông: Theo V&A, người phục vụ đôi khi đội khăn xếp và biển hiệu bên ngoài thường vẽ đầu một vị sultan.

Điều này cho thấy văn hóa cà phê Anh ban đầu chưa phải một hệ thống thưởng thức cà phê theo nghĩa hiện đại. Người Anh trước hết tiếp nhận cà phê như một sản phẩm mới lạ, có nguồn gốc ngoại quốc và gắn với những hình ảnh khác biệt so với đời sống thường ngày.

Trước khi coffeehouse trở thành một phần quan trọng của lịch sử cà phê nước Anh, mô hình quán cà phê đã xuất hiện tại thế giới Hồi giáo. Từ một không gian uống cà phê, những quán đầu tiên dần trở thành nơi gặp gỡ, trao đổi thông tin và chia sẻ tri thức – những đặc điểm sau này cũng xuất hiện trong coffeehouse Anh.

👉 Tham khảo thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Sự ra đời của quán cà phê đầu tiên trên thế giới: “Trường học thông thái” bị lãng quên suốt 5 thế kỷ]

Cà phê làm thay đổi nhịp sinh hoạt xã hội

Sự khác biệt văn hóa lớn nhất nằm ở chính bản chất của đồ uống. Bia và rượu vốn là thức uống thường ngày của người Anh thời đó; cà phê thì giữ cho người ta tỉnh táo. Cowan nhận định coffeehouse là một kiểu địa điểm khác với quán rượu hay quán bia, và vì thế được chính quyền đối xử khác.

Cà phê tạo ra một kiểu sinh hoạt mới: ngồi lâu, đọc, trò chuyện và tranh luận trong trạng thái tỉnh táo. Đây là một trong những nền tảng quan trọng giúp cà phê nước Anh vượt khỏi phạm vi của một loại đồ uống để trở thành một phần của đời sống xã hội.

Cà phê nhanh chóng gắn với ba lĩnh vực của đời sống Anh thế kỷ XVII–XVIII:

Trong bối cảnh đó, coffeehouse trở thành một dạng không gian thông tin đặc biệt. Người đến quán không nhất thiết chỉ vì muốn uống cà phê. Họ có thể đến để đọc tin, gặp đối tác, tìm hiểu tình hình thương mại hoặc tham gia những cuộc tranh luận đang diễn ra.

Coffeehouse từng được ví như những “trường đại học một penny” – nơi một cốc cà phê có thể mở ra cả một thế giới kiến thức, tin tức và tranh luận. Tìm hiểu vì sao những quán cà phê Anh thế kỷ XVII lại được gọi là Penny Universities và chúng đã đóng vai trò như thế nào trong đời sống trí thức nước Anh.

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Penny Universities là gì? Lịch sử quán cà phê Anh Quốc – “Internet” của Thế kỷ 17]

Chính đặc điểm này giúp giải thích vì sao chính quyền thời đó cũng nhìn cà phê với sự cảnh giác, như sắc lệnh năm 1675 ở đầu bài cho thấy. Cowan chỉ ra các chính quyền đã lúng túng trong việc quản lý những nơi uống cà phê, và việc gây sức ép vẫn tiếp diễn cả sau năm 1688.

Bài học văn hóa từ giai đoạn đầu

Điểm cốt lõi của giai đoạn này là: Cà phê nước Anh ngay từ đầu đã được tiếp nhận như một hoạt động xã hội, không chỉ là một sản phẩm để uống. Người Anh không chỉ học cách uống cà phê, mà còn học cách tụ họp quanh nó.

Từ nguồn gốc cà phê ở Anh đến sự phát triển của coffeehouse, có thể thấy một đặc điểm xuyên suốt lịch sử cà phê nước Anh: giá trị của cà phê không chỉ nằm trong hạt cà phê hay cách pha, mà còn nằm ở không gian xã hội được tạo ra xung quanh nó.

Đặc điểm này sẽ quay lại nhiều lần trong các thế kỷ sau, dưới những hình thức rất khác nhau. Coffeehouse thế kỷ XVII là nơi trao đổi tin tức và thương mại; nhiều thế kỷ sau, quán café hiện đại lại trở thành nơi làm việc, gặp gỡ và trải nghiệm specialty coffee. Đó cũng là một trong những sợi dây nối văn hóa cà phê Anh trong quá khứ với đời sống cà phê tại Anh ngày nay.

Cà phê không dừng lại ở câu chuyện coffeehouse. Qua nhiều thế kỷ, cách thế giới nhìn nhận giá trị của cà phê tiếp tục thay đổi, từ một mặt hàng thương mại đến sản phẩm được đánh giá cao về nguồn gốc, chất lượng và trải nghiệm hương vị. Tìm hiểu bước ngoặt đã góp phần hình thành Specialty Coffee hiện đại.

👉 Xem ngay bài viết của ILOTA tại đây: [Lịch sử Specialty Coffee: Sinh ra từ đống tro tàn của cú sốc kinh tế khốc liệt nhất thế kỷ 20]

Thế kỷ XIX: Cà phê trong phong trào bài rượu thời Victoria

Một chương ít được nhắc đến trong lịch sử cà phê nước Anh là vai trò của cà phê trong các cuộc vận động đạo đức thời Victoria. Lần này, cà phê nước Anh không phải đồ uống chủ yếu của giới thương nhân hay học giả như ở các coffeehouse thế kỷ XVII, mà trở thành công cụ để cải tạo thói quen của tầng lớp lao động.

Nếu ở giai đoạn đầu, văn hóa cà phê Anh gắn với tin tức, thương mại và tranh luận chính trị, thì đến thế kỷ XIX, cà phê lại được cho một ý nghĩa hoàn toàn khác: Một lựa chọn thay thế cho rượu và biểu tượng của lối sống tiết độ.

Coffee tavern: “Quán rượu không có rượu”

Cuối thế kỷ XIX, phong trào bài rượu (Temperance Movement) phát triển mạnh ở Anh, được thúc đẩy bởi các tổ chức tôn giáo, giáo viên và những người có uy tín ở địa phương. Theo cơ sở dữ liệu di sản của hội đồng hạt Nottinghamshire, để tạo cho tầng lớp lao động những lựa chọn thay thế việc dành thời gian rảnh ở quán rượu, phong trào đã xây dựng vườn đất trồng trọt, thư viện miễn phí, hội trường không rượu, các viện văn hóa, nhà hàng giá rẻ và quán cà phê bài rượu (coffee tavern).

Một ví dụ còn lưu dấu là Coffee Tavern & Institute ở Hucknall, Nottinghamshire, xây năm 1884 theo thiết kế của kiến trúc sư Watson Fothergill. Nơi này duy trì vai trò điểm gặp gỡ hoàn toàn không rượu, được nhiều cán bộ công đoàn thợ mỏ sử dụng, cho đến khi được chuyển thành cửa hàng vào thập niên 1930.

Sự xuất hiện của coffee tavern cho thấy cà phê nước Anh đã bước sang một vai trò xã hội mới. Nếu coffeehouse thế kỷ XVII tạo ra không gian để trao đổi thông tin, thì quán cà phê bài rượu thế kỷ XIX hướng tới việc định hình cách tầng lớp lao động sử dụng thời gian rảnh.

Coffee palace: Lời đáp trả của phong trào bài rượu với “gin palace”

Ở quy mô lớn hơn là coffee palace. Theo nghiên cứu của Andrew Davison về kiến trúc của phong trào bài rượu (in trong tuyển tập Living, Leisure and the Law của Victorian Society, 2010), coffee palace là câu trả lời của phong trào bài rượu với các gin palace, những quán rượu gin hào nhoáng thời đó. Ý tưởng là cung cấp cho người lao động mọi thứ họ tìm thấy ở quán rượu, chỉ trừ rượu.

Giai đoạn này cho thấy một khía cạnh khác của văn hóa cà phê Anh: Cà phê được gán cho giá trị đạo đức. Nó là đồ uống của sự tỉnh táo, tiết độ và tự cải thiện, những giá trị mà xã hội Victoria đề cao.

Nhìn rộng hơn, đây cũng là một bước chuyển đáng chú ý trong lịch sử cà phê nước Anh. Cùng một loại đồ uống từng được xem là sản phẩm ngoại lai và gắn với giới trí thức ở thế kỷ XVII, đến thế kỷ XIX lại được sử dụng trong một phong trào xã hội hướng đến đời sống cộng đồng và tầng lớp lao động.

Thế kỷ XX: Cà phê hòa tan và cơn sốt espresso ở Soho

Thế kỷ XX mang đến cho cà phê nước Anh hai hướng phát triển gần như trái ngược nhau: cà phê hòa tan tiện lợi trong gian bếp gia đình và quán espresso sôi động ngoài phố.

Sự song song này rất quan trọng khi nhìn vào lịch sử cà phê nước Anh. Một mặt, cà phê trở thành sản phẩm tiện lợi để sử dụng tại nhà; mặt khác, quán cà phê lại tiếp tục đóng vai trò là không gian xã hội, lần này mang ảnh hưởng rõ rệt của văn hóa châu Âu lục địa.

Cà phê hòa tan đi vào từng gia đình

Trong phần lớn thế kỷ XX, với nhiều gia đình Anh, “cà phê” đồng nghĩa với cà phê hòa tan: một lọ nhỏ trong tủ bếp, pha nhanh bằng nước sôi như pha trà. Dấu ấn đó còn rõ đến hôm nay: theo British Coffee Association, 80% hộ gia đình ở Anh mua cà phê hòa tan để dùng tại nhà, đặc biệt là người từ 65 tuổi trở lên.

Điều này tạo nên một nhánh riêng của văn hóa cà phê Anh: cà phê tại nhà đề cao sự tiện lợi, nhanh chóng và quen thuộc, tương phản với trải nghiệm xã hội của coffeehouse trước đó cũng như văn hóa espresso phát triển mạnh ở các thành phố.

Quán espresso Ý và văn hóa giới trẻ thập niên 1950

Sau Thế chiến II, cộng đồng người Ý ở London mang đến một hình thức cà phê hoàn toàn khác. Theo London Museum, quán cà phê đầu tiên chuyên về cà phê là The Moka espresso bar, mở trên phố Frith Street, Soho, năm 1953. Quán đông khách ngay lập tức, và số quán espresso ở Soho, khu vốn nổi tiếng về ăn uống, tăng nhanh sau đó.

Science Museum Group ghi nhận Moka nổi tiếng là quán đầu tiên ở London lắp máy pha espresso Gaggia.

Trên cùng con phố, Bar Italia đã hoạt động từ trước đó vài năm và đến nay vẫn là một biểu tượng của cộng đồng người Ý ở Soho. Quán espresso nhanh chóng trở thành điểm hẹn của giới trẻ. Theo một tổng hợp trên Open Culture, đến năm 1972, quán cà phê đã có mặt khắp nơi và cuộc cách mạng của thanh thiếu niên đã định hình rõ nét.

Đây là lần đầu tiên sau nhiều thế kỷ, cà phê ở Anh lại gắn với một bản sắc văn hóa mới: Trẻ trung, hiện đại và mang hơi hướng châu Âu lục địa.

Từ coffeehouse của thế kỷ XVII đến espresso bar của Soho thế kỷ XX, cà phê nước Anh liên tục thay đổi không gian xã hội của mình. Nếu thế hệ trước tìm đến coffeehouse để đọc tin và trao đổi thương mại, giới trẻ sau Thế chiến II lại tìm đến espresso bar để gặp gỡ, nghe nhạc và hình thành những cộng đồng văn hóa mới.

Đầu thế kỷ XXI: Flat white và làn sóng specialty coffee

Nếu thập niên 1950 là cú hích từ Ý, thì đầu thế kỷ XXI là cú hích từ Úc và New Zealand. Đây là giai đoạn đánh dấu một bước chuyển quan trọng khác trong lịch sử cà phê nước Anh: Từ cà phê như một thức uống quen thuộc sang cà phê như một trải nghiệm có tính chuyên môn cao hơn.

Flat white ở Soho năm 2005

Năm 2005, một quán nhỏ tên Flat White mở cửa cạnh chợ Berwick Street ở Soho. Theo Time Out, đây là một trong những địa điểm báo hiệu ảnh hưởng ngày càng lớn của văn hóa cà phê Úc – New Zealand ở London, và nó được yêu thích ngay từ đầu.

Cẩm nang nhà hàng Harden’s gọi đây là điểm khởi nguồn của văn hóa cà phê “làn sóng thứ ba” kiểu Úc – New Zealand ở Anh, và đồ uống flat white từ đó đã xuất hiện trên mọi con phố mua sắm.

Flat white lan rộng đến mức trở thành biểu tượng của cả một lớp người lao động đô thị. Nhà kinh tế học Douglas McWilliams đặt tên cuốn sách năm 2015 của ông là The Flat White Economy, để mô tả nền kinh tế số và sáng tạo của London.

Sự phổ biến của flat white cũng cho thấy văn hóa cà phê Anh ngày càng chịu ảnh hưởng của những xu hướng cà phê quốc tế. London trở thành nơi các phong cách pha chế, giống cà phê, phương pháp rang và văn hóa café từ nhiều quốc gia gặp nhau.

Không gian cà phê có thể thay đổi cách chúng ta nhìn về một tách cà phê. Từ coffeehouse nước Anh thế kỷ XVII đến các quán specialty hiện đại, cà phê ngày càng gắn với không gian, thẩm mỹ và lối sống.

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Hội chứng Broocklyn hóa trong thiết kế quán cà phê Làn sóng thứ ba: Sự rập khuôn thẩm mỹ của tầng lớp trung lưu toàn cầu]

Từ “uống cà phê” sang “trải nghiệm cà phê”

Làn sóng specialty coffee thay đổi cách người Anh nghĩ về một tách cà phê. Người uống bắt đầu quan tâm đến cả chuỗi giá trị phía sau nó:

Đây là bước chuyển quan trọng của cà phê nước Anh trong thế kỷ XXI. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến việc “uống một ly cà phê”, mà bắt đầu quan tâm đến nguồn gốc nguyên liệu, giống, sơ chế, rang, phương pháp pha và trải nghiệm cảm quan.

Thực đơn quán cà phê ở Anh ngày nay xoay quanh espresso, cappuccino, latte, flat white và americano, bên cạnh filter coffee. Theo YouGov, người trẻ có xu hướng chọn các đồ uống pha tươi như cappuccino (43%), latte (39%) và americano (22%), trong khi cà phê hòa tan phổ biến hơn ở người lớn tuổi.

Hai nền văn hóa cà phê của thế kỷ XX — hòa tan tại nhà và pha tươi ngoài phố — vẫn tồn tại song song đến hôm nay. Đây cũng là một đặc điểm đáng chú ý của văn hóa cà phê Anh hiện đại: thị trường không thay thế hoàn toàn mô hình cũ bằng mô hình mới, mà cùng lúc duy trì cà phê hòa tan, chuỗi café, independent café và specialty coffee.

Nhìn từ toàn bộ lịch sử cà phê nước Anh, hành trình này cho thấy một quy luật khá rõ: mỗi giai đoạn xã hội lại tạo cho cà phê một vai trò mới. Từ coffeehouse của thương nhân và học giả, coffee tavern của phong trào bài rượu, espresso bar của giới trẻ Soho đến specialty coffee hiện đại, cà phê nước Anh luôn thay đổi cùng với cách con người làm việc, giao tiếp và tận hưởng không gian đô thị.

Người Anh uống cà phê như thế nào hiện nay?

Sau khi nhìn lại lịch sử, hãy nhìn vào những con số để thấy cà phê nước Anh hiện nay có quy mô ra sao. Dữ liệu dưới đây chủ yếu đến từ British Coffee Association, tổ chức đại diện cho ngành cà phê Anh, cùng một số khảo sát tiêu dùng uy tín. Những số liệu này cho thấy văn hóa cà phê Anh đã phát triển như thế nào từ một thức uống từng gắn với coffeehouse thành một phần của thói quen tiêu dùng hằng ngày.

Bức tranh tổng quan về thị trường cà phê nước Anh

Nguồn: British Coffee Association – Media Centre, New Food Magazine. Lưu ý: BCA định kỳ cập nhật số liệu; người đọc nên kiểm tra trang của BCA để có con số mới nhất.

Con số 98 triệu cốc mỗi ngày cho thấy cà phê nước Anh không còn chỉ là một thức uống đứng sau trà về mức độ phổ biến. Chỉ trong mười năm từ 2008 đến 2018, lượng tiêu thụ đã tăng thêm 25 triệu cốc mỗi ngày.

Quy mô này cũng cho thấy văn hóa cà phê Anh hiện nay không chỉ tồn tại trong các coffee shop chuyên nghiệp. Cà phê đã trở thành một phần của đời sống gia đình, nơi làm việc, không gian đô thị và hoạt động giao tiếp xã hội.

Cà phê là thói quen hằng ngày

Khảo sát do JDE thực hiện, được The Grocer công bố, cho thấy uống cà phê là thói quen hằng ngày của 85% người uống cà phê ở Anh. 59% uống từ hai cốc trở lên mỗi ngày: 27% uống hai cốc, 16% uống ba cốc, 8% uống bốn cốc và 8% uống từ năm cốc trở lên.

Cà phê cũng không chỉ là đồ uống buổi sáng: 87% uống vào buổi sáng, 51% uống cả buổi chiều và 30% uống vào buổi tối.

Những con số này cho thấy cà phê nước Anh đã vượt ra khỏi hình ảnh của một thức uống dùng khi cần tỉnh táo. Với nhiều người Anh, cà phê trở thành một phần của nhịp sinh hoạt hằng ngày, tương tự như một thói quen ăn uống hoặc nghỉ ngơi.

Thế hệ trẻ đang thay đổi văn hóa cà phê Anh

Theo nghiên cứu năm 2018 của CEBR cho BCA, mức tiêu thụ trung bình khác nhau đáng kể giữa các thế hệ: Thế hệ Z (dưới 20 tuổi) khoảng 0,5 cốc/ngày, Millennials (20–37 tuổi) khoảng 1,3 cốc/ngày, Thế hệ X và Baby Boomers khoảng 2,1–2,2 cốc/ngày. Người trẻ khi đó uống ít hơn người lớn tuổi.

Nhưng xu hướng đang dịch chuyển nhanh. Khảo sát của JDE trên The Grocer cho thấy 48% người 18–34 tuổi nói họ đang mua nhiều cà phê hơn trước, so với 37% ở nhóm 36–49 tuổi và chỉ 19% ở nhóm 50–65 tuổi.

Điều này cho thấy văn hóa cà phê Anh đang có sự thay đổi về cách tiếp cận giữa các thế hệ. Với người trẻ, coffee shop không chỉ là nơi mua caffeine mà còn là một phần của phong cách sống. Không gian, trải nghiệm, chất lượng đồ uống và cách pha chế ngày càng trở thành một phần của giá trị mà người tiêu dùng tìm kiếm.

Sự thay đổi này cũng giúp giải thích vì sao cà phê nước Anh trong thế kỷ XXI ngày càng gắn với espresso, flat white, filter coffee và specialty coffee thay vì chỉ xoay quanh cà phê hòa tan.

Uống cà phê tại nhà và uống ngoài hàng

Hai hình thức này tồn tại song song và phục vụ những nhu cầu khác nhau trong văn hóa cà phê Anh:

BCA cũng ghi nhận cà phê xay và cà phê viên nén ngày càng phổ biến, đặc biệt ở nhóm 16–34 tuổi. Điều này cho thấy ngay cả khi uống tại nhà, người Anh trẻ cũng đang tìm kiếm chất lượng gần với cà phê ngoài hàng hơn.

Vì vậy, cà phê nước Anh hiện nay tồn tại trong hai không gian tiêu dùng khá rõ: Tại nhà, nơi sự tiện lợi vẫn là yếu tố quan trọng; và tại coffee shop, nơi cà phê được gắn với trải nghiệm, giao tiếp và chất lượng đồ uống.

Dòng chảy văn hóa cà phê Anh qua gần bốn thế kỷ

Ghép các giai đoạn lại với nhau, có thể thấy cà phê nước Anh mỗi thời kỳ lại mang một ý nghĩa văn hóa khác. Đây cũng là cách dễ nhất để nhìn thấy sự liên tục của lịch sử cà phê nước Anh: Hình thức uống thay đổi, nhưng vai trò xã hội của cà phê liên tục được tái định nghĩa.

Nhìn xuyên suốt lịch sử cà phê nước Anh, có thể thấy cà phê nhiều lần thay đổi vị trí trong xã hội. Từ thức uống mới lạ của thế kỷ XVII, cà phê trở thành trung tâm của coffeehouse, sau đó bị trà lấn át, quay trở lại trong các coffee tavern và espresso bar, rồi bước vào thời kỳ specialty coffee.

Chính khả năng thích nghi đó giúp văn hóa cà phê Anh không biến mất dù trà từng chiếm vị trí đặc biệt trong đời sống quốc gia.

Bốn sợi chỉ xuyên suốt văn hóa cà phê Anh

Dù hình thức thay đổi liên tục, có bốn đặc điểm lặp lại trong suốt lịch sử cà phê nước Anh:

1. Cà phê luôn đến từ bên ngoài: Từ thương nhân Levant thế kỷ XVII, người Ý ở Soho thập niên 1950 đến người Úc, New Zealand năm 2005, mỗi bước ngoặt đều gắn với một cộng đồng mang văn hóa cà phê từ nơi khác đến. Điều này cho thấy cà phê nước Anh luôn có khả năng tiếp nhận và biến đổi những ảnh hưởng từ bên ngoài.
2. Cà phê gắn với sự tỉnh táo: Từ những cuộc tranh luận thế kỷ XVII đến phong trào bài rượu thời Victoria, cà phê luôn được định vị đối lập với bia rượu. Đặc điểm này tiếp tục xuất hiện trong văn hóa cà phê Anh hiện đại, khi cà phê thường gắn với công việc, học tập và nhịp sống đô thị.
3. Cà phê là lý do để tụ họp: Coffeehouse, coffee tavern, quán espresso hay coffee shop hiện đại đều là không gian để con người gặp nhau. Dù hình thức thay đổi, chức năng xã hội này vẫn là một phần quan trọng của cà phê nước Anh.
4. Cà phê sống song song với trà: Văn hóa cà phê Anh không thay thế văn hóa trà, mà phát triển bên cạnh nó, mỗi bên giữ một vai trò riêng trong đời sống. Đây cũng là điểm quan trọng để hiểu vì sao cà phê có thể phát triển mạnh tại Anh dù trà vẫn giữ vị trí đặc biệt trong văn hóa tiêu dùng.

Nhìn theo cách này, nguồn gốc cà phê ở Anh không chỉ là một mốc du nhập vào thế kỷ XVII, mà là điểm khởi đầu của một mối quan hệ văn hóa liên tục được làm mới qua từng thế hệ. Từ coffeehouse thế kỷ XVII đến espresso bar, flat white và specialty coffee ngày nay, cà phê nước Anh luôn thay đổi để phù hợp với nhu cầu, thị hiếu và không gian xã hội của từng thời kỳ.

Đó cũng là lý do lịch sử cà phê nước Anh không nên được nhìn như một câu chuyện tuyến tính từ “cà phê du nhập” đến “cà phê phổ biến”. Đây là một quá trình liên tục tái định nghĩa cà phê: khi là thức uống ngoại lai, khi là không gian giao tiếp, khi là biểu tượng của sự tiết độ, và ngày nay là một phần của trải nghiệm, chất lượng và phong cách sống đô thị.

Nguồn tham khảo của ILOTA

1. Brian Cowan, The Rise of the Coffeehouse Reconsidered, The Historical Journal, tập 47, số 1, 2004, Cambridge University Press.
2. Brian Cowan, The Social Life of Coffee: The Emergence of the British Coffeehouse, Yale University Press, 2005.
3. Reviews in History (Institute of Historical Research), Điểm sách The Social Life of Coffee.
4. Steven Shapin, bài điểm sách về lịch sử coffeehouse, London Review of Books, tập 28, số 8.
5. Brian Cowan, Trang nghiên cứu cá nhân tại McGill University.
6. Courtauld Institute of Art, Illuminating Objects – Queen Anne Silver Coffee Pot.
7. Victoria and Albert Museum (V&A), Hồ sơ hiện vật O154572.
8. Open Culture, bài viết về những coffeehouse đầu tiên của London, dẫn The Public Domain Review.
9. Lloyd’s, Lloyd’s buildings – History.
10. Nottinghamshire Historic Environment Record, Coffee Tavern & Institute, 54a High Street, Hucknall.
11. Mike Higginbottom, Pub with no beer (dẫn nghiên cứu của Andrew Davison trong Living, Leisure and the Law, Spire Books/Victorian Society, 2010).
12. London Museum, Espresso Bar, Soho.
13. Science Museum Group, Daily Herald Photograph – Moka Cafe, Frith Street.
14. The Caterer, Soho’s Bar Italia celebrates 60 years.
15. Open Culture, How William S. Burroughs Used the Cut-Up Technique to Shut Down London’s First Espresso Bar (1972), 2026.
16. Time Out London, Flat White.
17. Harden’s, Flat White, Berwick Street.
18. British Coffee Association, Media Centre – Headline Figures.
19. New Food Magazine, British coffee consumption soars to 95 million cups a day (số liệu BCA/CEBR 2018).
20. The Grocer, phân tích thái độ của người Anh với cà phê (khảo sát JDE).
21. YouGov, khảo sát YouGov SixthSense về khác biệt thế hệ trong tiêu dùng cà phê ở Anh.

Kết luận

Lịch sử cà phê nước Anh không phải một đường thẳng. Nó bắt đầu từ trang sách, khi Robert Burton năm 1621 mô tả thức uống “coffa” của người Thổ như một chuyện lạ phương Đông. Nguồn gốc cà phê ở Anh sau đó gắn với thương nhân Levant và những coffeehouse đầu tiên ở Oxford năm 1650 và London năm 1652, nơi cà phê lần đầu trở thành một phần của sinh hoạt xã hội.

Từ đó, cà phê nước Anh liên tục đổi vai. Nó nhường vị trí biểu tượng cho trà, rồi quay lại dưới dạng coffee tavern của phong trào bài rượu thời Victoria. Cà phê bước vào từng gia đình qua lọ cà phê hòa tan, bùng nổ trong các quán espresso Ý ở Soho thập niên 1950, và được làm mới bởi flat white cùng làn sóng specialty coffee từ năm 2005. Ngày nay, khoảng 98 triệu cốc cà phê được uống mỗi ngày ở Anh, cho thấy cà phê nước Anh đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống tiêu dùng hiện đại.

Điều làm nên văn hóa cà phê Anh không phải một hình thức cố định nào, mà là khả năng tiếp nhận và biến đổi. Mỗi cộng đồng mới, mỗi thế hệ mới lại mang đến một cách uống cà phê khác, và người Anh lại tìm ra một cách mới để tụ họp quanh nó. Từ coffeehouse thế kỷ XVII đến coffee tavern thời Victoria, espresso bar ở Soho và specialty coffee ngày nay, lịch sử cà phê nước Anh cho thấy một thức uống có thể thay đổi vai trò nhưng vẫn duy trì sức sống trong xã hội.

Với ILOTA, chính hành trình của cà phê nước Anh khiến câu chuyện về cà phê đáng được kể lại: phía sau mỗi tách cà phê không chỉ có hương vị, mà còn có cả những con người, những tuyến thương mại và những nền văn hóa đã cùng nhau làm nên nó. Hiểu được văn hóa cà phê Anh cũng là một cách nhìn rộng hơn về cách cà phê đi qua lịch sử, thích nghi với từng thị trường và liên tục tạo ra những trải nghiệm mới cho người uống.

👉 Tìm hiểu thêm: [Các sản phẩm cà phê tại ILOTA]

ILOTA – Nhà rang Cà phê “May đo” 

1. Tham gia ILOTA ACADEMY để cập nhật kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê mỗi ngày. 👉 [Tham gia nhóm tại đây]
2. Tư vấn & Đặt hàng:

👉 Mua sỉ, kênh quán, OEM: 0989 099 033 (Anh Thắng)

👉 Mua lẻ: 0988 345 175 (Thái Sơn)

Facebook: ILOTA Coffee Roasters

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội