Văn hóa cà phê Thụy Sĩ: Từ lịch sử, thói quen uống đến dấu ấn trong ngành cà phê thế giới

Khám phá văn hóa cà phê Thụy Sĩ qua lịch sử hình thành, thói quen thưởng thức, văn hóa quán cà phê và dấu ấn của Nescafé, Nespresso trong ngành cà phê thế giới cùng ILOTA.

Thụy Sĩ không trồng cà phê thương mại. Khí hậu núi cao và mùa đông lạnh khiến việc canh tác cà phê quy mô lớn gần như không khả thi. Thế nhưng, theo SWI swissinfo.ch và các dữ liệu thương mại được trích dẫn trong những nghiên cứu về ngành cà phê, quốc gia này lại giữ vị thế nổi bật trong hoạt động xuất khẩu cà phê tính theo giá trị, vượt qua nhiều nước sản xuất nổi tiếng như Colombia, Ethiopia hay Việt Nam.

Cà phê cũng được xem là một trong những mặt hàng xuất khẩu quan trọng của Thụy Sĩ, bên cạnh những sản phẩm thường gắn với hình ảnh đất nước như phô mai và sô cô la.

Nghịch lý đó mở ra một góc nhìn thú vị về văn hóa cà phê Thụy Sĩ. Đằng sau một ly café crème trong tiệm bánh ở Zürich hay một tách espresso tại Lugano là cả một hệ sinh thái gồm các công ty giao dịch cà phê nhân, xưởng rang xay, nhà sản xuất máy pha tự động và những thương hiệu đã góp phần thay đổi cách thế giới tiêu thụ cà phê, tiêu biểu là Nescafé và Nespresso.

Để hiểu rõ văn hóa cà phê Thụy Sĩ, cần nhìn xa hơn những tách cà phê được phục vụ mỗi ngày. Đó còn là câu chuyện về lịch sử tiêu dùng, sự phát triển của công nghiệp chế biến, công nghệ pha chế và vị trí của Thụy Sĩ trong chuỗi cung ứng cà phê toàn cầu.

Bài viết tập trung giải đáp năm câu hỏi: Lịch sử cà phê Thụy Sĩ hình thành ra sao, người dân có thói quen thưởng thức cà phê như thế nào, những loại đồ uống nào được ưa chuộng, quán cà phê giữ vai trò gì trong đời sống xã hội và vì sao một quốc gia không trồng cà phê lại có ảnh hưởng đáng kể đến ngành cà phê thế giới.

Nội dung tham khảo Từ điển Lịch sử Thụy Sĩ (HLS), khảo sát Deloitte Coffee Study 2024, SWI swissinfo.ch, Đại học St. Gallen cùng tư liệu chính thức của Nestlé và Nespresso.

Một điểm cần phân biệt ngay từ đầu: vị thế thương mại và văn hóa tiêu dùng là hai vấn đề khác nhau. Việc Thụy Sĩ xuất khẩu nhiều cà phê không tự động chứng minh người dân nước này uống cà phê ngon hơn hay có kiến thức về cà phê đặc sản sâu rộng hơn những quốc gia khác. Vì vậy, khi tìm hiểu văn hóa uống cà phê của người Thụy Sĩ, bài viết sẽ tách biệt dữ liệu thương mại với thói quen tiêu dùng thực tế.

Văn hóa cà phê Thụy Sĩ hình thành và phát triển như thế nào?

Theo mục từ “Kaffee” của sử gia Albert Pfiffner trong Từ điển Lịch sử Thụy Sĩ (Historisches Lexikon der Schweiz, HLS), cà phê cần gần ba thế kỷ để chuyển từ một thức uống xa lạ của giới thượng lưu thành đồ uống hằng ngày của nhiều tầng lớp xã hội. Quá trình này cho thấy lịch sử cà phê Thụy Sĩ không phát triển theo một đường thẳng, mà trải qua nhiều thay đổi về điều kiện kinh tế, khả năng tiếp cận và thói quen sinh hoạt.

Ban đầu, cà phê chủ yếu xuất hiện trong đời sống thành thị và gắn với nhóm người có điều kiện kinh tế. Sau đó, thức uống này dần lan sang các khu vực nông thôn, đồng thời mở rộng sang phụ nữ, công nhân và trẻ em. Những chuyển biến ấy tạo nền tảng cho văn hóa cà phê Thụy Sĩ hiện đại, nơi cà phê không còn chỉ là sản phẩm dành cho một nhóm xã hội nhất định mà trở thành một phần quen thuộc của đời sống thường ngày.

Những dấu mốc trong lịch sử cà phê Thụy Sĩ

Một chi tiết cho thấy cà phê từng là mặt hàng đắt đỏ: theo nhà nghiên cứu ẩm thực Dominik Flammer trong cuộc phỏng vấn với kaffeemacher.ch năm 2021, người ta từng nói rằng chỉ cần khoảng năm hạt cà phê cho một tách, phần còn lại được pha thêm rau diếp xoăn hoặc hạt đậu lupin. Chi tiết này phù hợp với nhận định của HLS rằng các loại cà phê thay thế vẫn có vai trò đáng kể cho đến sau Thế chiến II.

Điều đó giúp lý giải vì sao văn hóa cà phê Thụy Sĩ không thể được xem là một truyền thống tiêu dùng đại chúng đã tồn tại nguyên vẹn qua nhiều thế kỷ. Dù cà phê được biết đến từ sớm, việc sử dụng cà phê thật trong đời sống hằng ngày của phần đông dân chúng chỉ trở nên phổ biến hơn trong nửa sau thế kỷ 20. Đây là khác biệt quan trọng giữa lịch sử xuất hiện của một thức uống và quá trình nó trở thành thói quen xã hội.

👉 Tham khảo thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Văn hóa cà phê thập niên 20: Sự trỗi dậy rực rỡ trong lòng Thời đại Jazz]

Nhập khẩu, rang xay và thương mại cà phê Thụy Sĩ

Khi hoạt động rang xay chuyển từ bếp gia đình sang nhà máy, Thụy Sĩ dần hình thành một ngành công nghiệp cà phê có tổ chức. HLS ghi nhận năm 2002, nước này có khoảng 65 cơ sở rang xay, trong đó nhiều doanh nghiệp chỉ cung cấp cà phê cho nhà hàng và khách sạn. Những doanh nghiệp lớn gồm Nestlé, nổi bật với cà phê hòa tan, và Migros trong lĩnh vực cà phê rang, bên cạnh Coop, Merkur, Kraft Jacobs Suchard và Haco.

Sự phát triển của ngành chế biến cũng góp phần định hình văn hóa cà phê Thụy Sĩ theo một hướng đặc biệt. Thay vì dựa vào nguồn nguyên liệu được trồng trong nước, các doanh nghiệp tập trung vào nhập khẩu, chế biến, đóng gói, xây dựng thương hiệu và phân phối. Nhờ vậy, cà phê Thụy Sĩ không chỉ là một loại đồ uống phục vụ người tiêu dùng nội địa mà còn trở thành một sản phẩm công nghiệp có giá trị thương mại quốc tế.

Tuyến vận chuyển cà phê xanh vào Thụy Sĩ cũng phản ánh đặc điểm địa lý của một quốc gia không giáp biển. Theo bài viết của Christian Raaflaub trên SWI swissinfo.ch ngày 16/5/2026, cà phê thường cập các cảng Antwerp, Rotterdam hoặc Hamburg trước khi được vận chuyển bằng đường thủy ngược sông Rhine đến Basel. Thành phố này là nơi đặt trụ sở của nhiều công ty giao dịch cà phê xanh lớn.

Đáng chú ý hơn là vai trò của Thụy Sĩ trong hoạt động giao dịch quốc tế. SWI swissinfo.ch dẫn báo cáo Swiss Trade Monitor của Đại học St. Gallen cho biết khoảng 60–70% giao dịch cà phê xanh toàn cầu đi qua các bàn giao dịch đặt tại Thụy Sĩ. Hiệp hội Thương mại Cà phê Thụy Sĩ có hơn 40 thành viên và được cho là kiểm soát hơn một nửa lượng cà phê xanh giao dịch trên thế giới.

Các con số này phản ánh vai trò trung tâm thương mại của Thụy Sĩ, không có nghĩa toàn bộ lượng cà phê đó được nhập khẩu, tiêu thụ hoặc vận chuyển vật lý qua lãnh thổ nước này. Khi đánh giá văn hóa cà phê Thụy Sĩ, cần tách biệt hoạt động giao dịch tài chính và thương mại với lượng cà phê thực tế người dân uống mỗi năm.

Nescafé và bước tiến của cà phê hòa tan

Sự ra đời của Nescafé bắt nguồn từ một bài toán về lượng cà phê dư thừa. Theo trang lịch sử chính thức của Nestlé, sau cuộc khủng hoảng Phố Wall năm 1929, Brazil phải đối mặt với lượng cà phê tồn kho lớn và đề nghị Nestlé tìm cách chuyển hạt cà phê thành sản phẩm hòa tan dễ bảo quản, sử dụng và phân phối.

Nhóm nghiên cứu do nhà khoa học Max Morgenthaler dẫn dắt đã mất nhiều năm phát triển sản phẩm. Năm 1938, Nescafé chính thức ra mắt, đánh dấu một bước tiến trong quá trình công nghiệp hóa cà phê. HLS cũng ghi nhận đây là sản phẩm cà phê hòa tan được sản xuất tại Thụy Sĩ.

Đến năm 1941, Nescafé đã có mặt tại hơn 30 quốc gia và được đưa vào khẩu phần khẩn cấp của binh sĩ Mỹ trong Thế chiến II, theo tư liệu lịch sử của Nestlé. Khả năng bảo quản lâu, pha chế nhanh và vận chuyển thuận tiện giúp cà phê hòa tan đáp ứng nhu cầu sử dụng trong những điều kiện mà việc pha cà phê theo cách truyền thống gặp nhiều hạn chế.

Đối với lịch sử cà phê Thụy Sĩ, ý nghĩa của Nescafé không chỉ nằm ở việc đưa một sản phẩm mới ra thị trường. Thương hiệu này còn minh họa cách một quốc gia không sở hữu vùng trồng cà phê thương mại có thể tạo giá trị từ nghiên cứu, chế biến và phân phối. Mô hình đó tiếp tục hiện diện trong ngành cà phê Thụy Sĩ ngày nay, từ các sản phẩm hòa tan đến hệ thống pha chế định lượng.

Nhìn rộng hơn, Nescafé là một phần quan trọng của văn hóa cà phê Thụy Sĩ, nhưng không phải yếu tố duy nhất tạo nên bản sắc của thị trường. Thói quen uống cà phê tại nhà, việc thưởng thức espresso và café crème, sự phát triển của các quán cà phê cùng những thay đổi trong tiêu dùng hiện đại đều góp phần định hình bức tranh đa dạng này.

Đối với ILOTA, câu chuyện Thụy Sĩ cũng gợi mở một góc nhìn đáng chú ý về ngành cà phê: Giá trị của một quốc gia không nhất thiết bắt đầu từ việc trồng cà phê, mà còn có thể đến từ năng lực chế biến, kiểm soát chất lượng, phát triển công nghệ và xây dựng sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường.

Đây cũng là những yếu tố cần được xem xét khi tìm hiểu sâu hơn về nguồn gốc, phương pháp chế biến và hệ sinh thái cà phê toàn cầu.

Cà phê đã trải qua nhiều thay đổi trong hành trình phát triển, từ cách rang xay, phương pháp pha chế đến công nghệ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị một tách cà phê. Trong nhịp sống hiện đại, cà phê hòa tan trở thành lựa chọn quen thuộc nhờ tính tiện lợi, dễ bảo quản và khả năng pha chế nhanh chóng. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi ấy là cả một quá trình nghiên cứu, cải tiến công nghệ và thay đổi thói quen tiêu dùng qua nhiều thời kỳ.

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Lịch sử Cà phê hòa tan – Từ chiến trường khốc liệt đến văn phòng hiện đại]

Người Thụy Sĩ có thói quen uống cà phê như thế nào?

Để tìm hiểu văn hóa cà phê Thụy Sĩ một cách có căn cứ, cần bắt đầu từ dữ liệu về hành vi tiêu dùng thay vì chỉ dựa vào những nhận xét chung về sở thích của người dân. Nguồn tham khảo quan trọng là Deloitte Coffee Study 2024. Tuy nhiên, khảo sát này được thực hiện tại nhiều quốc gia, vì vậy cần phân biệt số liệu riêng của Thụy Sĩ với kết quả trung bình của 13 thị trường tham gia khi phân tích văn hóa uống cà phê của người Thụy Sĩ

Khảo sát Deloitte 2024: Phạm vi và cách đọc số liệu

Nguồn: Deloitte Switzerland, Coffee Study 2024.

Thiết kế khảo sát có hai điểm cần lưu ý khi phân tích văn hóa cà phê Thụy Sĩ. Thứ nhất, tỷ lệ được công bố phản ánh nhóm người uống cà phê tham gia khảo sát, không đại diện trực tiếp cho toàn bộ dân số Thụy Sĩ. Thứ hai, nhiều kết quả là số liệu trung bình của 13 quốc gia, không phải dữ liệu riêng của thị trường Thụy Sĩ.

Vì vậy, khi sử dụng khảo sát Deloitte để giải thích văn hóa cà phê Thụy Sĩ, cần xác định rõ mỗi con số thuộc nhóm dữ liệu nào.

Thời điểm và bối cảnh thưởng thức cà phê

Ở cấp độ quốc tế, Deloitte ghi nhận 70% người tham gia pha cà phê tại nhà hằng ngày, 42% uống cà phê tại nơi làm việc mỗi ngày, trong khi tỷ lệ uống tại quán và mua mang đi hằng ngày lần lượt là 8% và 9%.

Trong bối cảnh văn hóa uống cà phê của người Thụy Sĩ, theo khảo sát, thế hệ Z thường uống khoảng 1–2 tách mỗi ngày, thấp hơn mức 2–3 tách của thế hệ Baby Boomer, nhưng có xu hướng mua cà phê mang đi nhiều hơn. Đây là số liệu chung của khảo sát, không phải kết quả riêng cho Thụy Sĩ hay toàn bộ văn hóa cà phê Thụy Sĩ.

Khi xem xét văn hóa cà phê Thụy Sĩ qua lượng tiêu thụ, có hai mốc tham khảo đáng chú ý:

• Giai đoạn 1990–1998: Mức tiêu thụ đạt khoảng 8,6 kg cà phê/người/năm, ở mức trung bình so với các nước châu Âu theo Từ điển Lịch sử Thụy Sĩ (HLS).
• Năm 2022: Mức tiêu thụ ước tính khoảng 9 kg hạt cà phê/người, theo hiệp hội Procafé được SWI swissinfo.ch dẫn lại, tương đương khoảng gấp đôi mức trung bình châu Âu theo nguồn này; đây là dữ liệu quan trọng khi nhìn vào văn hóa cà phê Thụy Sĩ.

Hai con số được ghi nhận ở những thời điểm khác nhau và có thể sử dụng phương pháp tính khác nhau. Do đó, không nên so sánh trực tiếp để kết luận mức tiêu thụ cà phê tại Thụy Sĩ đã tăng bao nhiêu.

Cà phê tại nhà, nơi làm việc và quán cà phê

Theo IamExpat trong bài viết tháng 10/2024 dẫn khảo sát Deloitte, những cách pha trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ gồm máy viên nén (38%), máy pha tự động (37%), cà phê hòa tan (22%) và máy pha kiểu barista (17%). Máy pha phin lọc có tỷ lệ thấp hơn trong bức tranh văn hóa cà phê Thụy Sĩ. Cơ cấu này là nét đáng chú ý của văn hóa cà phê Thụy Sĩ, khác với mức trung bình của 13 quốc gia tham gia khảo sát Deloitte, trong đó cà phê hòa tan đứng đầu với tỷ lệ 39%.

Sự phổ biến của máy viên nén và máy pha tự động là một đặc điểm đáng chú ý trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ. Tuy nhiên, để giải thích nguyên nhân, cần xem xét thêm lịch sử phát triển của các hệ thống pha cà phê tại Thụy Sĩ, thay vì chỉ dựa vào tỷ lệ sử dụng thiết bị.

Quán cà phê vẫn có vị trí riêng trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ và đời sống xã hội. SWI swissinfo.ch nhận xét năm 2013 rằng người Thụy Sĩ thích thưởng thức cà phê cùng người khác và quán cà phê là một phần quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày.

Trong cuộc phỏng vấn với Perfect Daily Grind năm 2015, Shem Leupin, nhà rang xay và Quán quân Barista Thụy Sĩ năm 2013, ước tính người Thụy Sĩ uống khoảng 2–5 tách cà phê mỗi ngày và chi 25–50 USD mỗi tuần cho cà phê tại quán.

Dù vậy, kết hợp với các dữ liệu khác, thông tin này giúp mở rộng góc nhìn về văn hóa cà phê Thụy Sĩ, từ thói quen pha tại nhà đến trải nghiệm tại không gian công cộng.

Người Thụy Sĩ sẵn sàng trả nhiều hơn cho cà phê có nguồn gốc rõ ràng

Một điểm đáng chú ý trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ là mức độ sẵn sàng chi trả cho những sản phẩm có đặc điểm khác biệt. Deloitte ghi nhận người tiêu dùng Thụy Sĩ sẵn sàng trả thêm đáng kể cho cà phê bền vững, một tín hiệu cần xét khi nghiên cứu văn hóa cà phê Thụy Sĩ. Trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ, với cà phê giao dịch trực tiếp từ nông dân (direct trade), 33% người trả lời tại Thụy Sĩ cho biết họ sẵn sàng trả thêm từ 50% trở lên, đứng sau Mexico với tỷ lệ 39%.

Thụy Sĩ cũng thuộc nhóm quốc gia có mức độ nhận biết và dùng thử cà phê đặc sản cao nhất trong khảo sát, cùng Brazil và Mỹ; kết quả này bổ sung một góc nhìn về văn hóa cà phê Thụy Sĩ. Bên cạnh đó, nước này nằm trong nhóm thị trường có mức độ phổ biến của cà phê chức năng cao, cùng Ấn Độ; đây cũng là một xu hướng đáng theo dõi trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ.

Những kết quả này gợi ý rằng người uống cà phê tại Thụy Sĩ, trong bối cảnh văn hóa cà phê Thụy Sĩ, tương đối cởi mở với sản phẩm mới và có sự quan tâm nhất định đến nguồn gốc, phương thức sản xuất. Tuy nhiên, cần phân biệt ý định với hành vi mua thực tế: việc một người nói rằng họ sẵn sàng trả thêm không đồng nghĩa họ luôn lựa chọn sản phẩm có giá cao hơn khi mua hàng.

Những loại cà phê phổ biến trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ

Nếu chọn một thức uống gắn liền với hình ảnh truyền thống trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ, café crème là cái tên đáng chú ý. Tuy nhiên, khảo sát tiêu dùng gần đây cho thấy thứ tự yêu thích của các loại cà phê đã có sự thay đổi. Espresso hiện giữ vị trí nổi bật, phản ánh một phần quá trình biến đổi trong khẩu vị và văn hóa cà phê Thụy Sĩ.

Espresso, café crème và các loại cà phê pha cùng sữa

Theo Deloitte Coffee Study 2024, espresso là loại cà phê được người uống cà phê tại Thụy Sĩ yêu thích nhất, vượt qua café crème vốn giữ vị trí quan trọng trong nhiều thập kỷ. IamExpat mô tả xu hướng này là quá trình “Ý hóa” trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ, nhấn mạnh ảnh hưởng của phong cách espresso trong thị trường địa phương.

Café crème không phải là cà phê được thêm kem như tên gọi có thể khiến người đọc nghĩ đến; cách gọi này cũng là một nét riêng trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ. Theo Shem Leupin trong bài phỏng vấn với Perfect Daily Grind năm 2015, đây là loại cà phê có lượng nước chiết xuất dài hơn espresso, được pha bằng máy espresso. Ông mô tả công thức tham khảo sử dụng khoảng 8 g cà phê cho 110 ml nước và gọi café crème là “thức uống quốc gia duy nhất” của Thụy Sĩ.

Cà phê ngày nay đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của nhiều quốc gia, nhưng hành trình để thức uống này được đón nhận không phải lúc nào cũng thuận lợi. Từ những tranh luận liên quan đến tôn giáo tại Ý đến sự hình thành các không gian thưởng thức cà phê và sự phát triển của ngành cà phê hiện đại.

👉 Xem ngay bài viết của ILOTA tại đây: [Văn hóa cà phê Ý – Sự thật về “Tôn giáo” cà phê bên bờ Địa Trung Hải]

Dù không nên xem đó là định nghĩa duy nhất cho mọi cách pha café crème, thức uống này vẫn là một ví dụ quan trọng để hiểu văn hóa cà phê Thụy Sĩ.

So sánh những loại cà phê phổ biến:

Bảng trên cho thấy cà phê Thụy Sĩ không chỉ gắn với một loại đồ uống truyền thống. Trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ, espresso, cappuccino, latte và café crème cùng tồn tại trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ, đáp ứng những sở thích khác nhau. Sự thay đổi thứ hạng cũng nhắc rằng văn hóa cà phê Thụy Sĩ không đứng yên: một thức uống từng mang tính biểu tượng vẫn có thể chia sẻ vị trí với những lựa chọn mới.

Từ espresso đậm vị đến cappuccino béo mịn hay latte dịu nhẹ, mỗi loại cà phê đều mang đến một trải nghiệm thưởng thức khác nhau. Như văn hóa cà phê Thụy Sĩ cho thấy, thói quen uống cà phê không chỉ gắn với lịch sử và đời sống xã hội mà còn được thể hiện qua sự đa dạng của đồ uống, phương pháp pha chế và khẩu vị của người thưởng thức.

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Phân biệt các loại cà phê Espresso: Khi mỗi biến tấu là 1 trải nghiệm độc bản]

Cà phê viên nén, cà phê hòa tan và máy pha tự động

Bên cạnh loại đồ uống, phương pháp pha cũng góp phần định hình văn hóa cà phê Thụy Sĩ hiện đại. Theo IamExpat dẫn khảo sát Deloitte, máy viên nén đạt tỷ lệ sử dụng 38%, trong khi máy pha tự động đạt 37%. Cà phê hòa tan chiếm 22%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 39% của 13 quốc gia được khảo sát.

Có ba yếu tố lịch sử giúp giải thích bối cảnh này:

1. Máy viên nén xuất hiện sớm trong các hộ gia đình Thụy Sĩ. Theo Nespresso, trong lịch sử văn hóa cà phê Thụy Sĩ, hệ thống cà phê viên nén được đưa vào thị trường hộ gia đình năm 1989 thông qua hợp tác với nhà sản xuất máy Turmix. Điều này góp phần đưa cách pha cà phê định lượng vào sinh hoạt hằng ngày.

Cùng với sự phát triển của công nghệ pha chế, cà phê viên nén ngày càng được ưa chuộng nhờ khả năng rút ngắn thời gian chuẩn bị mà vẫn mang đến trải nghiệm thưởng thức cà phê tiện lợi. Chỉ với một viên cà phê và máy pha tương thích, người dùng có thể nhanh chóng chuẩn bị một tách espresso hoặc các thức uống từ cà phê ngay tại nhà hay văn phòng.

👉 Tham khảo thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Cà phê viên nén là gì? Bật mí 4 sự thật ngã ngửa đằng sau sự tiện]

2. Máy pha tự động phát triển trong lĩnh vực nhà hàng từ thập niên 1970. SWI swissinfo.ch năm 2024 cho biết, trong bối cảnh văn hóa cà phê Thụy Sĩ, thỏa ước lao động tập thể toàn quốc của ngành nhà hàng năm 1974 đã làm thay đổi cách bố trí nhân sự, qua đó góp phần làm tăng nhu cầu đối với máy pha tự động.

Cà phê không chỉ khác nhau ở nguồn gốc hạt hay mức độ rang mà còn chịu ảnh hưởng từ phương pháp chiết xuất. Nếu espresso mang đến trải nghiệm đậm đặc, cappuccino nổi bật với lớp bọt sữa mịn hay latte có vị sữa dịu nhẹ, thì máy pha cà phê tự động giúp đơn giản hóa quá trình chuẩn bị đồ uống và duy trì sự tiện lợi trong nhịp sống hiện đại.

👉 Xem ngay bài viết của ILOTA tại đây: [Cách pha cà phê bằng máy pha tự động chuẩn vị Espresso Ý]

3. Cà phê hòa tan có nền tảng sản xuất trong nước từ Nescafé năm 1938. Dù là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử công nghiệp cà phê, sản phẩm hòa tan chỉ chiếm 22% trong nhóm phương pháp pha được ghi nhận tại Thụy Sĩ, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của 13 thị trường.

Điểm chung của những phương pháp này là tính tiện lợi và khả năng tạo ra kết quả tương đối ổn định trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ. Người dùng không cần nhiều kỹ năng pha chế mà vẫn có thể chuẩn bị cà phê nhanh chóng tại nhà hoặc nơi làm việc. Đây là một đặc điểm nổi bật của văn hóa cà phê Thụy Sĩ hiện nay.

Khác biệt giữa các vùng ngôn ngữ và nhóm tuổi

Thụy Sĩ có bốn ngôn ngữ chính thức, một yếu tố cần tính đến khi phân tích văn hóa cà phê Thụy Sĩ, và Deloitte đã điều chỉnh mẫu khảo sát để phản ánh sự phân bố theo vùng ngôn ngữ. Kết quả cho thấy cách sử dụng những thành phần bổ sung trong cà phê có khác biệt: người nói tiếng Đức có xu hướng thêm sữa nhiều hơn, trong khi người ở vùng nói tiếng Pháp (Romandie) và tiếng Ý (Ticino) thường chọn thêm đường.

Sự khác biệt về vùng miền cũng là một phần cần xét trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ, bên cạnh bối cảnh lịch sử. Theo HLS, cà phê được tiếp nhận muộn hơn tại Ticino; đến cuối thế kỷ 18, thức uống này vẫn chưa phổ biến ở khu vực đó.

Về hương vị trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ, Leupin năm 2015 mô tả văn hóa cà phê Thụy Sĩ chịu ảnh hưởng từ truyền thống Ý, với mức rang tương đối đậm, nhiều hỗn hợp có Robusta và hương vị thiên về các nốt hạt, sô cô la, ít chua. Ông cũng nhận xét rằng cà phê pha phin từng bị một bộ phận người tiêu dùng xem là nhạt và ít phổ biến.

Khảo sát Deloitte cho thấy xu hướng lựa chọn của người tiêu dùng, nhưng không giải thích đầy đủ sở thích về mức rang, độ chua hay cấu trúc hương vị của từng nhóm.

Vì vậy, khi phân tích văn hóa cà phê Thụy Sĩ, cần xem xét đồng thời ảnh hưởng của vùng miền, thế hệ, thiết bị pha và sở thích cá nhân.

Quán cà phê giữ vai trò gì trong đời sống xã hội Thụy Sĩ?

Dù phần lớn cà phê được pha tại nhà và nơi làm việc theo dữ liệu khảo sát quốc tế, quán cà phê vẫn là không gian thể hiện rõ nét văn hóa cà phê Thụy Sĩ trong đời sống công cộng. Vai trò của những địa điểm này được hình thành trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ qua lịch sử, kiến trúc, nghề bánh kẹo và sự phát triển của nhiều mô hình kinh doanh khác nhau.

Không gian gặp gỡ, nghỉ ngơi và giao tiếp

Theo HLS, những quán cà phê đầu tiên tại châu Âu từ giữa thế kỷ 17 là một phần bối cảnh lịch sử rộng hơn của văn hóa cà phê Thụy Sĩ chủ yếu là nơi nam giới gặp gỡ. Thời kỳ đó, cà phê từng gây ra những cuộc tranh luận liên quan đến sức khỏe, đạo đức và kinh tế. Quán cà phê vì thế không chỉ là nơi tiêu thụ đồ uống mà còn là không gian giao tiếp và trao đổi quan điểm trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ.

Người Thụy Sĩ cũng góp phần vào sự phát triển của văn hóa cà phê Thụy Sĩ và quán cà phê châu Âu. Theo nhà nghiên cứu ẩm thực Dominik Flammer trong cuộc phỏng vấn với kaffeemacher.ch năm 2021, từ đầu thế kỷ 18, những người làm nghề bánh kẹo rời vùng Graubünden đến miền Bắc nước Ý rồi lan rộng khắp châu Âu, mở các cơ sở kinh doanh cà phê.

Mối liên hệ giữa cà phê và nghề bánh kẹo vẫn hiện diện trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ hiện đại. Trong bài viết năm 2013, SWI swissinfo.ch giới thiệu cuốn sách Những quán cà phê và phòng trà đẹp nhất Thụy Sĩ của Hiệp hội Bảo tồn Di sản Thụy Sĩ (Schweizer Heimatschutz), đồng thời nêu bật một số đặc điểm:

• Người Thụy Sĩ có thói quen thưởng thức cà phê cùng người khác; quán cà phê là một phần quen thuộc trong sinh hoạt thường ngày.
• Nhiều quán cà phê có nguồn gốc từ các tiệm bánh kẹo (Konditorei), nơi đồ uống được phục vụ cùng bánh ngọt.
• Cuốn sách giới thiệu 74 địa điểm trên khắp đất nước, xem quán cà phê là một phần của di sản kiến trúc, từ quán truyền thống và quầy espresso đến những không gian ốp gỗ tại vùng Hạ Engadin.

Chúng còn lưu giữ đặc điểm kiến trúc, tập quán giao tiếp và ký ức cộng đồng của văn hóa cà phê Thụy Sĩ.

Đây cũng là một khía cạnh quan trọng của văn hóa cà phê Thụy Sĩ: tách cà phê không chỉ phục vụ nhu cầu tỉnh táo mà còn gắn với những cuộc gặp gỡ, thời gian nghỉ ngơi và các hoạt động xã hội thường ngày.

Từ quán cà phê truyền thống đến cà phê đặc sản

Từ thập niên 2010, trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ xuất hiện thêm một lớp quán và xưởng rang tập trung vào cà phê đặc sản (specialty coffee). Năm 2015, Shem Leupin mô tả cà phê đặc sản là “một sự kết nối trung thực với sản phẩm tự nhiên”, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng người trồng và nguồn gốc nguyên liệu.

Tuy nhiên, ông cũng nhận xét rằng tại thời điểm đó, một bộ phận barista chú trọng latte art hơn những kỹ năng chuyên môn khác. Bài viết của kaffeemacher.ch, tóm lược một bài báo trên NZZ am Sonntag, cho biết ngày càng có nhiều doanh nghiệp mới ra mắt sản phẩm rang riêng, buộc các nhà rang xay lâu năm phải thích ứng với thị trường.

Dữ liệu Deloitte 2024 cũng cho thấy Thụy Sĩ thuộc nhóm quốc gia có mức độ nhận biết và dùng thử cà phê đặc sản cao nhất trong 13 thị trường khảo sát. Dù vậy, cần phân biệt giữa việc biết đến, từng dùng thử và uống thường xuyên. Cà phê đặc sản là một phân khúc đang phát triển trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ, chưa thay thế những phương pháp pha và loại đồ uống truyền thống.

Sự cùng tồn tại của hai nhóm này giúp văn hóa cà phê Thụy Sĩ trở nên đa dạng hơn. Một bên là các quán phục vụ café crème, espresso và cà phê pha máy theo thói quen quen thuộc; bên còn lại là những địa điểm chú trọng nguồn gốc hạt, hồ sơ rang, phương pháp chiết xuất và trải nghiệm khám phá hương vị.

Lịch sử cà phê không chỉ được định hình bởi cách con người trồng, rang và pha chế, mà còn chịu ảnh hưởng từ những biến động kinh tế, sự thay đổi trong thị hiếu và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng. Từ cà phê được tiêu thụ rộng rãi như một mặt hàng phổ biến đến sự phát triển của Specialty Coffee, ngành cà phê đã trải qua nhiều giai đoạn chuyển mình, trong đó chất lượng hạt, nguồn gốc và trải nghiệm thưởng thức ngày càng được quan tâm.

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây:[Lịch sử Specialty Coffee: Sinh ra từ đống tro tàn của cú sốc kinh tế khốc liệt nhất thế kỷ 20]

Các mô hình quán và trải nghiệm khách hàng

Bảng trên cho thấy văn hóa cà phê Thụy Sĩ trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ, không bị giới hạn trong một mô hình quán duy nhất. Tiệm bánh kẹo truyền thống, nhà hàng, quầy espresso và quán cà phê đặc sản cùng tồn tại, phục vụ những nhu cầu khác nhau. Mỗi mô hình phản ánh một cách tiếp cận riêng trong văn hóa cà phê Thụy Sĩ đối với đồ uống, không gian và trải nghiệm khách hàng.

Đối với du khách, việc thử một tách café crème cùng bánh ngọt tại tiệm bánh truyền thống rồi ghé một quán rang riêng để thưởng thức espresso có thể mang lại hai góc nhìn khác nhau về văn hóa cà phê Thụy Sĩ. Còn với những người làm nội dung về cà phê như ILOTA, sự đa dạng này là cơ sở để tìm hiểu sâu hơn mối liên hệ giữa lịch sử tiêu dùng, công nghệ pha chế và sự thay đổi trong khẩu vị.

Nhìn tổng thể, văn hóa cà phê Thụy Sĩ được hình thành từ nhiều yếu tố đan xen: lịch sử tiếp nhận cà phê, thói quen sử dụng tại nhà và nơi làm việc, sự phổ biến của máy pha hiện đại, ảnh hưởng của phong cách Ý và sự phát triển của cà phê đặc sản. Những yếu tố này không thay thế lẫn nhau mà cùng tồn tại, tạo nên một thị trường có cả tính truyền thống lẫn khả năng thích ứng với xu hướng mới.

Vì sao Thụy Sĩ có ảnh hưởng lớn đến ngành cà phê thế giới?

Đây là phần làm nên khác biệt của văn hóa cà phê Thụy Sĩ so với các nền văn hóa cà phê khác ở châu Âu. Ảnh hưởng của Thụy Sĩ không đến từ vườn cà phê, mà từ ba mắt xích: công nghệ pha chế, chế biến giá trị cao và giao dịch cà phê xanh.

Nescafé, Nespresso và công nghệ máy pha

Nescafé (1938) đã được nói ở phần lịch sử. Gần nửa thế kỷ sau, Nestlé tạo ra bước ngoặt thứ hai với Nespresso. Cần phân biệt ba mốc thời gian dễ bị nhầm:

Theo trang Nespresso Thụy Sĩ và SWI swissinfo.ch, toàn bộ viên nén Nespresso bán trên thế giới được sản xuất tại ba nhà máy ở Thụy Sĩ. SWI cho rằng đà tăng xuất khẩu cà phê từ đầu những năm 2000 chủ yếu nhờ hệ thống viên nén, và Swiss Trade Monitor của Đại học St. Gallen cũng quy phần lớn tăng trưởng này cho Nespresso.

Bên cạnh đó là ngành máy pha. Theo SWI swissinfo.ch (2024), khoảng 70% máy pha cà phê tự động bán trên thế giới đến từ Thụy Sĩ, theo ước tính của giáo sư Chahan Yeretzian (Đại học Khoa học Ứng dụng Zürich, ZHAW):

• Schaerer: bắt đầu là cửa hàng nhỏ năm 1892; ra máy pha công suất lớn năm 1924; ra dòng KM năm 1970, được xem là máy pha tự động hoàn toàn tích hợp máy xay đầu tiên trên thế giới.
• Thermoplan: thành lập năm 1974, sản xuất máy pha từ 1995, nhà cung cấp độc quyền cho Starbucks từ 1999; xuất khẩu 98% sản phẩm sang hơn 80 quốc gia.
• Jura, Franke và các thương hiệu như Cafina, Egro, Rex Royal, Solis cũng nằm trong hệ sinh thái này.

Máy rang cà phê không chỉ là thiết bị tạo ra màu sắc và hương vị cho hạt cà phê. Khả năng kiểm soát nhiệt độ, luồng khí, thời gian rang và độ đồng đều giữa các mẻ còn ảnh hưởng trực tiếp đến tính ổn định của thành phẩm. Với mỗi nhà rang, lựa chọn thiết bị phù hợp cần dựa trên quy mô sản xuất, mục tiêu chất lượng, năng lực vận hành và định hướng phát triển lâu dài.

👉 Tham khảo thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Top 5 máy rang cà phê xịn nhất thế giới: Đâu là lựa chọn tối ưu nhất?]

Vai trò của rang xay, chế biến và thương mại cà phê

Bí quyết của cà phê Thụy Sĩ trên thị trường xuất khẩu nằm ở giá trị gia tăng. Theo Swiss Trade Monitor (Legge, Oberholzer và Rosenthal, 2024), cà phê xanh nhập khẩu có giá trung bình khoảng 5 USD/kg, trong khi cà phê xuất khẩu đạt khoảng 26,8 USD/kg. SWI giải thích thêm: theo quy tắc hải quan, việc rang cà phê được tính là “biến đổi đáng kể”, cho phép cà phê rang tại Thụy Sĩ mang nhãn xuất xứ Thụy Sĩ.

Báo cáo thương mại năm 2024 của Cục Hải quan và An ninh Biên giới Liên bang Thụy Sĩ (FOCBS, công bố 9/2025) cũng ghi nhận nhóm thực phẩm, đồ uống và thuốc lá tăng 2,1% xuất khẩu “nhờ xuất khẩu cà phê mạnh”. Cần nhớ rằng đây là vị thế công nghiệp. Nó không tự động cho thấy người Thụy Sĩ có khẩu vị cà phê tinh tế hơn các nước khác.

Tính bền vững, nguồn gốc và trách nhiệm chuỗi cung ứng

Lịch sử cà phê Thụy Sĩ cũng có những trang không dễ chịu. SWI swissinfo.ch (2026) nhắc lại rằng Thụy Sĩ chưa bao giờ có thuộc địa, nhưng một số cá nhân và gia đình Thụy Sĩ từng sở hữu đồn điền. Gia đình Escher có một đồn điền cà phê ở Cuba, nơi người lao động nô lệ phải làm việc 14 giờ mỗi ngày.

Một số gia đình khác tham gia vận chuyển người bị bắt làm nô lệ và cà phê, mà Dominik Flammer gọi là “giao thương tam giác”. Kaffeemacher.ch (2021) cũng ghi nhận các sử gia đã làm rõ vấn đề này trong khoảng 40 năm qua.

Vấn đề đó vẫn còn ý nghĩa hôm nay. SWI cho biết các bất cập sinh thái và xã hội vẫn tồn tại ở các nước trồng cà phê. Quy định của EU về sản phẩm không gây phá rừng đã thúc đẩy việc ra đời Nền tảng Cà phê Bền vững Thụy Sĩ (Swiss Platform for Sustainable Coffee), nhằm cải thiện đời sống nông hộ nhỏ và minh bạch chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, giới phê bình nghi ngờ hiệu quả vì nền tảng này dựa trên cam kết tự nguyện, không phải nghĩa vụ ràng buộc.

Việc đưa những dữ kiện này vào bức tranh giúp câu chuyện về văn hóa cà phê Thụy Sĩ đầy đủ hơn: bên cạnh thành tựu công nghệ là trách nhiệm đối với người trồng cà phê ở đầu kia của chuỗi cung ứng.

Nguồn tham khảo của ILOTA

Khảo sát và nghiên cứu

1. Deloitte Switzerland (2024). Coffee Study 2024 (báo cáo đầy đủ). https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/ch/Documents/consumer-business/ch-deloitte-coffee-study-2024-en.pdf
2. Deloitte Switzerland (9/2024). Coffee Study 2024 – Press release. https://www.deloitte.com/content/dam/assets-zone2/ch/en/docs/about/2024/deloitte-ch-en-press-release-coffee-study-2024.pdf
3. Legge, S., Oberholzer, R. & Rosenthal, J. (2024). Swiss Trade Monitor 11 – Switzerland’s Rise as a Global Coffee Capital. University of St. Gallen. https://www.alexandria.unisg.ch/handle/20.500.14171/119690
4. Federal Office for Customs and Border Security (2025). Swiss foreign trade in 2024 – Annual report. https://www.bazg.admin.ch/dam/en/sd-web/1TnZbTRz4WOh/912.5-02_jb_2024_1.1_en.pdf

Tư liệu lịch sử

5. Pfiffner, Albert. Kaffee. Historisches Lexikon der Schweiz (HLS), phiên bản 18/07/2007. https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/030205/
6. Schallberger, Philipp (2021). The history of coffee in Switzerland (phỏng vấn Dominik Flammer). kaffeemacher.ch. https://kaffeemacher.ch/en/blogs/kaffeewissen/kaffee-in-der-schweiz-geschichte

Báo chí và truyền thông

7. Raaflaub, Christian (16/5/2026). How Switzerland became a land of coffee. SWI swissinfo.ch. https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-oddities/how-switzerland-became-a-land-of-coffee/91395129
8. Chandrasekhar, Anand (2024). Your favourite coffee was probably made by a Swiss machine. SWI swissinfo.ch. https://www.swissinfo.ch/eng/archive-multinational-companies/your-favourite-coffee-was-probably-made-by-a-swiss-machine/73444319
9. SWI swissinfo.ch (2013). Splendour in the coffee house. https://www.swissinfo.ch/eng/culture/splendour-in-the-coffee-house/35167904
10. de Boer, Jan (26/10/2024). What is Switzerland’s favourite type of coffee? IamExpat in Switzerland. https://www.iamexpat.ch/lifestyle/lifestyle-news/what-switzerlands-favourite-type-coffee
11. Perfect Daily Grind (21/1/2015). The Swiss coffee culture according to Shem Leupin. https://perfectdailygrind.com/2015/01/the-swiss-coffee-culture-according-to-shem-leupin/
12. Kaffeemacher.ch. NZZ: Switzerland is experiencing a coffee roaster boom. https://kaffeemacher.de/en/blogs/kaffeewissen/nzz-switzerland-is-experiencing-a-coffee-roaster-boom

Tư liệu doanh nghiệp

13. Nestlé. Nescafé – 75 years. https://www.nestle.com/aboutus/history/nestle-company-history/nescafe-75-years
14. Nestlé Nespresso. Our history. https://nestle-nespresso.com/our-history
15. Nespresso Switzerland. Nespresso, a Swiss brand. https://www.nespresso.com/ch/en/nespresso-swiss-brand

Kết luận

Văn hóa cà phê Thụy Sĩ có hai lớp. Lớp thứ nhất là thói quen tiêu dùng: cà phê chỉ trở thành đồ uống hằng ngày của đại đa số sau Thế chiến II, được pha chủ yếu tại nhà và văn phòng bằng máy viên nén hoặc máy pha tự động, và đang chuyển dần từ café crème sang espresso cùng các đồ uống kiểu Ý. Lớp thứ hai là hệ sinh thái công nghiệp: giao dịch cà phê xanh, rang xay giá trị cao, Nescafé, Nespresso và ngành máy pha tự động.

Những điểm chính cần nhớ về văn hóa cà phê Thụy Sĩ:

• Lịch sử cà phê Thụy Sĩ bắt đầu từ năm 1618, nhưng cà phê thay thế từ rau diếp xoăn và ngũ cốc vẫn phổ biến hơn cà phê thật cho đến sau Thế chiến II.
• Văn hóa uống cà phê của người Thụy Sĩ hiện nay: espresso được yêu thích nhất (46% theo Deloitte 2024), vùng nói tiếng Đức thích thêm sữa, Romandie và Ticino thích thêm đường.
• Quán cà phê gắn chặt với nghề bánh kẹo và được xem là một phần di sản, trong khi cà phê đặc sản là phân khúc đang phát triển.
• Vị thế thương mại: Thụy Sĩ là nước xuất khẩu cà phê lớn thứ hai theo giá trị và là nơi diễn ra 60–70% giao dịch cà phê xanh toàn cầu, dù không trồng cà phê thương mại.
• Trách nhiệm: câu chuyện thành công đi kèm lịch sử đồn điền, lao động nô lệ và những câu hỏi chưa có lời đáp về chuỗi cung ứng bền vững.

Hiểu đúng văn hóa uống cà phê của người Thụy Sĩ cũng có nghĩa là không đồng nhất nó với một thương hiệu hay một con số xuất khẩu. Đó là kết quả của nhiều thế kỷ thay đổi thói quen, công nghệ và thương mại, được thể hiện mỗi ngày trong một tách café crème ở tiệm bánh, một tách espresso bên quầy hay một viên nén trong căn bếp gia đình. Đó cũng là góc nhìn ILOTA muốn mang đến khi giới thiệu các nền văn hóa cà phê trên thế giới.

👉 Tìm hiểu thêm: [Các sản phẩm cà phê tại ILOTA]

ILOTA – Nhà rang Cà phê “May đo” 

1. Tham gia ILOTA ACADEMY để cập nhật kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê mỗi ngày. 👉 [Tham gia nhóm tại đây]
2. Tư vấn & Đặt hàng:

👉 Mua sỉ, kênh quán, OEM: 0989 099 033 (Anh Thắng)

👉 Mua lẻ: 0988 345 175 (Thái Sơn)

Facebook: ILOTA Coffee Roasters

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội