Tại sao phải húp khi thử nếm cà phê? 3 giây quyết định bạn có phải dân sành hay không

Tại sao phải húp khi thử nếm cà phê thay vì uống bình thường, và Slurp có thực sự giúp cà phê ngon hơn?

Nếu lần đầu tiên bước vào một phòng thử nếm (Cupping Room) tiêu chuẩn, bạn có thể sẽ bị sốc. Không phải vì hương thơm ngào ngạt của hàng chục loại cà phê thượng hạng, mà vì những âm thanh kỳ lạ vang lên không ngớt. Tiếng rít mạnh, tiếng hút gió, tiếng chép miệng liên hồi.

Trong văn hóa ăn uống thông thường, việc phát ra tiếng động khi húp chất lỏng thường bị coi là kém lịch sự. Nhưng trong thế giới cà phê chuyên nghiệp, đó lại là tiêu chuẩn vàng. Vậy tại sao phải húp khi thử nếm cà phê? Có phải các chuyên gia đang cố tình gây chú ý?

Thực tế, hành động này không phải là sự phô trương. Đó là chìa khóa vật lý và sinh học duy nhất để mở ra cánh cửa hương vị bị ẩn giấu. Tại ILOTA, chúng tôi gọi đó là kỹ thuật “Slurp” (Húp xì xụp).

Slurp là gì? Nghệ thuật “húp” trong văn hóa thưởng thức cà phê

Trong văn hóa ăn uống thông thường, việc phát ra tiếng động lớn khi dùng bữa đôi khi bị coi là kém tinh tế. Tuy nhiên, thế giới cà phê lại có những quy tắc riêng biệt, nơi mà âm thanh lại chính là thước đo của sự cảm nhận sâu sắc. Để hiểu rõ điều này, trước tiên chúng ta cần định nghĩa Slurp là gì.

Không đơn thuần là một hành động ăn uống, Slurp trong cà phê là một kỹ thuật thử nếm cà phê (cupping) chuyên nghiệp. Nó được định nghĩa là hành động hút chất lỏng vào miệng cùng với không khí bằng một lực rất mạnh và tốc độ nhanh. Đây là nét văn hóa đặc trưng thường thấy tại các phòng lab chuyên dụng như của ILOTA hay trên các đấu trường cà phê quốc tế, nơi các giám khảo cúi thấp người bên chiếc thìa sâu lòng và thực hiện những cú húp dứt khoát.

Vậy tại sao phải húp khi thử nếm cà phê theo cách lạ lùng này thay vì uống nhẹ nhàng?

Nếu nhìn từ góc độ lịch sử ẩm thực, kỹ thuật này có nét tương đồng với văn hóa thử rượu vang hay thưởng trà đạo: mấu chốt nằm ở việc “mở” hương vị. Mục đích của Slurp không phải để đưa cà phê xuống dạ dày nhanh hơn, mà là để tạo ra một “vụ nổ” hương vị. Khi bạn dùng lực hút mạnh, dòng cà phê sẽ bị xé nhỏ thành màn sương li ti bao phủ toàn bộ khoang miệng.

Chính lúc này, các phân tử hương thơm được giải phóng và bay lên khoang mũi — nơi quyết định phần lớn khả năng cảm nhận hương vị tinh tế của con người. Tiếng rít càng to chứng tỏ lực hút càng mạnh, giúp “màn sương” hương vị lan tỏa càng rộng.

Lưu ý từ ILOTA: Nếu bạn đang tập tành tại nhà, đừng nhầm lẫn giữa “uống” và “húp”. Uống là hành động nuốt để giải khát, còn húp (Slurp) là hành động phun sương để thấu hiểu hạt cà phê. Đừng ngại tiếng ồn, vì trong ngôn ngữ của cupping, đó là âm thanh của sự đam mê và chuyên nghiệp.

Bí mật sau tiếng húp: Tại sao phải húp khi thử nếm cà phê?

Đây chính là chìa khóa quan trọng nhất để trả lời cho câu hỏi tại sao phải húp khi thử nếm cà phê. Đằng sau hành động tưởng chừng như chỉ là thói quen của các chuyên gia, thực chất là hai cơ chế thú vị giúp “mở khóa” toàn bộ tiềm năng của hạt cà phê: phủ lấp khoang miệng và đánh thức khứu giác.

Biến cà phê thành màn sương hương vị

Để dễ hình dung về Slurp trong cà phê, hãy tưởng tượng về một chai nước hoa. Nếu bạn chỉ mở nắp và đổ nước hoa ra tay, mùi hương chỉ thoang thoảng ở một điểm. Nhưng khi bạn xịt nó qua vòi phun, hàng nghìn hạt nước hoa li ti sẽ bay khắp phòng và mùi hương trở nên nồng nàn, lan tỏa ngay lập tức.

Trong kỹ thuật thử nếm cà phê, cú húp mạnh (Slurp) hoạt động chính xác như vòi phun sương đó:

• Khi bạn dùng lực hút mạnh, dòng cà phê không chảy thành dòng mà bị xé nhỏ ra thành hàng nghìn hạt vi mô.

• Dòng “sương mù cà phê” này sẽ phủ kín toàn bộ khoang miệng, len lỏi từ đầu lưỡi, cuống lưỡi, vòm họng cho đến hai bên má.

• Nhờ vậy, toàn bộ các gai vị giác trên lưỡi được tiếp xúc đồng thời với cà phê. Não bộ sẽ nhận diện ngay lập tức bức tranh toàn cảnh của các vị cơ bản: chua thanh, ngọt dịu hay đắng nhẹ.

Ngược lại, nếu bạn chỉ uống nhẹ nhàng theo cách thông thường, dòng cà phê thường chỉ trôi qua phần giữa lưỡi rồi xuống họng. Điều này khiến bạn bỏ lỡ rất nhiều “điểm chạm” vị giác tinh tế nằm rải rác trong khoang miệng.

Đánh thức khứu giác từ bên trong

Đây là lý do quan trọng nhất, mang tính quyết định trong việc giải thích Slurp là gì và sức mạnh của nó.

Bạn có biết rằng chiếc lưỡi của chúng ta thực ra khá “nghèo nàn”? Lưỡi chỉ nếm được 5 vị cơ bản (chua, cay, mặn, ngọt, đắng, umami). Nhưng sự phong phú của cà phê lại nằm ở hương thơm (flavor) như hương hoa nhài, hương cam chanh, sô-cô-la hay hạt dẻ… Những thứ tuyệt vời này lưỡi không thể cảm nhận được, đó là nhiệm vụ của mũi.

Tuy nhiên, khi nếm, chúng ta không dùng mũi để ngửi trực tiếp bên ngoài ly. Khi cà phê đã ở trong miệng, chúng ta sử dụng một “cánh cửa bí mật” gọi là khứu giác sau mũi:

• Khi bạn húp mạnh kèm theo không khí, các hợp chất hương thơm trong cà phê được giải phóng mạnh mẽ.

• Luồng khí này đóng vai trò như một người vận chuyển, đẩy các phân tử hương thơm đi ngược từ khoang miệng lên khoang mũi thông qua đường thông phía sau họng.

• Tại đây, các giác quan sẽ bắt trọn các nốt hương tinh tế và gửi tín hiệu về não bộ.

Chính nhờ việc húp xì xụp tạo ra luồng khí đối lưu này, bạn mới có thể thốt lên đầy ngạc nhiên: “À, ly cà phê này có hương hoa nhài thoang thoảng và vị chua sáng của cam vàng!”. Nếu bạn bịt mũi lại hoặc chỉ uống khẽ khàng, ly cà phê đặc sản cũng sẽ chỉ còn là một thứ nước có vị chua hoặc đắng đơn điệu mà thôi.

Quy trình thực hiện kỹ thuật Slurp chuẩn chuyên gia

Hiểu được lý do tại sao phải húp khi thử nếm cà phê là một chuyện, nhưng biến lý thuyết đó thành kỹ năng thực tế lại là một hành trình thú vị khác. Tại ILOTA, chúng tôi thường ví von vui rằng: nếu việc pha chế là nghệ thuật, thì việc thử nếm là một nghi thức. Dưới đây là các bước hướng dẫn chi tiết để bạn thực hiện kỹ thuật thử nếm cà phê này một cách an toàn và hiệu quả, tránh bị sặc ngay trong lần đầu trải nghiệm.

Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và tâm thế

Trong văn hóa cupping, chiếc thìa không chỉ là vật dụng ăn uống mà là “vũ khí” của người thử nếm. Hãy sử dụng một chiếc thìa cupping chuyên dụng có lòng sâu và tròn để lấy được lượng nước cà phê vừa đủ (khoảng 8-10ml).

Hãy đứng thẳng lưng, giữ tâm thế thoải mái nhưng tập trung. Đưa thìa lên ngang tầm miệng, giữ tay ổn định. Sự tĩnh tại của cơ thể sẽ giúp các giác quan của bạn nhạy bén hơn.

Bước 2: Tạo hình khuôn miệng

Đây là bước quan trọng để định hình dòng chảy. Đừng mở miệng quá rộng như khi ăn canh. Hãy thu môi lại gần giống như khi bạn chuẩn bị huýt sáo, nhưng thả lỏng cơ mặt hơn một chút. Đặt cạnh của thìa chạm nhẹ vào môi dưới, nghiêng thìa một góc vừa phải để nước cà phê chực chờ chảy vào.

Bước 3: Húp dứt khoát (The Slurp)

Đây là linh hồn của khái niệm Slurp là gì. Hãy dùng lực từ cơ hoành và khoang miệng, hút một hơi thật mạnh và nhanh để kéo cà phê cùng không khí vào miệng.

• Tốc độ: Phải diễn ra rất nhanh, chỉ trong khoảng 0,5 giây. Sự chần chừ sẽ khiến nước chảy vào cổ họng thay vì phun sương.

• Âm thanh: Mục tiêu là tạo ra tiếng “xoạt” hoặc “rít” lớn. Đừng ngại tiếng ồn, trong không gian của Slurp trong cà phê, âm thanh càng lớn chứng tỏ kỹ thuật càng tốt.

• Cảm giác: Bạn sẽ cảm thấy dòng cà phê như “nổ tung” thành hàng ngàn hạt nhỏ li ti và phủ khắp bề mặt lưỡi ngay lập tức.

Bước 4: Tĩnh lặng và cảm nhận

Sau cú húp mạnh mẽ, hãy ngậm miệng lại trong 1-2 giây. Đây là khoảnh khắc của sự tĩnh lặng để tâm trí kết nối với vị giác. Lúc này, hãy thở nhẹ ra bằng mũi. Hành động này đẩy hương thơm từ khoang miệng lên mũi, kích hoạt cơ chế khứu giác sau mũi mà chúng ta đã tìm hiểu ở phần trước. Sau khi đã thu thập đủ thông tin, bạn có thể nuốt hoặc nhổ ra ống nhổ nếu cần thử nhiều mẫu liên tục.

Mẹo nhỏ từ ILOTA: Nếu bạn là người mới bắt đầu tìm hiểu tại nhà, hãy tập húp với nước lọc ở nhiệt độ phòng trước. Nước lọc lành tính sẽ giúp bạn làm quen với việc điều tiết lực hút và phản xạ của vòm họng, tránh việc bị sặc nước vào khí quản trước khi thực chiến với cà phê nóng.

Cần chuẩn bị những dụng cụ thử nếm cà phê gì để thực hiện trọn vẹn quá trình thử nếm, hãy đọc tại: [Cần chuẩn bị dụng cụ thử nếm cà phê gì để tổ chức một buổi Cupping tại nhà chuẩn SCA?]

Sự khác biệt giữa uống thường và kỹ thuật húp

Lời kết từ ILOTA:

Nhìn vào bảng trên, bạn có thể thấy Slurp là gì không chỉ là một định nghĩa kỹ thuật, mà là ranh giới giữa việc “uống để tỉnh táo” và “nếm để thấu hiểu”. Lần tới khi cầm tách cà phê trên tay, hãy thử một cú húp thật mạnh xem sao nhé!

Những sai lầm thường gặp khi thực hành kỹ thuật Slurp

Dù bạn đã nắm rõ định nghĩa Slurp là gì và lý do tại sao phải húp thử khi nếm cà phê, nhưng việc chuyển hóa từ lý thuyết sang thực hành chưa bao giờ là điều dễ dàng. Tại các buổi workshop của ILOTA, chúng tôi nhận thấy phần lớn những khó khăn của người mới không đến từ kỹ năng, mà đến từ thói quen ăn uống hàng ngày.

Dưới đây là 3 “chướng ngại vật” phổ biến nhất mà bạn cần vượt qua để làm chủ nghệ thuật này:

Húp quá nhẹ vì rào cản tâm lý “ngại ngùng”

Từ nhỏ, chúng ta thường được dạy rằng ăn uống phát ra tiếng động là kém duyên. Chính thói quen văn hóa này khiến nhiều bạn khi thực hành Slurp trong cà phê thường bị rụt rè, không dám dùng hết sức.

Hậu quả là lực hút quá yếu, dòng cà phê không đủ tốc độ để “hóa sương” mà chỉ chảy vào miệng nặng nề như uống nước bình thường. Điều này làm mất đi hoàn toàn tác dụng cốt lõi của kỹ thuật thử nếm cà phê là bung tỏa hương vị. Hãy nhớ rằng, trong phòng lab hay bàn cupping, tiếng húp càng to, vang càng xa thì càng thể hiện sự tự tin và chuyên nghiệp của người nếm. Hãy tạm quên đi phép lịch sự trên bàn ăn thông thường để hòa mình vào thế giới âm thanh của cà phê.

Nhầm lẫn tai hại: Hít vào phổi thay vì hút vào miệng

Đây là nguyên nhân chính gây ra các vụ sặc cà phê khiến người mới “nhớ đời”. Lỗi này xảy ra khi bạn dùng lực của phổi để hít khí vào (giống như hít thở sâu khi tập thể dục) thay vì dùng lực của khoang miệng.

Để khắc phục, hãy tưởng tượng đến một hình ảnh rất quen thuộc trong văn hóa ẩm thực Á Đông: ăn mì tôm hoặc ăn phở. Khi bạn húp xì xụp một sợi mì nóng, bạn dùng lực miệng để cuốn sợi mì vào chứ không hít nó vào phổi. Kỹ thuật Slurp hoạt động y hệt như vậy. Bạn đang tạo ra một lực hút chân không trong khoang miệng, chứ không phải đang hít thở.

Thiếu kiên nhẫn: Thử khi cà phê quá nóng

Sự háo hức muốn nếm thử hương vị ngay lập tức thường khiến chúng ta vội vàng. Tuy nhiên, nếm khi nhiệt độ nước còn quá cao (trên 70°C) là một sai lầm kép.

Thứ nhất, phản xạ tự nhiên của cơ thể khi gặp nóng là rụt lại, khiến bạn không dám thực hiện cú húp mạnh mẽ và dứt khoát. Thứ hai, nhiệt độ cao sẽ gây bỏng nhẹ và làm tê liệt các gai vị giác tạm thời, khiến lưỡi mất đi độ nhạy bén. Hãy học cách kiên nhẫn của các nghệ nhân trà đạo: đợi cà phê nguội bớt xuống mức lý tưởng (khoảng 60°C – 65°C). Lúc này, hương vị vừa rõ nét, mà bạn cũng an tâm để thực hiện kỹ thuật một cách hoàn hảo nhất.

Ứng dụng kỹ thuật Slurp để “đọc vị” vùng trồng và phương pháp sơ chế

Một khi đã thành thạo các thao tác và hiểu sâu sắc tại sao phải húp khi thử nếm cà phê, bạn sẽ thấy mình không còn đơn thuần là đang uống một thứ nước màu nâu nữa. Lúc này, bạn đang nắm trong tay chiếc chìa khóa để mở ra một chân trời mới, nơi mỗi cú húp là một chỉ dẫn địa lý và lịch sử về hạt cà phê đó.

Phân biệt theo “tính cách” của phương pháp sơ chế

Nếu ví cà phê như một tác phẩm nghệ thuật, thì phương pháp sơ chế chính là phong cách vẽ. Slurp trong cà phê chính là chiếc kính lúp giúp bạn soi rõ từng đường nét của tác phẩm ấy.

• Với cà phê sơ chế ướt (Washed): Khi thực hiện cú húp mạnh, kỹ thuật này xé nhỏ dòng nước, giúp bạn nhận ra ngay sự trong trẻo, tinh khiết như một buổi sớm mai. Vị chua sáng (acidity) sẽ hiện lên rõ nét và sắc sảo, tách biệt hoàn toàn với các tạp âm hương vị khác.

• Với cà phê sơ chế khô (Natural): Ngược lại, cú húp sẽ tạo ra một cảm giác hoàn toàn khác. Nhờ việc sục khí mạnh vào khoang miệng, hương thơm của trái cây chín mọng, mứt quả hay men rượu vang sẽ bung tỏa nồng nàn. Bạn cũng sẽ cảm nhận được độ dày dặn, êm mượt (body) bao phủ lấy lưỡi.

Để hiểu rõ hơn về câu chuyện đằng sau những hương vị này, như thế nào là sự tinh khiết của Fully Washed hay sự hoang dã của Natural, bạn có thể xem lại bài viết chuyên sâu của chúng tôi về [Các phương pháp sơ chế cà phê phổ biến].

Phân biệt vùng trồng (Terroir) – Du lịch qua từng cú húp

Đây là lúc câu hỏi Slurp là gì tìm được câu trả lời thi vị nhất. Slurp không chỉ là húp, mà là cách chúng ta du lịch đến những vùng đất xa xôi mà không cần hộ chiếu. Nhờ việc kích hoạt mạnh mẽ khứu giác sau mũi qua cú húp, đặc trưng của thổ nhưỡng (terroir) sẽ hiện lên sống động như một cuốn phim:

• Chuyến đi đến Ethiopia: Một cú húp chuẩn xác sẽ đánh thức những nốt hương hoa nhài thanh tao hay hương cam chanh (citrus) nhẹ nhàng bay bổng lên khoang mũi. Đó là hương vị của những vùng cao nguyên Đông Phi lộng gió.

• Ghé thăm Kenya: Kỹ thuật thử nếm cà phê này sẽ làm bật lên vị chua thanh nhưng đầy nội lực, gợi nhớ đến quả lý chua đen hoặc cà chua bi, đặc trưng của vùng đất đỏ châu Phi.

• Trở về Việt Nam (Fine Robusta): Khi nếm những hạt cà phê hảo hạng của quê hương, cú húp sẽ cho bạn cảm giác đầm, ấm áp và đậm đà. Hương thơm của sô-cô-la đen, mạch nha hay các loại hạt (nutty) sẽ lan tỏa, khẳng định vị thế mạnh mẽ của hạt cà phê Việt.

Rõ ràng, nếu chỉ uống nhẹ nhàng, những ranh giới địa lý này sẽ bị xóa nhòa. Chỉ có “Slurp” mới đủ sức mạnh để vạch rõ ranh giới ấy, giúp bạn gọi tên chính xác quê hương của từng hạt cà phê.

Để hiểu rõ Terroir ảnh hưởng đến hương vị cà phê như nào, hãy đọc tại: [Terroir: Giải mã hương vị gốc của hạt cà phê]

Lời khuyên tâm huyết dành cho người mới bắt đầu

Nếu bạn là người mới bước chân vào thế giới này, đừng tự tạo áp lực cho bản thân rằng phải gọi tên chính xác các nốt hương “cao siêu” ngay lập tức. Giống như việc học một ngôn ngữ mới, ngôn ngữ của vị giác cần thời gian để thẩm thấu. Đừng vội vàng đi tìm hương hoa này hay vị quả kia, hãy bắt đầu từ nền móng cơ bản nhất: làm chủ Slurp trong cà phê cho thật thuần thục.

Dưới đây là lộ trình luyện tập đơn giản tại nhà mà ILOTA gợi ý cho bạn:

• Bắt đầu với những điều giản đơn: Hãy khoan dùng cà phê. Hãy tập luyện với một cốc nước lọc ở nhiệt độ phòng. Đứng trước gương, quan sát khẩu hình miệng của mình và tập húp. Chiếc gương sẽ giúp bạn điều chỉnh độ mở của môi sao cho đúng kỹ thuật, tránh việc mở quá rộng hay quá hẹp. Khi nào bạn húp nước mà không bị sặc và tạo ra tiếng kêu giòn giã, lúc đó hãy chuyển sang cà phê.

• Phá bỏ định kiến về tiếng ồn: Hãy nhớ nằm lòng điều này: trong không gian của kỹ thuật thử nếm cà phê, sự im lặng là kẻ thù của hương vị. Tiếng ồn càng lớn chứng tỏ lực hút càng mạnh và kỹ thuật càng chuẩn xác. Đừng ngại ngùng, hãy coi âm thanh đó là tiếng reo vui của vị giác đang được đánh thức.

• Nhật ký hương vị: Sau mỗi cú húp, hãy ghi lại những cảm nhận đầu tiên xuất hiện trong đầu bạn vào một cuốn sổ tay nhỏ. Không cần những từ ngữ hoa mỹ, chỉ cần chân thật: Nó chua hay đắng? Nó gợi nhớ đến mùi hoa cỏ hay mùi gỗ mục? Những ghi chép thô sơ này chính là tư liệu quý giá nhất giúp bạn tiến bộ từng ngày.

Chúng tôi hiểu rằng, hành trình chuyển đổi từ một người uống cà phê thông thường để tỉnh táo sang một người biết thưởng thức (tasting) để thấu hiểu là một chặng đường dài. Nhưng chỉ cần bạn hiểu rõ Slurp là gì và thấm nhuần lý do tại sao phải húp khi thử nếm cà phê, bạn đã hoàn thành một nửa chặng đường quan trọng nhất rồi. Hãy cứ húp thật to và tận hưởng từng giọt tinh hoa của đất trời trong tách cà phê của bạn!

Kết luận

Như vậy, chúng ta đã cùng nhau đi tìm lời giải thỏa đáng cho câu hỏi tại sao phải húp khi thử nếm cà phê. Không phải là một quy tắc sáo rỗng hay sự thể hiện cầu kỳ, hành động này thực chất là chiếc cầu nối tinh tế giữa con người và hương vị.

Đó là cách duy nhất để “đánh thức” dòng nước đen đang ngủ yên, giúp chúng được hòa quyện với không khí, lan tỏa khắp khoang miệng và quan trọng nhất là kích hoạt “cánh cửa bí mật” của khứu giác sau mũi. Nếu ví mỗi ly cà phê là một bản giao hưởng mà mẹ thiên nhiên và những người thợ rang cần mẫn đã dày công soạn nhạc, thì Slurp trong cà phê chính là vị nhạc trưởng tài ba giúp bản nhạc ấy vang lên trọn vẹn và thăng hoa nhất. Hiểu được Slurp là gì, bạn đã nắm trong tay chiếc vé để bước vào khán phòng của buổi hòa nhạc vị giác ấy.

Tại ILOTA, niềm tự hào của chúng tôi không chỉ dừng lại ở việc cung cấp những hạt cà phê được “rang may đo” tỉ mỉ cho từng gu thưởng thức riêng biệt. Lớn lao hơn, chúng tôi mong muốn trở thành người bạn đồng hành, chia sẻ những câu chuyện văn hóa và kỹ thuật thử nếm cà phê để cộng đồng người Việt ngày càng tinh tế và sành sỏi hơn.

Đừng ngại ngần thử một cú “slurp” thật mạnh và dứt khoát vào lần uống cà phê tới. Có thể ban đầu sẽ hơi lạ lẫm, nhưng bạn sẽ thấy thế giới hương vị thay đổi hoàn toàn — rực rỡ, sống động và sâu sắc hơn bao giờ hết.

Liên hệ ngay 0989.099.033 để được hỗ trợ và tư vấn miến phí. Hoặc mua ngay các [Dòng cà phê rang “may đo” của ILOTA tại đây]

ILOTA – Nhà rang Cà phê “May đo” 

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội.

Zalo: 0989 099 033 (Mr Thắng)

Website: ilota.vn

Facebook: ILOTA Coffee and Tea