Làn sóng cà phê thứ nhất là gì? 5 Đặc điểm định hình kỷ nguyên tiện lợi

Làn sóng cà phê thứ nhất là gì? Hành trình từ sự ra đời của cà phê hòa tan đến các đặc điểm của làn sóng cà phê thứ nhất sẽ được ILOTA phân tích chi tiết tại đây.

Ngành công nghiệp đồ uống F&B toàn cầu đã trải qua một quá trình lịch sử kéo dài hàng thế kỷ để định hình thói quen tiêu dùng hiện đại. Trước khi con người quan tâm đến các phương pháp pha chế thủ công phức tạp, thức uống này từng trải qua một giai đoạn chuyển đổi lớn từ một mặt hàng giới hạn thành sản phẩm thiết yếu đại trà.

Mặc dù thị trường hiện nay đang phát triển mạnh mẽ ở làn sóng thứ ba với những tiêu chuẩn khắt khe về hạt đặc sản, việc tìm hiểu về làn sóng cà phê thứ nhất vẫn vô cùng cần thiết. Nắm rõ cội nguồn của giai đoạn này giúp chúng ta hiểu được cách hệ thống chuỗi cung ứng hàng hóa toàn cầu được xây dựng. Đồng thời, nó giải thích lý do thực tế vì sao thị trường lại có những bước chuyển mình mạnh mẽ, đòi hỏi sự minh bạch và chất lượng nguyên bản hơn ở các giai đoạn về sau.

Trong bài viết này, ILOTA sẽ cung cấp các dữ kiện lịch sử để làm rõ khái niệm làn sóng cà phê thứ nhất là gì. Chúng ta sẽ cùng phân tích bối cảnh công nghiệp hóa, sự thay đổi trong công nghệ chế biến và những yếu tố tác động đến hành vi mua sắm ở giai đoạn sơ khai của thị trường. 

Tổng quan lịch sử: Làn sóng cà phê thứ nhất là gì?

Trước khi đi sâu vào giai đoạn đầu tiên, chúng ta cần hiểu rõ thuật ngữ “làn sóng cà phê”. Khái niệm này được giới thiệu lần đầu vào năm 2002 bởi Trish Rothgeb – một chuyên gia rang xay. Một làn sóng không chỉ là sự thay đổi về công thức pha chế, mà đại diện cho bước ngoặt toàn diện về chuỗi cung ứng, công nghệ sản xuất và hành vi người tiêu dùng qua từng thời kỳ lịch sử. Các làn sóng không thay thế mà tồn tại song song, phục vụ các nhu cầu khác biệt của thị trường.

Vậy, làn sóng cà phê thứ nhất là gì? Làn sóng cà phê thứ nhất (The First wave coffee) là giai đoạn đánh dấu sự chuyển đổi của cà phê từ một mặt hàng mới lạ trở thành một loại hàng hóa tiêu dùng đại trà. Giai đoạn này bắt đầu từ cuối thế kỷ 19 và kéo dài đến giữa thế kỷ 20, trùng khớp với thời kỳ Cách mạng Công nghiệp. 

Mục tiêu lớn nhất của thị trường trong thời kỳ này không phải là tìm kiếm chất lượng hạt ngon nhất, mà là làm thế nào để sản xuất số lượng lớn, bảo quản lâu dài và phân phối đến tay người tiêu dùng một cách nhanh chóng với chi phí thấp nhất.

Theo trang thông tin của Hiệp hội Cà phê Đặc sản (SCA) và tạp chí Time, The First wave coffee được dẫn dắt bởi sự ra đời của các tập đoàn thực phẩm quy mô lớn. Ở giai đoạn này, cà phê bắt đầu xuất hiện trên các kệ hàng tạp hóa, siêu thị, được tiêu thụ rộng rãi tại nơi làm việc và trong nhà bếp của mọi gia đình. Nó cung cấp lượng caffeine cần thiết để người lao động duy trì sự tỉnh táo trong thời đại công nghiệp hóa.

Sự ra đời của cà phê hòa tan và công nghệ đóng gói

Yếu tố cốt lõi thúc đẩy làn sóng cà phê thứ nhất chính là những tiến bộ về công nghệ chế biến và bảo quản thực phẩm. Sự ra đời của cà phê hòa tan và công nghệ đóng gói chân không là hai phát minh thay đổi hoàn toàn cục diện thị trường. Trước đó, việc pha chế mất nhiều thời gian và hạt cà phê dễ bị mất mùi, hỏng hóc trong quá trình vận chuyển đường dài.

Theo ghi chép từ The Oxford Companion to American Food and Drink, phiên bản sơ khai của cà phê hòa tan đã xuất hiện từ năm 1771 tại Anh bởi John Dring. Tuy nhiên, sản phẩm thương mại thực sự phổ biến đầu tiên là Camp Coffee, được phát minh vào cuối thế kỷ 19 tại Glasgow (Scotland). Đây là một hỗn hợp dạng lỏng gồm nước, đường, tinh chất cà phê và rễ rau diếp xoăn.

Bước sang đầu thế kỷ 20, các nhà phát minh như Satori Kato (một nhà hóa học người Nhật Bản làm việc tại Chicago) và George Washington (một nhà phát minh người Mỹ gốc Bỉ) đã tạo ra bột cà phê hòa tan có thể pha trực tiếp với nước nóng. Sản phẩm của George Washington được sản xuất hàng loạt vào năm 1910 và trở thành khẩu phần thức uống chính cho lính Mỹ trong Thế chiến thứ nhất (Theo báo The New York Times).

Đến năm 1938, công ty Nestlé (Thụy Sĩ) hợp tác với chính phủ Brazil để giải quyết tình trạng dư thừa hạt cà phê, từ đó tung ra thị trường thương hiệu Nescafé. Nescafé sử dụng công nghệ sấy phun tinh vi hơn, giúp bột cà phê tan nhanh và giữ được hương vị tốt hơn so với các phương pháp trước đó. Sự ra đời của cà phê hòa tan Nescafé, cùng với công nghệ sấy thăng hoa ra mắt vào năm 1964, đã giúp kéo dài thời hạn sử dụng sản phẩm lên nhiều năm mà không cần thiết bị bảo quản lạnh.

Song song với đó, công nghệ đóng gói chân không do công ty Hills Bros. Coffee phát triển vào năm 1900 đã loại bỏ không khí ra khỏi lon kim loại trước khi niêm phong. Cải tiến này giúp hạt xay sẵn không bị oxy hóa, giữ được mùi thơm trong nhiều tháng. Đây là tiền đề để các thương hiệu như Folgers và Maxwell House vận chuyển sản phẩm đi khắp nước Mỹ và toàn cầu.

Bạn có thể tham khảo bài viết này để hiểu hơn về lịch sử cà phê hòa tan: [Lịch sử Cà phê hòa tan – Từ chiến trường khốc liệt đến văn phòng hiện đại]

5 Đặc điểm của làn sóng cà phê thứ nhất

Để hiểu rõ hơn về bối cảnh kinh tế và hành vi người tiêu dùng trong kỷ nguyên này, ILOTA sẽ phân tích 5 đặc điểm của làn sóng cà phê thứ nhất. 

Tính đại chúng hóa và sản xuất hàng loạt

Đặc điểm của làn sóng cà phê thứ nhất thể hiện rõ nét nhất ở quy mô sản xuất. Ở giai đoạn này, các công ty không mua bán hạt cà phê theo từng lô nhỏ lẻ từ các nông trại độc lập. Thay vào đó, họ thiết lập hệ thống thu mua công nghiệp khổng lồ.

Cà phê được giao dịch trên sàn chứng khoán như một loại hàng hóa tương tự như lúa mì, than đá hay ngô. Các tập đoàn đa quốc gia mua hạt với số lượng hàng ngàn tấn, trộn lẫn nhiều loại hạt từ các quốc gia khác nhau (chủ yếu là giống Robusta năng suất cao, giá rẻ) để tối ưu hóa chi phí. 

Các nhà máy rang xay khổng lồ hoạt động liên tục, cho ra đời sản lượng lớn để phân phối đến mọi hệ thống bán lẻ. Sự đại chúng hóa này giúp giá thành sản phẩm giảm mạnh, cho phép tầng lớp lao động bình dân dễ dàng tiếp cận và sử dụng thức uống này mỗi ngày.

Đặt sự tiện lợi lên trên chất lượng

Trong thời đại công nghiệp, thời gian là tiền bạc. Người tiêu dùng cần một loại thức uống cung cấp caffeine nhanh chóng để bắt đầu ngày làm việc. Do đó, sự tiện lợi là ưu tiên hàng đầu.

Thay vì phải tự rang hạt, xay hạt bằng tay và đun sôi nước chờ chiết xuất như trước đây, người tiêu dùng chỉ cần mở nắp hộp thiếc, múc vài thìa bột cà phê xay sẵn cho vào máy pha hoặc pha bột hòa tan trực tiếp vào nước nóng. ILOTA nhận thấy rằng, sự tiện lợi này đánh đổi bằng việc suy giảm chất lượng hương vị. Hạt bị xay sẵn và để lâu trên kệ siêu thị sẽ mất đi các hợp chất tạo mùi thơm tự nhiên. 

Cà phê hòa tan cũng trải qua nhiều quy trình xử lý nhiệt, làm bốc hơi các nốt hương nguyên bản. Tuy nhiên, khách hàng trong kỷ nguyên The First wave coffee hoàn toàn chấp nhận điều này vì mục đích chính của họ là sự nhanh gọn và công dụng giúp tỉnh táo.

Sự bùng nổ của tiếp thị và xây dựng thương hiệu

Làn sóng cà phê thứ nhất là thời kỳ hoàng kim của ngành quảng cáo hiện đại. Vì chất lượng và hương vị giữa các hãng không có sự khác biệt rõ rệt (do đều sử dụng hạt thương mại giá rẻ và rang đậm), các công ty phải dựa vào tiếp thị để giành thị phần.

Các chiến dịch quảng cáo trên báo giấy, đài phát thanh và sau này là truyền hình được đầu tư ngân sách khổng lồ. Mục tiêu của họ là gắn liền sản phẩm với hình ảnh gia đình hạnh phúc, người nội trợ đảm đang hoặc năng lượng cho một ngày làm việc hiệu quả.

Những khẩu hiệu kinh điển ra đời trong giai đoạn này và tồn tại đến tận ngày nay. Ví dụ, Maxwell House nổi tiếng với câu khẩu hiệu “Good to the last drop” (Ngon đến giọt cuối cùng), được cho là do Tổng thống Mỹ Theodore Roosevelt thốt lên khi thưởng thức. 

Trong khi đó, thương hiệu Folgers thành công với chiến dịch “The best part of waking up is Folgers in your cup” (Điều tuyệt vời nhất khi thức dậy là có Folgers trong tách của bạn). Sự ra đời của cà phê hòa tan và đóng gói sẵn được thúc đẩy mạnh mẽ bởi các thông điệp truyền thông đánh trúng tâm lý người tiêu dùng thời bấy giờ.

Hương vị đồng nhất và phong cách rang đậm

Khác với tiêu chuẩn hiện đại, người tiêu dùng trong làn sóng cà phê thứ nhất không quan tâm đến các nốt hương hoa cỏ hay trái cây. Đặc điểm của làn sóng cà phê thứ nhất về hương vị là sự đồng nhất, đắng gắt và đậm đặc.

 ILOTA nhận thấy, để che giấu khuyết điểm của nguồn hạt giá rẻ và duy trì sự ổn định cho hàng triệu sản phẩm qua nhiều vụ mùa, các nhà máy luôn áp dụng phương pháp rang cực đậm. Quá trình đốt cháy ở nhiệt độ cao này tạo ra mùi khói và vị cháy đặc trưng, buộc người dùng ở giai đoạn này phải pha thêm nhiều đường và sữa bò để dễ uống hơn.

Sự ngắt kết nối với nguồn gốc hạt cà phê 

Sự thiếu minh bạch là điểm đặc trưng của giai đoạn này. Trên nhãn mác bao bì chỉ có tên thương hiệu, trọng lượng và hướng dẫn sử dụng. Người mua hoàn toàn không biết hạt được trồng ở quốc gia nào, giống hạt gì hay do ai thu hoạch. 

Khác với sự vô danh của cà phê đại trà trong làn sóng cà phê thứ nhất, người tiêu dùng hiện đại ngày càng khắt khe và chuộng các dòng sản phẩm có nguồn gốc minh bạch. Cùng với sự gia tăng nhu cầu thưởng thức trên toàn cầu, chi phí nhập khẩu các dòng hạt đặc sản từ những quốc gia trồng trọt nổi tiếng đang có xu hướng tăng liên tục. 

Thay vì tiêu thụ những sản phẩm công nghiệp thiếu bản sắc, hãy sớm sở hữu và tự mình trải nghiệm sự khác biệt thực sự về hương vị nguyên bản trước khi chi phí tiếp tục leo thang. Tại ILOTA, các dòng hạt đặc sản quốc tế luôn được rang mẻ mới nhất ngay khi bạn đặt, đảm bảo giữ trọn vẹn chất lượng và độ tươi mới từ nông trại đến tách đồ uống của bạn.

👉 [Khám phá ngay bộ sưu tập cà phê đặc sản nhập khẩu rang mới từ ILOTA tại đây]

Bảng so sánh trực quan các làn sóng cà phê

Để giúp người đọc dễ hình dung sự khác biệt giữa làn sóng cà phê thứ nhất và các giai đoạn phát triển tiếp theo, ILOTA cung cấp bảng tổng hợp và so sánh trực quan dưới đây. Sự phân chia này dựa trên tiến trình lịch sử và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng do SCAA công bố.

Để hiểu hơn về các làn sóng cà phê bạn có thể tham khảo thêm các bài viết của ILOTA:

• [Làn sóng cà phê thứ 2: Cuộc cách mạng biến quán cà phê thành “ngôi nhà thứ ba”]
• [Làn sóng cà phê thứ ba là gì? Khác gì với Cà phê Đặc sản?]

Sự dịch chuyển từ làn sóng cà phê thứ nhất sang các giai đoạn tiếp theo cho thấy ngành F&B toàn cầu luôn thay đổi và phát triển không ngừng. Để thấu hiểu sâu sắc biến động của thị trường, nắm bắt xu hướng và nâng cao năng lực chuyên môn, việc liên tục trau dồi thông tin là điều bắt buộc đối với người làm nghề.

Kiến thức đúng – cập nhật nhanh – ứng dụng ngay. Đó là cách những người trong ngành đang phát triển cùng ILOTA ACADEMY mỗi ngày. Cập nhập thông tin chỉ với 2 phút mỗi ngày! Tham gia ngay [ILOTA ACADEMY] để nhận thông tin kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê.”

Làn sóng cà phê thứ nhất tại Việt Nam

Về thị trường nội địa, sự ra đời của cà phê hòa tan bắt đầu từ năm 1968 với nhà máy Coronel tại Biên Hòa (tiền thân của Vinacafé). Đến cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các thương hiệu như Nescafé, Vinacafé và G7 đã đưa các gói đồ uống 3in1 phủ sóng mọi siêu thị và cửa hàng tạp hóa

Những sản phẩm này mang trọn vẹn các đặc điểm của làn sóng cà phê thứ nhất: đặt sự tiện lợi lên hàng đầu, phân phối đại chúng, hương vị đắng ngọt đồng nhất và hoàn toàn không minh bạch về thông tin nguồn gốc nông trại. Khách hàng mua chủ yếu vì tính nhanh gọn và khả năng giúp tỉnh táo. Ở giai đoạn này, ILOTA nhận thấy thị trường Việt Nam cũng hoàn toàn tập trung vào sự tiện lợi và số lượng thay vì trải nghiệm hương vị nguyên bản.

Tác động của kỷ nguyên tiện lợi đến thị trường hiện tại

Mặc dù thị trường F&B toàn cầu đã tiến tới các tiêu chuẩn cao cấp hơn về hương vị và tính bền vững, làn sóng cà phê thứ nhất không hề biến mất. Kỷ nguyên này đã để lại những di sản to lớn.

Sự ra đời của cà phê hòa tan từ làn sóng thứ nhất đã định hình thói quen tiêu dùng ở quy mô toàn cầu. Tại các văn phòng làm việc, khách sạn, máy bay hay khu vực nhà ga, những gói nhỏ tiện lợi vẫn là lựa chọn tối ưu về mặt chi phí và vận hành. Các tập đoàn sản xuất thực phẩm quy mô lớn hiện nay tiếp tục duy trì doanh thu hàng tỷ USD dựa trên mô hình sản xuất của The First wave coffee.

Bên cạnh đó, chính những hạn chế về chất lượng của làn sóng cà phê thứ nhất là động lực trực tiếp tạo ra sự phản kháng từ những người yêu ẩm thực, dẫn đến sự ra đời của làn sóng thứ hai và thứ ba. Khách hàng bắt đầu nhận ra họ muốn thức uống ngon hơn, không gian thưởng thức chuyên nghiệp hơn và muốn biết rõ sản phẩm mình uống đến từ đâu.

The First wave coffee đã hoàn thành xuất sắc vai trò lịch sử của nó: biến một loại hạt xa lạ thành một thức uống cơ bản có mặt trên toàn thế giới, cung cấp nền tảng vững chắc để toàn bộ ngành công nghiệp chuỗi cung ứng nông sản phát triển mạnh mẽ.

Nguồn tham khảo

1. Specialty Coffee Association (SCA) – Các báo cáo và định nghĩa lịch sử về “Waves of Coffee”, bao gồm bài viết gốc của Trish Rothgeb (2002) trên bản tin Roasters Guild.
2. The Oxford Companion to American Food and Drink – Thông tin lịch sử về các phát minh sơ khai của cà phê hòa tan và sự ra đời của Camp Coffee.
3. The New York Times – Các tư liệu lưu trữ về George Washington và việc sản xuất hàng loạt cà phê hòa tan trong Thế chiến thứ nhất (1910).
4. Time Magazine – Các bài phân tích về sự phát triển của văn hóa tiêu dùng Mỹ, lịch sử tiếp thị và sự ra đời của các thương hiệu như Folgers, Maxwell House.
5. BBC News – Tư liệu về lịch sử thương mại toàn cầu, cách các tập đoàn định hình chuỗi cung ứng và giao dịch hạt cà phê như một loại hàng hóa (commodity) trong thời kỳ công nghiệp hóa.

Bài viết này là thành quả nghiên cứu và biên tập độc quyền của ILOTA dựa trên các tài liệu lịch sử quốc tế. Chúng tôi hoan nghênh việc chia sẻ kiến thức, nhưng vui lòng dẫn nguồn và link đầy đủ khi sử dụng lại thông tin từ bài viết này.

Kết luận

Hiểu rõ làn sóng cà phê thứ nhất là gì giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện về sự phát triển của ngành công nghiệp đồ uống F&B. Thông qua sự ra đời của cà phê hòa tan và công nghệ đóng gói chân không, kỷ nguyên này đã giải quyết thành công bài toán về quy mô, khả năng tiếp cận và tính tiện lợi. 

5 Đặc điểm của làn sóng cà phê thứ nhất đã phản ánh chính xác nhu cầu của xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa. Mặc dù xu hướng hiện tại đề cao chất lượng hạt nguyên bản và kỹ thuật pha chế thủ công, The First wave coffee vẫn duy trì một vị thế vững chắc trong thói quen sinh hoạt của hàng triệu người trên thế giới nhờ tính ứng dụng cao và chi phí hợp lý.

Hy vọng thông qua bài viết này, ILOTA đã mang đến cho bạn những dữ kiện lịch sử rõ ràng và cấu trúc dễ hiểu nhất về giai đoạn nền tảng của thị trường toàn cầu. 

Tuy làn sóng thứ nhất đã làm tốt nhiệm vụ mang đến sự tiện lợi, nhưng để thực sự tận hưởng giá trị đích thực của đồ uống này, bạn cần những dòng hạt đặc sản nguyên bản. Hiện nay, xu hướng tiêu thụ hàng nhập khẩu chất lượng cao đang đẩy giá trị nguyên liệu trên thị trường quốc tế lên liên tục. 

Hãy nâng cấp thói quen uống cà phê của bạn ngay hôm nay để tận hưởng tiêu chuẩn hương vị đẳng cấp thế giới. Bạn hoàn toàn yên tâm về chất lượng, vì ILOTA cam kết mọi sản phẩm giao đến tay bạn đều từ những mẻ rang mới nhất, tuyệt đối không có hàng tồn kho lưu bãi lâu ngày. 

👉 [Trải nghiệm ngay các dòng hạt cà phê đặc sản từ ILOTA tại đây]

ILOTA  – Xưởng sản xuất Cà phê & Trà

1. Tham gia ILOTA ACADEMY để cập nhật kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê tại đây: 👉 [ILOTA ACADEMY]
2. Tư vấn & Đặt hàng:

👉 Mua sỉ, kênh quán, OEM: 0989 099 033 (Anh Thắng)

👉 Mua lẻ: 0988 345 175 (Thái Sơn)

Facebook: ILOTA Coffee and Tea

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội.