Thu hoạch cà phê bằng máy: Vì sao cơ giới hóa không phù hợp với mọi nông trại?

Thu hoạch cà phê bằng máy giúp giảm công lao động, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào địa hình, quy mô vườn, độ chín quả và chi phí vận hành. Phân tích từ các nghiên cứu ở Brazil và Tây Nguyên.

Một ha cà phê vối cho 3 tấn nhân cần gần 70 công thu hoạch. Đó là con số do Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) đưa ra, cho thấy nhu cầu nhân công lớn trong mỗi mùa thu hoạch cà phê tại Tây Nguyên.

Trong khi đó, ở Brazil, máy thu hoạch cà phê có thể di chuyển dọc các hàng cây, hoàn thành việc thu hái trên một ha chỉ trong vài giờ ở những nông trại có điều kiện phù hợp. Sự khác biệt này đặt ra câu hỏi: vì sao thu hoạch cà phê bằng máy chưa phổ biến tại Việt Nam?

Khảo sát của WASI năm 2018 tại Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng cho thấy chỉ khoảng 0,32% số hộ áp dụng máy trong khâu thu hoạch. Tỷ lệ thấp này không đơn thuần phản ánh tâm lý ngại đổi mới của nông dân.

Trên thực tế, cơ giới hóa thu hoạch cà phê còn gặp nhiều rào cản như địa hình đất dốc, quy mô vườn nhỏ, cây trồng xen, khoảng cách hàng không phù hợp, hạn chế về thiết bị và khả năng đầu tư. Vì vậy, thu hoạch cà phê cơ giới không phải lúc nào cũng là giải pháp tối ưu cho mọi nông trại.

Bài viết này tổng hợp các nghiên cứu đo đạc trực tiếp tại Brazil, quốc gia có kinh nghiệm lâu năm về cơ giới hóa thu hoạch cà phê, cùng dữ liệu khảo sát tại Tây Nguyên để làm rõ: thu hoạch cà phê bằng máy phù hợp với những loại nông trại nào, điều kiện nào quyết định hiệu quả vận hành và khi nào kết hợp máy móc với thu hoạch thủ công là lựa chọn hợp lý hơn.

Qua đó, ILOTA cung cấp góc nhìn dựa trên dữ liệu về khả năng ứng dụng máy thu hoạch cà phê trong thực tế sản xuất.

Thu hoạch cà phê bằng máy hoạt động như thế nào?

Về nguyên lý, thu hoạch cà phê bằng máy sử dụng lực rung hoặc tác động cơ học để tách quả khỏi cành. Phần lớn máy thu hoạch cà phê cơ giới được trang bị các cần rung hoặc thanh tuốt tác động lên tán cây. Khi tần số và biên độ rung phù hợp, lực tác động có thể làm quả tách khỏi cuống và rơi xuống hệ thống thu gom.

Quả sau đó được hứng bằng khay, băng chuyền hoặc bộ phận thu nhận chuyên dụng, trước khi trải qua bước làm sạch sơ bộ để loại bỏ lá, cành và tạp chất. Tùy cấu tạo, thiết bị thu hoạch cà phê có thể tích hợp nhiều công đoạn nhằm giảm thao tác thu gom thủ công.

Tuy nhiên, hiệu quả thu hoạch cà phê cơ giới không chỉ phụ thuộc vào công suất máy. Tần số rung, tốc độ di chuyển, đặc điểm giống cây, độ chín của quả và cấu trúc tán đều có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ quả được thu hoạch, lượng quả còn sót trên cây và mức độ tổn thương cành.

Vì vậy, lựa chọn máy thu hoạch cà phê cần dựa trên đặc điểm vườn và mục tiêu thu hái, thay vì chỉ dựa vào tốc độ vận hành. Việc lựa chọn máy thu hoạch phù hợp còn giúp nông hộ cân đối năng suất lao động, chi phí vận hành và yêu cầu chất lượng quả sau thu hái.

Ví dụ, máy thu hoạch tự hành Electron (TDI, Brazil) được sử dụng trong một thí nghiệm đăng trên tạp chí Revista Caatinga. Nghiên cứu đánh giá ba mức tốc độ quay của cần rung (600, 800 và 1.000 vòng/phút) kết hợp với hai tốc độ di chuyển (800 và 1.000 m/giờ).

Trong điều kiện thí nghiệm, tổ hợp tốc độ di chuyển 800 m/giờ và tốc độ quay 1.000 vòng/phút cho kết quả thu hoạch tốt nhất theo tiêu chí được nghiên cứu đánh giá, với lượng quả còn sót trên cây thấp hơn. Kết quả này là căn cứ để xem xét hiệu quả máy thu hoạch cà phê, nhưng không nên áp dụng nguyên trạng cho mọi giống cây hoặc điều kiện canh tác.

Kết quả cho thấy cơ giới hóa thu hoạch cà phê đòi hỏi hiệu chỉnh thông số phù hợp với điều kiện thực tế. Tăng tốc độ rung hoặc tốc độ di chuyển không mặc nhiên giúp nâng cao hiệu quả, bởi mỗi tổ hợp thông số có thể tạo ra sự khác biệt về tỷ lệ thu hồi quả, thời gian vận hành và tác động lên cây. Khi đánh giá năng suất thu hoạch cà phê bằng máy, cần xem xét đồng thời lượng quả thu được, lượng quả còn sót và thời gian cần để hoàn tất công việc.

Máy thu hoạch tự hành và máy kéo theo

Đây là nhóm máy thu hoạch cà phê quy mô lớn, thường di chuyển dọc theo các hàng cây được bố trí tương đối đồng đều. Tùy thiết kế, máy có thể tác động lên một hoặc hai bên hàng cà phê. Loại máy này thường phù hợp hơn với những vườn có lối đi đủ rộng, hàng cây tương đối thẳng và không gian quay đầu đáp ứng yêu cầu vận hành.

• Máy tự hành trùm hàng: Máy di chuyển bao phủ hàng cây, sử dụng hệ thống cần rung tác động lên tán để làm quả rụng xuống bộ phận thu gom. Một số mẫu được thiết kế để điều chỉnh độ cao hoặc cân bằng khi vận hành trên địa hình không bằng phẳng. Tuy nhiên, khả năng làm việc trên đất dốc còn phụ thuộc vào thiết kế máy, độ nghiêng địa hình và điều kiện an toàn.
• Máy một bên kéo theo máy kéo: Thiết bị được kết nối với máy kéo và thu hoạch từng bên hàng cây. Cấu hình này có thể được nghiên cứu ứng dụng trong những vườn có điều kiện mặt bằng hạn chế, nhưng khả năng tiếp cận vẫn phụ thuộc vào độ rộng lối đi, độ dốc và cách bố trí hàng cây. Trước khi đầu tư máy thu hoạch cà phê kéo theo, chủ vườn cần kiểm tra khả năng tương thích giữa thiết bị, máy kéo và địa hình thực tế.

Trong nghiên cứu đăng trên PLOS ONE, Tavares và cộng sự (2019) đánh giá hệ thống thu hoạch cà phê J-FLEX được kéo bằng máy kéo Valtra BF 75. Ở cấu hình được mô tả, thiết bị vận hành với tốc độ 0,7 km/giờ, gồm 33 bộ cần rung với 18 cần mỗi bộ và chiều cao tác động 1,87 m.

Những thông số này minh họa cách thiết kế thiết bị ảnh hưởng đến phạm vi tác động lên cây. Khi xem xét thu hoạch cà phê bằng máy tại Việt Nam, cần đánh giá thêm khoảng cách hàng, chiều cao tán, độ dốc và khả năng quay đầu của máy, thay vì mặc định thiết bị phù hợp với mọi vườn. Đặc biệt, máy thu hoạch cà phê tự hành và máy kéo theo có yêu cầu khác nhau về mặt bằng, phương tiện hỗ trợ và điều kiện vận hành.

Thiết bị cầm tay (máy tuốt cầm tay)

So với máy tự hành hoặc máy kéo theo, máy tuốt cà phê cầm tay là một phương án thu hoạch cơ giới có mức độ linh hoạt cao hơn. Người vận hành đưa đầu rung vào cành để làm quả rụng xuống bạt trải dưới gốc.

Thiết bị này giảm một phần thao tác hái trực tiếp bằng tay, nhưng vẫn cần nhân công đưa máy vào từng vị trí, thu gom quả và xử lý phần quả còn sót. Vì vậy, thiết bị thu hoạch cà phê cầm tay có thể phù hợp với những vườn khó bố trí máy lớn, miễn là cấu trúc cây và điều kiện làm việc cho phép sử dụng an toàn.

Nghiên cứu của Souza, Queiroz và Rafull đăng trên Pesquisa Agropecuária Brasileira của Embrapa đánh giá máy tuốt cầm tay trong điều kiện vùng núi với hai cách thu hái: thu toàn bộ quả trong một lần và thu chọn lọc. Kết quả được mô tả cho thấy việc sử dụng hai máy cầm tay đồng thời trên cùng một hàng cây có hiệu quả tốt hơn so với sử dụng một máy trong điều kiện nghiên cứu.

Hiệu quả thu chọn lọc còn chịu ảnh hưởng của tỷ lệ quả chín và tải lượng quả trên cây. Điều này cho thấy hiệu quả thu hoạch bằng máy cầm tay không cố định mà phụ thuộc vào cách tổ chức lao động và tình trạng quả trên cây.

Dù vậy, máy tuốt cầm tay không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn lao động thủ công. Người vận hành vẫn phải điều khiển thiết bị, trải bạt, gom quả và có thể cần hái bổ sung. Do đó, khi tính hiệu quả cơ giới hóa thu hoạch cà phê, cần tính cả thời gian vận hành, số lao động hỗ trợ và mức độ đáp ứng yêu cầu về độ chín của nguyên liệu.

Với các nông hộ nhỏ, việc so sánh chi phí thu hoạch cà phê bằng máy với chi phí thuê nhân công cần dựa trên diện tích thực tế, năng suất vườn, chi phí thuê hoặc khấu hao thiết bị và lượng quả cần thu gom sau khi máy vận hành.

So sánh các phương pháp thu hoạch cà phê

Không có phương pháp nào phù hợp với tất cả nông trại. Máy quy mô lớn có thể giảm nhu cầu nhân công khi vườn được thiết kế phù hợp; máy cầm tay tạo thêm lựa chọn cho những khu vực khó sử dụng thiết bị lớn; còn hái tay vẫn có lợi thế khi cần chọn lọc quả chín. Vì vậy, quyết định thu hoạch cà phê bằng máy cần dựa trên quy mô vườn, địa hình, mức độ đồng đều của quả chín, chi phí đầu tư và yêu cầu chất lượng sau thu hoạch.

Với các nông trại và cơ sở sản xuất cà phê, ILOTA cho rằng đánh giá hiệu quả cơ giới hóa nên bắt đầu từ điều kiện thực tế của vườn, thay vì chỉ so sánh tốc độ thu hoạch. Đây cũng là cơ sở để xác định khi nào cơ giới hóa toàn phần, sử dụng máy cầm tay hoặc kết hợp máy với lao động thủ công có thể đem lại hiệu quả phù hợp hơn.

Một phương pháp thu hoạch hiệu quả cần đáp ứng cả yêu cầu về năng suất lao động lẫn chất lượng nguyên liệu đầu vào. Với cà phê Robusta, tỷ lệ quả chín, mức độ đồng đều của nguyên liệu và cách tổ chức thu hái đều là những yếu tố cần được xem xét khi lựa chọn giữa hái tay, sử dụng thiết bị cầm tay hay máy thu hoạch quy mô lớn.

👉 Tham khảo thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Tiêu chuẩn thu hoạch cà phê Robusta: Điều gì tạo nên sự khác biệt?]

Những yếu tố quyết định khả năng cơ giới hóa thu hoạch cà phê

Một chiếc máy thu hoạch cà phê có thể đạt năng suất cao trong điều kiện thử nghiệm, nhưng hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào địa hình, thiết kế vườn, đặc điểm cây trồng và quy mô sản xuất. Vì vậy, trước khi đầu tư thiết bị hoặc thuê dịch vụ thu hoạch cà phê bằng máy, nông hộ cần đánh giá ít nhất năm yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành và hiệu quả kinh tế của quá trình cơ giới hóa thu hoạch cà phê. Việc đánh giá điều kiện cơ giới hóa ngay từ đầu giúp hạn chế rủi ro khi lựa chọn thiết bị thu hoạch cà phê.

Địa hình và độ dốc

Độ dốc là một trong những rào cản quan trọng đối với thu hoạch cà phê cơ giới. Theo nghiên cứu của Santinato và cộng sự (2016), tại vùng Nam Minas Gerais, Brazil, khoảng 66,74% diện tích cà phê, tương đương 290.126 ha, có độ dốc đến 15%; 33,26% diện tích còn lại, tương đương khoảng 144.586 ha, được xếp vào nhóm không phù hợp với cơ giới hóa theo tiêu chí của nghiên cứu.

Một số máy thu hoạch cà phê trên đất dốc được phát triển để làm việc trên địa hình phức tạp hơn, nhưng khả năng vận hành không đồng nghĩa với hiệu suất tương đương trên đất bằng. Trong thí nghiệm trên năm lô cà phê giống Mundo Novo có độ dốc lần lượt 10%, 15%, 20%, 25% và 30%, năng suất làm việc thực tế của máy đạt tương ứng 0,24; 0,23; 0,24; 0,18 và 0,18 ha/giờ.

Ở các lô có độ dốc 25–30%, năng suất theo diện tích thấp hơn so với các lô ít dốc hơn trong thí nghiệm. Nhóm tác giả cũng ghi nhận thời gian thu hoạch tăng khi độ dốc cao. Tuy nhiên, mức chênh lệch cụ thể phụ thuộc vào cách tính thời gian, điều kiện lô đất và loại máy được sử dụng. Vì vậy, không nên mặc định mọi máy thu hoạch cà phê đều giảm năng suất theo cùng một tỷ lệ khi làm việc trên đất dốc.

Nghiên cứu của Tavares và cộng sự (2019), đăng trên PLOS ONE, tiếp tục cho thấy vai trò của thiết kế địa hình. Các máy thu hoạch thông thường được đề cập trong nghiên cứu có giới hạn vận hành trên đất dốc, trong khi trang trại thí nghiệm tại Ouro Fino có độ dốc trung bình 47%. Việc áp dụng thu hoạch cà phê bằng máy tại đây gắn với hệ thống ruộng bậc thang nhỏ (microterraces) đã được xây dựng trước đó.

Điều này cho thấy khả năng cơ giới hóa thu hoạch cà phê trên đất dốc không chỉ phụ thuộc vào thông số kỹ thuật của thiết bị mà còn liên quan đến khả năng tiếp cận, độ ổn định và thiết kế mặt bằng. Với những vườn cà phê ở Tây Nguyên có địa hình phức tạp, chi phí cải tạo đất và yêu cầu an toàn cần được tính vào phương án đầu tư.

Địa hình là một trong những yếu tố quan trọng quyết định khả năng đưa máy vào vườn và tổ chức thu hoạch cơ giới. Bên cạnh độ dốc, điều kiện vùng trồng còn có thể ảnh hưởng đến sinh trưởng, thời gian phát triển của quả và đặc tính nguyên liệu cà phê. Vì vậy, đánh giá khả năng cơ giới hóa cần được đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nông trại, thay vì chỉ dựa vào thông số kỹ thuật của thiết bị.

👉 Tham khảo thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Độ cao ảnh hưởng đến cà phê như thế nào?]

Khoảng cách hàng cây và thiết kế vườn

Máy thu hoạch cà phê cần đủ không gian để di chuyển, tiếp cận tán cây và quay đầu ở cuối hàng. Vì vậy, khoảng cách hàng, mật độ trồng, độ thẳng của hàng cây và chiều rộng lối đi đều ảnh hưởng đến khả năng cơ giới hóa thu hoạch cà phê. Đây cũng là những tiêu chí quan trọng khi đánh giá mức độ phù hợp của vườn với hệ thống thu hoạch cơ giới.

Trong các nghiên cứu tại Brazil, vườn cà phê được bố trí theo hàng với khoảng cách tương đối đồng đều. Chẳng hạn, nghiên cứu của Santinato và cộng sự sử dụng vườn có khoảng cách trồng 3,8 × 0,7 m, còn nghiên cứu của Tavares và cộng sự khảo sát vườn có khoảng cách 3,25 × 1,1 m. Đây là thông số của các vườn nghiên cứu, không phải tiêu chuẩn khoảng cách bắt buộc cho mọi loại máy.

Tại Việt Nam, WASI xác định hệ thống cây trồng chưa phù hợp là một trong những nguyên nhân cản trở quá trình cơ giới hóa trong sản xuất cà phê.

Thực tế, nhiều vườn cà phê ở Tây Nguyên có quy mô nhỏ, trồng xen sầu riêng, hồ tiêu, bơ hoặc các cây che bóng. Những yếu tố này có thể làm hẹp lối đi, cản trở khả năng quay đầu hoặc khiến máy lớn không thể tiếp cận đầy đủ các hàng cây. Ngay cả khi thiết bị có đủ công suất, thời gian di chuyển và điều chỉnh vẫn có thể làm giảm năng suất thu hoạch cà phê bằng máy trên thực tế.

Do đó, trước khi lựa chọn máy thu hoạch cà phê, cần đo khoảng cách giữa các hàng, kiểm tra chiều rộng lối đi và xác định vị trí quay đầu. Đây là bước quan trọng để đánh giá liệu vườn hiện tại có thể áp dụng giải pháp thu hoạch cà phê bằng máy hay cần điều chỉnh cách bố trí cây trồng.

Cấu trúc tán cây và phương pháp cắt tỉa

Hiệu quả của máy thu hoạch cà phê phụ thuộc một phần vào việc các bộ phận rung có thể tiếp cận tán cây trong phạm vi thiết kế hay không. Cây quá cao, tán rậm hoặc phát triển không đồng đều có thể khiến lực rung phân bố không đồng nhất, làm tăng nguy cơ quả còn sót sau khi máy đi qua.

Trong nghiên cứu của Tavares và cộng sự (2019), máy J-FLEX có chiều cao tác động được mô tả là 1,87 m. Vườn cà phê trong nghiên cứu cũng được quản lý bằng phương pháp cắt tỉa theo chu kỳ. Những chi tiết này cho thấy kích thước cây và cách quản lý tán cần được xem xét cùng với cấu hình thiết bị.

Tuy nhiên, không thể từ một mẫu máy cụ thể suy ra rằng mọi vườn cà phê đều phải duy trì cùng một chiều cao tán hoặc áp dụng một phương pháp cắt tỉa giống nhau. Mức độ phù hợp còn tùy thuộc vào giống cà phê, kiểu máy và mục tiêu sản xuất.

Đối với nông hộ dự định thu hoạch cà phê bằng máy lâu dài, việc tạo hình cây và cắt tỉa có thể cần được điều chỉnh để đồng bộ với thiết bị. Đây là chi phí quản lý vườn cần tính trước, thay vì chỉ tập trung vào giá mua máy. Việc chuẩn bị tán cây phù hợp có thể hỗ trợ nâng cao hiệu quả thu hoạch cơ giới, nhưng cần cân nhắc cùng yêu cầu sinh trưởng và năng suất của cây.

Khả năng cơ giới hóa thu hoạch cà phê không chỉ phụ thuộc vào địa hình, khoảng cách hàng cây hay công suất thiết bị mà còn liên quan đến quá trình sinh trưởng và cách quản lý vườn. Hiểu rõ vòng đời của cây cà phê giúp người trồng chủ động hơn trong kế hoạch chăm sóc, cắt tỉa, quản lý tán và chuẩn bị cho mùa thu hoạch.

👉 Xem ngay bài viết của ILOTA tại đây: [Vòng đời của cây cà phê: Cần bao nhiêu năm để có vụ thu hoạch đầu tiên?]

Độ chín của quả và lực tách quả

Độ chín ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tách quả khỏi cành, từ đó quyết định hiệu quả thu hái và mức độ chọn lọc của máy. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng khi mục tiêu không chỉ là thu hoạch nhanh mà còn là kiểm soát tỷ lệ quả xanh trong nguyên liệu. Vì vậy, chất lượng quả sau thu hoạch cần được xem xét song song với năng suất vận hành.

Nghiên cứu của Ferreira Júnior và cộng sự (2018), đăng trên tạp chí Coffee Science, đo lực tách quả của giống Catuaí Amarelo IAC 144 bằng lực kế số cầm tay. Kết quả cho thấy quả xanh cần lực tách lớn hơn quả chín trong các thời điểm được khảo sát. Lực tách của hai nhóm quả thay đổi trong mùa thu hoạch và cũng khác nhau theo vị trí quả trên cành.

Về nguyên lý, sự khác biệt về lực tách tạo cơ sở để điều chỉnh tác động cơ học nhằm thu được nhiều quả chín hơn. Tuy nhiên, máy thu hoạch cà phê không tự động phân biệt quả chín và quả xanh như một hệ thống nhận diện màu sắc. Khả năng thu chọn lọc phụ thuộc vào mức chênh lệch lực tách, tỷ lệ quả chín, tải lượng quả trên cây và các thông số vận hành.

Nếu quả chín không tập trung hoặc tỷ lệ quả xanh còn cao, tăng cường độ rung có thể làm rụng thêm quả chưa đạt độ chín mong muốn. Trong trường hợp này, nông hộ cần cân nhắc thời điểm thu hoạch, điều chỉnh máy hoặc kết hợp thu hái nhiều đợt. Cách tổ chức thu hoạch chọn lọc cà phê cần phù hợp với mục tiêu chất lượng và điều kiện thực tế của từng vườn.

Để hiểu rõ hơn vì sao thời điểm thu hoạch ảnh hưởng đến chất lượng cà phê, cần nhìn lại quá trình phát triển của quả từ khi hình thành đến lúc chín. Mỗi giai đoạn đều gắn với những thay đổi về cấu trúc và thành phần bên trong quả, qua đó ảnh hưởng đến việc lựa chọn thời điểm thu hái.

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Vòng đời của một quả cà phê: Hành trình bền bỉ qua từng giai đoạn]

Quy mô vườn và thời gian mùa vụ

Quy mô sản xuất quyết định mức độ hợp lý của khoản đầu tư cho máy thu hoạch cà phê. Máy quy mô lớn thường đòi hỏi vốn đầu tư, chi phí vận hành, bảo dưỡng và nhân lực có chuyên môn. Nếu diện tích sử dụng thấp hoặc mùa thu hoạch ngắn, chi phí cố định phân bổ trên mỗi hecta có thể tăng cao. Do đó, chi phí thu hoạch cà phê bằng máy cần được tính trên diện tích thực sự có thể phục vụ, thay vì chỉ dựa vào công suất danh nghĩa của thiết bị.

Theo WASI, diện tích sản xuất nhỏ lẻ là một trong những rào cản đối với cơ giới hóa tại Việt Nam. Với nông hộ chỉ có 1–2 ha, mua riêng một máy tự hành có thể khó đạt hiệu quả kinh tế nếu không có thêm diện tích hoặc nguồn thu từ dịch vụ thu hoạch thuê.

Tuy nhiên, không nên kết luận rằng mọi nông hộ nhỏ đều không thể cơ giới hóa. Các phương án như thuê máy theo diện tích, sử dụng máy tuốt cầm tay hoặc hợp tác giữa nhiều hộ có thể giúp phân bổ chi phí tốt hơn. Tính khả thi còn phụ thuộc vào mức phí dịch vụ, khả năng tiếp cận máy đúng thời điểm và lượng quả thu hoạch trên mỗi hecta. Trong một số trường hợp, dịch vụ thu hoạch cà phê bằng máy giúp nông hộ giảm khoản đầu tư ban đầu mà vẫn tiếp cận được thiết bị.

Một yếu tố khác là thời gian mùa vụ. Nếu máy phải di chuyển xa giữa các vườn nhỏ, mất nhiều thời gian chờ hoặc liên tục thay đổi cấu hình, năng suất thực tế sẽ thấp hơn năng suất vận hành trên một lô liền thửa. Vì vậy, đánh giá hiệu quả kinh tế của thu hoạch cà phê bằng máy cần tính cả thời gian di chuyển, thời gian chuẩn bị, nhân công hỗ trợ và chi phí sau thu hoạch.

Với nông hộ quy mô nhỏ, phương án cơ giới hóa phù hợp có thể là thuê thiết bị theo lượt, dùng máy cầm tay hoặc phối hợp máy móc với lao động thủ công, thay vì đầu tư máy lớn ngay từ đầu.

ILOTA khuyến nghị đánh giá đồng thời địa hình, thiết kế vườn, độ chín của quả và quy mô sản xuất trước khi lựa chọn giải pháp. Cơ giới hóa thu hoạch cà phê chỉ thực sự phù hợp khi thiết bị đáp ứng điều kiện vườn và lợi ích kinh tế đủ bù đắp chi phí vận hành.

Kế hoạch thu hoạch cà phê không chỉ phụ thuộc vào đặc điểm vườn và khả năng vận hành của máy móc mà còn chịu ảnh hưởng từ điều kiện thời tiết và sự biến động của mùa vụ. Những thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và điều kiện sinh trưởng có thể khiến thời điểm quả chín thay đổi, từ đó tác động đến kế hoạch bố trí lao động và thiết bị thu hoạch.

👉 Xem ngay bài viết của ILOTA tại đây: [Tác động của biến đổi khí hậu đến ngành cà phê toàn cầu]

Bảng tổng hợp các yếu tố quyết định khả năng cơ giới hóa thu hoạch cà phê

Từ các yếu tố trên có thể thấy, thu hoạch cà phê bằng máy không đơn thuần là thay sức người bằng thiết bị. Đây là quyết định liên quan đến thiết kế vườn, quản lý tán cây, thời điểm thu hoạch và tổ chức sản xuất. Với những vườn đáp ứng điều kiện vận hành, cơ giới hóa có thể giảm nhu cầu lao động; với vườn nhỏ, dốc hoặc trồng xen, phương án sử dụng máy cầm tay, thuê máy hoặc kết hợp máy với hái tay có thể phù hợp hơn.

ILOTA tiếp cận chủ đề cơ giới hóa từ góc nhìn dữ liệu và điều kiện sản xuất thực tế: lựa chọn phương pháp thu hoạch cần dựa trên đặc điểm nông trại, thay vì mặc định rằng máy móc luôn hiệu quả hơn lao động thủ công.

Vì sao thu hoạch cà phê bằng máy chưa chắc tiết kiệm hơn?

Trong điều kiện phù hợp, thu hoạch cà phê bằng máy có thể giảm đáng kể nhu cầu lao động và chi phí thu hoạch. Tổng quan của Santinato và cộng sự (2016) dẫn các tài liệu tại Brazil cho thấy thu hoạch cơ giới có thể giúp giảm 50–60% chi phí canh tác trong những điều kiện được nghiên cứu. Tại Việt Nam, khảo sát của WASI ước tính cơ giới hóa ba khâu làm hố, làm cỏ và thu hoạch có thể tiết kiệm 1–5 triệu đồng/ha/khâu, tương đương 32–55,78% chi phí của các khâu tương ứng.

Tuy nhiên, các con số này không có nghĩa mọi nông trại đều tiết kiệm được từng ấy chi phí khi sử dụng máy thu hoạch cà phê. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào địa hình, quy mô vườn, thời gian vận hành, tỷ lệ quả được thu hồi và chi phí xử lý phần quả còn sót. Vì vậy, muốn đánh giá hiệu quả cơ giới hóa thu hoạch cà phê, cần tính tổng chi phí cho toàn bộ quá trình, thay vì chỉ so sánh số lao động hoặc tốc độ thu hái.

Năng suất máy trên lý thuyết khác năng suất thực tế

Năng suất công bố của một chiếc máy thường không phản ánh toàn bộ thời gian cần thiết để hoàn thành một hecta cà phê. Ngoài thời gian rung và thu gom quả, máy còn phải quay đầu, điều chỉnh thiết bị, xử lý sự cố và vận chuyển quả đến phương tiện tập kết. Những khoảng thời gian này làm giảm hiệu suất vận hành thực tế.

Trong nghiên cứu của Tavares và cộng sự (2019), thời gian hoạt động của hệ thống thu hoạch được phân bổ như sau: 78% dành cho thu hoạch, 10% cho quay đầu, 3% cho dừng máy điều chỉnh bao và 9% cho vận chuyển bao đến xe chở.

Hiệu suất vận hành trung bình đạt 76,93%, nằm trong khoảng 70–90% mà nhóm tác giả xem là chấp nhận được trong bối cảnh nghiên cứu. Trên địa hình dốc, việc quay đầu ở cuối hàng khó khăn hơn, làm tăng thời gian không trực tiếp thu hoạch.

Trong nghiên cứu của Santinato và cộng sự, thời gian dừng máy chiếm 10,66–29,18% tổng thời gian thu hoạch, tùy điều kiện lô đất và độ dốc. Thời gian thu hoạch hiệu quả tương ứng chiếm 70,82–89,38%. Những kết quả này cho thấy khi tính chi phí thu hoạch cà phê cơ giới, nếu chỉ sử dụng tốc độ làm việc danh nghĩa mà bỏ qua thời gian quay đầu và dừng máy, nông trại có thể đánh giá thấp chi phí thực tế và tính thiếu số máy cần thiết.

Máy làm nhanh nhưng chưa chắc thu hết quả

Lợi thế rõ ràng nhất của máy thu hoạch cà phê là giảm số lao động cần thiết để thu hái một đơn vị diện tích. Tuy nhiên, tốc độ làm việc và lượng quả thu hồi là hai chỉ số khác nhau.

Trong nghiên cứu của Tavares và cộng sự tại Ouro Fino, Brazil, để thu hoạch một hecta cần 35,65 công khi hái tay, 15,88 công khi sử dụng máy tuốt cầm tay và 1,51 ngày máy với hệ thống thu hoạch một bên. Theo cách quy đổi của nhóm tác giả, năng suất lao động của máy tương đương khoảng 23,68 người hái tay hoặc 10,55 người sử dụng máy cầm tay.

Dù vậy, nghiên cứu cũng ghi nhận lượng cà phê thu được trên mỗi hecta bằng hái tay và máy tuốt cầm tay cao hơn trong điều kiện so sánh, do các phương pháp này có thể thu hồi thêm quả còn sót trên cây. Hệ thống máy kéo theo còn làm rơi một lượng quả đáng kể xuống đất, đòi hỏi công đoạn quét gom bổ sung.

Nhóm nghiên cứu ghi nhận lượng quả rơi khoảng 4.545 lít/ha trong điều kiện thí nghiệm. Con số này không nên được xem là mức thất thoát cố định cho mọi máy thu hoạch cà phê.

Nghiên cứu của Santinato và cộng sự ghi nhận hiệu suất thu hoạch cơ giới dao động 53,56–66,08% trong các điều kiện được khảo sát. Phần quả còn sót có thể cần được thu bằng lượt máy thứ hai, hái tay bổ sung hoặc quét gom, tùy mục tiêu thu hoạch và tình trạng vườn.

Điều đó có nghĩa cơ giới hóa thu hoạch cà phê không nhất thiết loại bỏ hoàn toàn lao động thủ công. Khi tính hiệu quả kinh tế, cần cộng thêm chi phí thu hoạch bổ sung và xử lý quả rơi, đồng thời xem xét liệu lượng quả thu hồi có đáp ứng yêu cầu chất lượng nguyên liệu hay không.

Những chi phí ẩn khi thu hoạch cà phê bằng máy

Để so sánh công bằng giữa các phương pháp thu hoạch, cần tính cả chi phí đầu tư, nhân công, vận hành và các công việc phát sinh sau khi máy đi qua.

Bảng trên là so sánh định tính, không phải bảng báo giá. Chi phí thực tế còn phụ thuộc giá thiết bị, mức sử dụng hằng năm, phí thuê máy, nhiên liệu, bảo dưỡng và điều kiện địa hình. Vì vậy, không nên mặc định máy tuốt cầm tay luôn có chi phí thấp hoặc máy lớn luôn mang lại lợi ích kinh tế cao hơn.

Một điểm đáng chú ý là thu hoạch cà phê bằng máy không mặc nhiên gây tổn thương cây nhiều hơn hái tay. Trong nghiên cứu của Tavares và cộng sự, lượng lá rụng được ghi nhận là 265,34 g/cây khi dùng máy, so với 525,75 g/cây khi hái tay và 481,33 g/cây khi dùng máy tuốt cầm tay. Santinato và cộng sự cũng ghi nhận mức tổn thương cây thấp hơn ở phương pháp cơ giới trong những điều kiện được khảo sát, nhưng lưu ý tác động rung quá mạnh có thể làm tăng tổn thương.

Các kết quả này cho thấy tác động lên cây phụ thuộc vào thiết bị, thông số vận hành và phương pháp thu hái, chứ không chỉ phụ thuộc vào việc có sử dụng máy hay không. Khi đánh giá hiệu quả thu hoạch cà phê cơ giới, cần xem xét đồng thời chi phí, tỷ lệ thu hồi quả và ảnh hưởng đến cây.

Thực tế cơ giới hóa thu hoạch cà phê tại Tây Nguyên

Khảo sát của WASI cho thấy khoảng 46,3% hộ được khảo sát đã sử dụng máy trong khâu làm đất, trong khi tỷ lệ áp dụng máy ở khâu thu hoạch chỉ khoảng 0,32%. Máy tuốt được ghi nhận chủ yếu tại Lâm Đồng. Sự khác biệt này cho thấy mức độ cơ giới hóa giữa các công đoạn sản xuất cà phê không giống nhau.

Theo WASI, những rào cản chính gồm thiết bị chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, khả năng đầu tư còn hạn chế, địa hình dốc, diện tích sản xuất nhỏ lẻ và hệ thống cây trồng chưa phù hợp. Bên cạnh đó, nông hộ có thể ngần ngại đầu tư khi chưa có đủ dữ liệu thực tế để xác định mức tiết kiệm chi phí.

Với các vườn cà phê nhỏ, trồng xen hoặc nằm trên địa hình phức tạp, mua một máy chuyên dụng có thể không phải lựa chọn kinh tế. Thuê dịch vụ theo diện tích, hợp tác giữa nhiều hộ hoặc sử dụng máy tuốt cầm tay có thể là những phương án cần được so sánh. Ngược lại, với vườn rộng, hàng cây đồng đều và điều kiện vận hành phù hợp, máy quy mô lớn có thể phát huy lợi thế về năng suất lao động.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là thu hoạch cà phê bằng máy tiết kiệm bao nhiêu tiền, mà còn là mức tiết kiệm đó có còn tồn tại sau khi cộng đủ chi phí vận hành, thu hoạch bổ sung và đầu tư cải tạo vườn hay không. Đây là cơ sở để nông hộ lựa chọn phương pháp thu hoạch phù hợp với điều kiện sản xuất, thay vì chỉ dựa vào tốc độ làm việc của thiết bị.

Thu hoạch bằng máy ảnh hưởng thế nào đến chất lượng quả?

Một quan niệm phổ biến là thu hoạch cà phê bằng máy luôn làm giảm chất lượng nguyên liệu. Trên thực tế, tác động của cơ giới hóa phụ thuộc vào độ chín của quả, cách điều chỉnh thiết bị, tỷ lệ quả rơi và quy trình xử lý sau thu hoạch. Máy có thể giúp rút ngắn thời gian thu hái, nhưng nếu vận hành không phù hợp, mẻ cà phê vẫn có thể lẫn nhiều quả xanh, quả khô hoặc tạp chất.

Thu hái đồng loạt và thu hái chọn lọc

Thu hái đồng loạt là thu phần lớn quả trên cây trong một lần, không phân biệt hoàn toàn giữa quả xanh, quả chín và quả khô. Ngược lại, thu hái chọn lọc tập trung vào quả đạt độ chín mong muốn, để những quả chưa chín lại trên cây cho lần thu tiếp theo.

Hái tay có thể cho phép chọn lọc tốt, nhưng không phải mọi hình thức hái tay đều là hái chọn lọc. Khảo sát của WASI tại Tây Nguyên ghi nhận hoạt động thu hoạch thường diễn ra đồng loạt trong khu vực sản xuất. Khi thiếu nhân công và phải hoàn thành thu hoạch trong thời gian ngắn, việc kiểm soát tỷ lệ quả xanh cũng trở nên khó khăn hơn.

Đối với máy thu hoạch cà phê, khả năng thu chọn lọc phụ thuộc một phần vào sự khác biệt về lực tách giữa quả chín và quả xanh. Nghiên cứu của Ferreira Júnior và cộng sự (2018) trên giống Catuaí Amarelo IAC 144 cho thấy quả xanh cần lực tách lớn hơn quả chín trong các điều kiện được khảo sát. Tuy nhiên, kết quả này không có nghĩa máy có thể tự nhận diện độ chín của từng quả.

Khi điều chỉnh lực rung phù hợp, máy có thể thu được phần lớn quả dễ tách trước, trong khi một phần quả xanh còn lại trên cây. Việc sử dụng máy qua nhiều lượt, cách nhau một khoảng thời gian thích hợp, có thể giúp tăng tỷ lệ quả chín trong lượt thu sau. Dù vậy, phương án này cần được cân nhắc theo chi phí vận hành, mức độ chín của vườn và nguy cơ quả rụng trước lần thu tiếp theo.

Với máy tuốt cầm tay, nghiên cứu của Souza và cộng sự (2006) cho thấy hiệu quả thu chọn lọc chịu ảnh hưởng mạnh từ tỷ lệ quả chín và tải lượng quả trên cây. Điều đó có nghĩa cả người hái lẫn thiết bị cơ giới đều gặp khó khăn khi quả chín không đồng đều. Vì vậy, lựa chọn thời điểm thu hoạch vẫn là một trong những yếu tố quyết định chất lượng mẻ cà phê.

Nguy cơ lẫn quả xanh, quả khô và quả rơi

Thành phần độ chín trước khi thu hoạch có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả của quá trình cơ giới hóa. Trong thí nghiệm tại Ouro Fino, Brazil, tỷ lệ quả xanh là 21,59%, quả chín 30,23% và quả khô trên cây 48,17%. Cũng trong vụ đó, 27,09% sản lượng đã rơi xuống đất trước khi thu hoạch. Nhóm nghiên cứu liên hệ hiện tượng này với mưa bất thường trong tháng Năm và tháng Sáu.

Đây là trường hợp nghiên cứu cụ thể, không phải tỷ lệ thường gặp ở mọi vùng trồng cà phê. Tuy nhiên, kết quả cho thấy chất lượng nguyên liệu không chỉ phụ thuộc vào phương pháp thu hái mà còn chịu ảnh hưởng của thời tiết và thời điểm thu hoạch.

Ba rủi ro chính cần lưu ý khi thu hoạch cà phê cơ giới gồm:

• Lẫn quả xanh: Thu hoạch quá sớm hoặc điều chỉnh rung chưa phù hợp có thể khiến tỷ lệ quả chưa đạt độ chín tăng trong mẻ thu.
• Quả rơi xuống đất: Tốc độ di chuyển và cường độ rung có thể ảnh hưởng đến lượng quả rơi. Nghiên cứu của Santinato và cộng sự (2016) ghi nhận một số tổ hợp tốc độ di chuyển và tốc độ rung làm tăng lượng quả rơi. Quả thu gom từ mặt đất nên được phân loại và xử lý riêng, thay vì mặc định trộn chung với quả thu trực tiếp trên cây.
• Lẫn lá, cành và tạp chất: Hệ thống thu gom và làm sạch sơ bộ cần được vận hành phù hợp để giảm tạp chất trước khi đưa cà phê vào sơ chế

Thu hoạch là bước đầu tiên trong chuỗi xử lý cà phê, nhưng chất lượng nguyên liệu còn phụ thuộc vào cách quả được phân loại và sơ chế sau khi rời khỏi cây. Khi sử dụng máy thu hoạch cà phê, nông hộ cần quan tâm đến tỷ lệ quả chín, quả xanh, quả khô và tạp chất trong nguyên liệu để lựa chọn cách xử lý phù hợp.

👉 Tham khảo thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Các phương pháp sơ chế cà phê – Hành trình đánh thức hương vị trong từng hạt cà phê]

Máy không mặc nhiên làm giảm chất lượng

Nếu vườn có độ chín tương đối đồng đều, thiết bị được điều chỉnh phù hợp và quả được thu gom, xử lý kịp thời, thu hoạch cà phê bằng máy có thể giúp rút ngắn thời gian thu hái và giảm áp lực nhân công trong giai đoạn cao điểm.

Ngược lại, nếu vườn chín không đồng đều, máy rung quá mạnh hoặc quả rơi không được thu gom kịp thời, lợi thế về tốc độ có thể đi kèm chi phí phân loại và xử lý bổ sung. Vì vậy, không nên đánh giá chất lượng chỉ dựa trên việc sử dụng máy hay hái tay; cần xem xét tỷ lệ quả chín, mức độ lẫn tạp chất và tình trạng nguyên liệu khi đưa vào sơ chế.

Hiệu quả thu hoạch cà phê bằng máy không chỉ nằm ở tốc độ vận hành mà còn ở khả năng thu hái đúng thời điểm, phù hợp với độ chín của quả và điều kiện mùa vụ. Khi quả chín không đồng đều, việc lựa chọn thời điểm thu hoạch có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ quả xanh lẫn trong nguyên liệu và chất lượng cà phê sau sơ chế.

👉 Tìm hiểu thêm bài viết của ILOTA tại đây: [Mùa thu hoạch cà phê: Canh bạc hương vị]

Nông trại nào nên cơ giới hóa, nông trại nào nên kết hợp thủ công?

Câu hỏi thực tế không chỉ là có nên thu hoạch cà phê bằng máy hay không, mà là nên cơ giới hóa đến mức nào. Tùy địa hình, quy mô, thiết kế vườn và mục tiêu chất lượng, nông hộ có thể chọn máy tự hành, máy tuốt cầm tay, thuê dịch vụ hoặc kết hợp với hái tay.

Năm câu hỏi cần trả lời trước khi quyết định

1. Độ dốc của vườn có phù hợp với thiết bị không? Đất dốc có thể làm giảm năng suất vận hành và tăng thời gian quay đầu. Cần kiểm tra giới hạn của từng loại máy, không áp dụng một ngưỡng độ dốc chung cho mọi thiết bị.
2. Hàng cây có đủ không gian cho máy di chuyển? Khoảng cách hàng, lối đi, đầu hàng và cây trồng xen đều ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận.
3. Diện tích sử dụng có đủ để bù chi phí không? Với nông hộ nhỏ, thuê máy hoặc dùng chung thiết bị có thể đáng cân nhắc hơn mua máy lớn.
4. Quả chín có tập trung không? Độ chín đồng đều hỗ trợ quá trình thu hái, nhưng vẫn cần đánh giá tỷ lệ quả xanh và mức độ thu hồi thực tế.
5. Mục tiêu chất lượng là gì? Cà phê thương mại thu hoạch đồng loạt và cà phê đặc sản yêu cầu tỷ lệ quả chín cao có thể cần phương án thu hái khác nhau. Tuy nhiên, không nên mặc định cà phê đặc sản luôn phải hái tay hoặc không thể sử dụng máy.

Chọn phương án theo điều kiện nông trại

Bảng trên là khung tham khảo, không phải quy chuẩn lựa chọn máy. Quyết định cuối cùng cần dựa vào chi phí thiết bị, giá nhân công, phí thuê máy, năng suất vườn và yêu cầu chất lượng đầu ra.

Kết hợp máy móc và lao động thủ công có thể là phương án thực tế

Kinh nghiệm tại Brazil cho thấy cơ giới hóa không nhất thiết đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn lao động thủ công. Trong nghiên cứu của Santinato và cộng sự (2016), máy tuốt cầm tay được ghi nhận là một phương án sử dụng trong các vùng trồng cà phê, bên cạnh những hệ thống thu hoạch quy mô lớn. Nghiên cứu của Tavares và cộng sự (2019) cũng cho thấy máy tuốt cầm tay giúp giảm nhu cầu lao động so với hái tay trong điều kiện thí nghiệm.

Tại Tây Nguyên, việc áp dụng cơ giới hóa thu hoạch cà phê có thể bắt đầu bằng những giải pháp vừa sức hơn: thử nghiệm máy cầm tay, thuê máy tại các lô phù hợp, hợp tác sử dụng thiết bị và điều chỉnh thiết kế vườn khi tái canh. Các phương án này cần được đánh giá bằng số liệu về chi phí, tỷ lệ thu hồi quả và chất lượng nguyên liệu, thay vì chỉ dựa vào tốc độ thu hoạch.

WASI cũng nhấn mạnh nhu cầu nghiên cứu thiết bị phù hợp, tăng khả năng tiếp cận máy móc và xây dựng mô hình trình diễn để nông dân đánh giá hiệu quả thực tế.

Với ILOTA, góc nhìn quan trọng không phải là máy móc luôn tốt hơn lao động thủ công, mà là lựa chọn phương pháp thu hoạch phù hợp với điều kiện sản xuất. Khi cơ giới hóa đúng nơi, đúng thời điểm và kiểm soát tốt chất lượng nguyên liệu, thiết bị có thể giảm áp lực nhân công mà không nhất thiết phải đánh đổi chất lượng cà phê.

Nguồn tham khảo của ILOTA

1. Lê Thừa Hoài Sơn, Hoàng Hải Long và cộng sự (2020). Thực trạng cơ giới hóa trong canh tác cà phê. Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI). wasi.org.vn
2. Santinato, F.; Silva, R. P. da; Silva, V. de A.; Silva, C. D. da; Tavares, T. de O. (2016). Mechanical harvesting of coffee in high slope. Revista Caatinga, 29(3), 685–691. SciELO
3. Tavares, T. de O.; Oliveira, B. R. de; Silva, V. de A.; Silva, R. P. da; Santos, A. F. dos; Okida, E. S. (2019). The times, movements and operational efficiency of mechanized coffee harvesting in sloped areas. PLOS ONE, 14(5), e0217286. DOI: 10.1371/journal.pone.0217286
4. Souza, C. M. A. de; Queiroz, D. M. de; Rafull, L. Z. L. (2006). Derriçadora portátil na colheita total e seletiva de frutos do cafeeiro (Portable harvester in the total and selective harvesting of coffee fruits). Pesquisa Agropecuária Brasileira, 41(11), 1637–1642. DOI: 10.1590/S1678-3921.pab2006.v41.7327
5. Ferreira Júnior, L. G.; Silva, F. M. da; Ferreira, D. D.; Simão, S. D.; Souza, G. C. de; Ferreira, L. K. (2018). Characterization of the coffee fruit detachment force in crop subjected to mechanized harvesting. Coffee Science, 13(1). DOI: 10.25186/cs.v13i1.1379

Kết luận

Thu hoạch cà phê bằng máy có thể giảm mạnh nhu cầu lao động: trong một nghiên cứu ở Brazil, một máy thu hoạch tương đương gần 24 người hái tay. Nhưng hiệu quả của thu hoạch cà phê bằng máy chỉ đạt được khi vườn đáp ứng điều kiện vận hành.

Độ dốc làm giảm năng suất làm việc và tăng thời gian dừng máy; vườn trồng dày, xen canh, tán cao khiến máy thu hoạch cà phê khó vận hành; quả chín không đều làm giảm khả năng thu chọn lọc; còn quy mô nhỏ khiến chi phí đầu tư khó khấu hao.

Vì vậy, cơ giới hóa thu hoạch cà phê không phải lời giải chung cho mọi nông trại. Với các vườn lớn, bằng phẳng, trồng theo hàng, thu hoạch cà phê cơ giới có thể mang lại lợi ích rõ ràng. Với đa số nông hộ nhỏ trên đất dốc ở Tây Nguyên, phương án thực tế hơn là kết hợp hái tay với thiết bị cầm tay, thuê dịch vụ máy cho lô phù hợp và tính đến thiết kế vườn phù hợp cơ giới hóa khi tái canh.

Quyết định đúng bắt đầu từ việc hiểu rõ vườn của mình, chứ không phải từ thông số của máy. Trong các bài tiếp theo, ILOTA sẽ tiếp tục phân tích những khâu khác trong chuỗi sản xuất cà phê dựa trên dữ liệu nghiên cứu, giúp người trồng có thêm cơ sở lựa chọn thiết bị và phương pháp canh tác phù hợp với điều kiện thực tế.

👉 Tìm hiểu thêm: [Các sản phẩm cà phê tại ILOTA]

ILOTA – Nhà rang Cà phê “May đo” 

1. Tham gia ILOTA ACADEMY để cập nhật kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê mỗi ngày. 👉 [Tham gia nhóm tại đây]
2. Tư vấn & Đặt hàng:

👉 Mua sỉ, kênh quán, OEM: 0989 099 033 (Anh Thắng)

👉 Mua lẻ: 0988 345 175 (Thái Sơn)

Facebook: ILOTA Coffee Roasters

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội