Kiến thức, Cộng đồng trà, Trà

Oxy hóa lá trà và cốt trà: 5 khác biệt ít người biết sau khi pha

oxy-hoa-la-tra-va-cot-tra-5-khac-biet-it-nguoi-biet

Oxy hóa lá trà và cốt trà sau khi pha có giống nhau? Tìm hiểu 5 khác biệt về enzyme, polyphenol, oxy, màu, hương và vị để kiểm soát chất lượng trà tốt hơn cùng ILOTA.

Nhiều người thường dùng cụm “oxy hóa trà” để mô tả cả quá trình oxy hóa lá trà trong sản xuất lẫn những thay đổi xảy ra với cốt trà sau khi pha. Tuy nhiên, oxy hóa lá trà và cốt trà thực tế diễn ra trong hai hệ thống khác nhau và không thể xem là một quá trình hoàn toàn giống nhau.

Quá trình oxy hóa lá trà chủ yếu được quan tâm trong giai đoạn chế biến nguyên liệu. Khi tế bào lá bị tổn thương, các enzyme và hợp chất polyphenol vốn được ngăn cách trong cấu trúc tế bào có điều kiện tiếp xúc với nhau và với oxy.

Quá trình oxy hóa lá trà từ đó góp phần làm thay đổi thành phần hóa học, màu sắc, hương thơm và đặc tính cảm quan của nguyên liệu. Đây cũng là lý do oxy hóa lá trà và cốt trà cần được phân biệt ngay từ đầu khi phân tích sự thay đổi của trà.

Trong khi đó, oxy hóa cốt trà sau khi pha xảy ra trên một hệ thống hoàn toàn khác. Sau quá trình chiết xuất, nhiều hợp chất từ lá trà đã được hòa tan vào nước và tạo thành dịch trà. Khi đó, cốt trà sau khi chiết xuất tiếp xúc trực tiếp với oxy, nhiệt độ, ánh sáng và các điều kiện môi trường khác.

Vì vậy, oxy hóa cốt trà sau khi pha không đơn giản là việc “lá trà tiếp tục oxy hóa trong nước”, mà liên quan đến những biến đổi của một hệ chất lỏng đã chứa các hợp chất được chiết xuất.

Điểm khác biệt này giúp giải thích tại sao oxy hóa lá trà và cốt trà sau khi pha có thể tạo ra những biểu hiện khác nhau về màu sắc, hương và vị. Với lá trà, quá trình oxy hóa được kiểm soát chủ yếu trong quá trình chế biến nguyên liệu. Với cốt trà, những thay đổi sau pha lại phụ thuộc nhiều hơn vào thời gian lưu giữ, nhiệt độ, mức độ tiếp xúc với oxy, ánh sáng và đặc tính của dịch trà.

Bài viết này sẽ phân tích 5 khác biệt quan trọng giữa oxy hóa lá trà và cốt trà, từ trạng thái vật chất, vai trò của enzyme, polyphenol đến điều kiện tác động lên tốc độ biến đổi. Đồng thời, bài viết cũng giải thích oxy hóa cốt trà sau khi pha vì sao có thể liên quan đến sự thay đổi màu sắc, hương vị và độ ổn định của cốt trà khi để lâu sau khi chiết xuất.

oxy-hoa-la-tra-va-cot-tra-5-khac-biet-it-nguoi-biet

Oxy hóa lá trà là gì?

Để hiểu oxy hóa lá trà và cốt trà khác nhau như thế nào, trước tiên cần nhìn vào những gì xảy ra với lá trà khi còn ở trạng thái nguyên liệu.

Lá trà tươi chứa nhiều hợp chất polyphenol, trong đó catechin là một nhóm quan trọng. Đồng thời, trong mô lá tồn tại các enzyme có khả năng xúc tác những phản ứng oxy hóa polyphenol khi các điều kiện thích hợp được tạo ra.

Sau khi thu hái, lá trà có thể trải qua các công đoạn như làm héo, vò, cán hoặc nghiền. Những tác động cơ học này làm thay đổi cấu trúc mô lá và mức độ tiếp xúc giữa các thành phần bên trong lá với oxy. Khi enzyme, polyphenol và oxy có điều kiện tiếp xúc phù hợp, các phản ứng oxy hóa có thể diễn ra.

Đây chính là nền tảng của quá trình oxy hóa lá trà trong chế biến.

Có thể hình dung một cách đơn giản:

Lá trà tươi → thay đổi cấu trúc mô → enzyme tiếp xúc với polyphenol → có O₂ tham gia → polyphenol bị oxy hóa → hình thành các sản phẩm oxy hóa mới

Những biến đổi này có thể góp phần làm thay đổi màu sắc, hương thơm và đặc tính vị của lá trà. Mức độ thay đổi phụ thuộc vào loại trà và cách nhà sản xuất kiểm soát quá trình chế biến.

oxy-hoa-la-tra-va-cot-tra-5-khac-biet-it-nguoi-biet

Quá trình oxy hóa là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên đặc tính riêng của trà, nhưng không nên đồng nhất oxy hóa với lên men. Để hiểu rõ hơn cách enzyme, polyphenol và điều kiện chế biến phối hợp với nhau để tạo nên sự khác biệt về màu sắc, hương thơm và hương vị của trà.

👉 Tham khảo thêm tại đây: [Oxy hóa và lên men trà: Bí mật đằng sau hương vị tinh túy]

Oxy hóa lá trà có giống nhau ở mọi loại trà không?

Không.

Đây là điểm quan trọng khi tìm hiểu oxy hóa lá trà và cốt trà. Không phải tất cả trà đều được xử lý với cùng mức độ oxy hóa.

Ví dụ, trong sản xuất trà xanh, lá thường được gia nhiệt tương đối sớm để làm bất hoạt hoặc giảm hoạt tính của các enzyme liên quan đến oxy hóa. Nhờ đó, những biến đổi do enzyme xúc tác được hạn chế.

Trong khi đó, với những dòng trà được chế biến theo hướng oxy hóa nhiều hơn, nhà sản xuất sẽ tạo điều kiện để các phản ứng liên quan đến oxy hóa diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định trước khi sử dụng các bước tiếp theo để kiểm soát quá trình.

Vì vậy, quá trình oxy hóa lá trà không đơn giản là:

“Càng để lá tiếp xúc với không khí lâu thì trà càng ngon.”

Thực tế, đây là một quá trình công nghệ cần được kiểm soát về thời gian, nhiệt độ, độ ẩm, trạng thái mô lá, mức độ phá vỡ tế bào, lượng oxy và hoạt tính enzyme.

Không phải loại trà nào cũng trải qua quá trình oxy hóa theo cùng một cách. Với trà Ô Long, mức độ oxy hóa được kiểm soát trong quá trình chế biến để tạo nên đặc trưng về hương và vị. 

👉 Tìm hiểu thêm tại đây: [Kỹ thuật “làm xanh” trà Ô Long: Bí mật ngàn năm sau tuyệt tác “Lục Diệp Hồng Tương”]

Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình oxy hóa lá trà

Yếu tốẢnh hưởng đến quá trình oxy hóa
Cấu trúc tế bàoẢnh hưởng đến mức độ tiếp xúc giữa enzyme, polyphenol và oxy
Mức độ làm héoLàm thay đổi trạng thái vật lý và hóa học của lá
Mức độ vò/cán/nghiềnLàm thay đổi cấu trúc mô và khả năng tiếp xúc giữa các thành phần
EnzymeCó thể xúc tác các phản ứng oxy hóa polyphenol
PolyphenolLà nhóm hợp chất quan trọng tham gia các biến đổi oxy hóa
OxyTham gia vào các phản ứng oxy hóa
Nhiệt độẢnh hưởng đến hoạt tính enzyme và tốc độ phản ứng
Độ ẩmẢnh hưởng đến môi trường và khả năng diễn ra phản ứng
Thời gianQuyết định khoảng thời gian phản ứng có thể diễn ra

Quá trình oxy hóa lá trà không diễn ra độc lập mà nằm trong cả chuỗi chế biến nguyên liệu. Từ việc phá vỡ cấu trúc tế bào, tạo điều kiện cho enzyme tiếp xúc với polyphenol đến kiểm soát mức độ oxy hóa, mỗi công đoạn đều ảnh hưởng đến đặc tính cuối cùng của trà. 

👉 Xem ngay thêm tại đây: [Quy trình chế biến trà: Hành trình ly kỳ biến lá trà tươi thành hương vị ai cũng say mê]

Oxy hóa cốt trà sau khi pha có giống oxy hóa lá trà không?

Đây chính là khác biệt quan trọng khi tìm hiểu oxy hóa lá trà và cốt trà.

Sau khi pha, nhiều hợp chất hòa tan từ lá trà đã được chiết xuất và chuyển vào nước. Cốt trà lúc này không còn là một mô thực vật nguyên vẹn mà trở thành một hệ thống lỏng chứa nhiều nhóm hợp chất khác nhau, trong đó có polyphenol, catechin và các chất hòa tan khác.

Khi cốt trà tiếp xúc với không khí, oxy có thể tham gia vào một số phản ứng làm các hợp chất trong dịch trà tiếp tục biến đổi. Vì vậy, oxy hóa cốt trà sau khi pha là một hiện tượng có cơ sở hóa học.

Tuy nhiên, cơ chế này không hoàn toàn giống quá trình oxy hóa diễn ra trong lá trà.

Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở trạng thái của hệ thống.

Ở lá trà: enzyme + polyphenol + cấu trúc tế bào + oxy

cùng tồn tại và tương tác trong mô thực vật. Khi cấu trúc tế bào bị phá vỡ trong quá trình chế biến, enzyme và polyphenol có điều kiện tiếp xúc với nhau và với oxy, từ đó thúc đẩy những biến đổi oxy hóa.

Ở cốt trà sau khi pha: polyphenol đã được chiết xuất + nước + oxy + các thành phần hòa tan khác

tạo thành một môi trường phản ứng khác.

Nói cách khác, khi tìm hiểu oxy hóa lá trà và cốt trà sau khi pha, cần phân biệt giữa quá trình xảy ra trong mô lá và những biến đổi xảy ra trong dịch trà sau chiết xuất.

Đây cũng là lý do không nên mô tả rằng oxy hóa cốt trà sau khi pha đơn giản là “quá trình oxy hóa lá trà tiếp tục diễn ra trong cốc”.

oxy-hoa-la-tra-va-cot-tra-5-khac-biet-it-nguoi-biet

Bảng so sánh oxy hóa lá trà và cốt trà

Tiêu chíOxy hóa lá tràOxy hóa cốt trà sau khi pha
Trạng tháiMô láHệ thống pha lỏng
Vị trí xảy ra biến đổiBên trong và trên mô láTrong dịch trà và vùng tiếp xúc với oxy
EnzymeCó thể đóng vai trò quan trọng khi còn hoạt độngVai trò phụ thuộc vào lượng enzyme còn lại và điều kiện của dịch
PolyphenolTồn tại trong mô láĐã được chiết xuất vào nước
OxyTiếp xúc với mô lá trong quá trình chế biếnTiếp xúc với bề mặt và các thành phần của dịch trà
Cấu trúc tế bàoCó ảnh hưởng trực tiếp đến quá trìnhKhông còn là yếu tố chính đối với phần chất đã được chiết xuất
Môi trường phản ứngMô thực vậtPha nước chứa các chất hòa tan
Biến đổi cảm quanGóp phần hình thành màu, hương và đặc tính vị của tràCó thể góp phần làm thay đổi màu, hương và vị theo thời gian
Bối cảnhCó thể là một công đoạn được kiểm soát trong chế biếnThường xảy ra sau quá trình pha hoặc chiết xuất

5 khác biệt quan trọng giữa oxy hóa lá trà và cốt trà

Sau khi phân tích từng quá trình, có thể nhìn rõ 5 khác biệt giữa oxy hóa lá trà và cốt trà. Điểm quan trọng là hai quá trình có liên quan về mặt hóa học nhưng xảy ra trong hai môi trường hoàn toàn khác nhau.

Khác biệt 1: Khác nhau về trạng thái vật chất

Lá trà là một cấu trúc sinh học gồm các tế bào và mô thực vật. Trong đó, polyphenol, enzyme, nước và nhiều thành phần khác không tồn tại như một dung dịch đồng nhất mà được phân bố trong cấu trúc của lá.

Trong quá trình chế biến, khi cấu trúc tế bào bị phá vỡ hoặc thay đổi, các thành phần bên trong lá có điều kiện tiếp xúc với nhau và với oxy.

Cốt trà lại khác. Sau khi pha hoặc chiết xuất, nhiều hợp chất hòa tan từ lá đã chuyển vào nước và tạo thành một hệ thống dịch lỏng.

Do đó, oxy hóa lá trà và cốt trà sau khi pha xảy ra trong hai môi trường vật lý khác nhau:

Lá trà → mô thực vật chứa các hợp chất bên trong cấu trúc tế bào.
Cốt trà → pha nước chứa các hợp chất đã được chiết xuất.

Đây là nền tảng khiến cơ chế biến đổi ở hai giai đoạn không thể được xem là giống nhau.

Khác biệt 2: Vai trò của enzyme khác nhau

Trong quá trình oxy hóa lá trà, enzyme có thể đóng vai trò quan trọng khi chúng còn hoạt động và có điều kiện tiếp xúc với các polyphenol phù hợp.

Đây là một trong những đặc điểm khiến quá trình biến đổi của lá trà khác với dịch trà sau khi pha.

Trong quá trình sản xuất, các phương pháp gia nhiệt có thể làm giảm hoặc bất hoạt hoạt tính của enzyme. Vì vậy, trạng thái enzyme của trà sau chế biến không nhất thiết giống với trạng thái của lá trà tươi.

Đối với oxy hóa cốt trà sau khi pha, không nên mặc định rằng enzyme vẫn tiếp tục hoạt động theo đúng cơ chế như trong lá trà.

Lúc này, cần xem xét một hệ thống gồm các hợp chất đã được chiết xuất vào nước, oxy hòa tan, nhiệt độ, pH và những điều kiện hóa học khác.

Vì vậy: 

Oxy hóa lá trà có thể gắn chặt với hoạt động enzyme trong mô lá, còn biến đổi oxy hóa của cốt trà sau pha cần được xem xét trong môi trường dung dịch.

Khác biệt 3: Polyphenol tồn tại ở hai trạng thái khác nhau

Đây là điểm thường bị bỏ qua khi nói về oxy hóa lá trà và cốt trà.

Ở lá trà, polyphenol tồn tại trong cấu trúc tế bào và mô thực vật. Mức độ tiếp xúc giữa polyphenol, enzyme và oxy phụ thuộc nhiều vào trạng thái của mô lá.

Sau khi chiết xuất, một phần polyphenol đã chuyển vào pha nước.

Sự thay đổi này làm thay đổi:

  • khả năng tiếp xúc với oxy;
  • khả năng khuếch tán của các hợp chất;
  • môi trường phản ứng;
  • nồng độ của từng thành phần trong dịch;
  • sự tương tác giữa các hợp chất hòa tan.

Vì vậy, chiết xuất trà không chỉ đơn thuần là đưa các chất từ lá vào nước. Quá trình này còn tạo ra một môi trường hóa học mới, trong đó các hợp chất có thể tiếp tục tương tác và biến đổi.

Đây cũng là lý do không thể lấy cơ chế của quá trình oxy hóa lá trà để giải thích hoàn toàn cho những gì xảy ra với cốt trà sau khi pha.

Khác biệt 4: Các yếu tố kiểm soát tốc độ biến đổi khác nhau

Oxy hóa lá trà chịu ảnh hưởng mạnh bởi các điều kiện trong quá trình chế biến, chẳng hạn như:

  • Độ ẩm;
  • Nhiệt độ;
  • Thời gian;
  • Mức độ phá vỡ cấu trúc tế bào;
  • Khả năng tiếp xúc với oxy;
  • Hoạt tính enzyme.

Trong khi đó, cốt trà sau khi pha trở thành một hệ thống dịch lỏng nên các yếu tố chi phối có sự thay đổi.

Một số yếu tố đáng chú ý gồm:

  • Nhiệt độ lưu giữ;
  • Thời gian;
  • Diện tích bề mặt tiếp xúc với không khí;
  • Thể tích dịch;
  • Vật chứa;
  • Mức độ tiếp xúc với oxy;
  • PH
  • Thành phần của nước;
  • Ánh sáng.

Ví dụ, cốt trà được giữ trong một vật chứa kín sẽ có điều kiện tiếp xúc với oxy khác với cốt trà được đựng trong một khay rộng và tiếp xúc trực tiếp với không khí.

Vì vậy, khi đánh giá oxy hóa cốt trà sau khi pha, không nên chỉ hỏi “cốt trà để được bao lâu?”, mà cần xem xét cốt trà được giữ ở nhiệt độ nào, trong vật chứa nào và tiếp xúc với môi trường ra sao.

Khác biệt 5: Mục đích và cách kiểm soát hoàn toàn khác nhau

Trong sản xuất trà, oxy hóa lá trà có thể là một giai đoạn công nghệ được nhà sản xuất chủ động kiểm soát nhằm tạo ra những đặc tính mong muốn về màu sắc, hương và vị.

Ngược lại, những biến đổi xảy ra sau khi pha thường được quan tâm dưới góc độ độ ổn định của cốt trà trong thời gian sử dụng.

Đặc biệt với F&B, sự khác biệt này trở nên rõ ràng hơn.

Nếu cốt trà được chiết xuất và sử dụng ngay, thời gian lưu giữ ngắn nên khoảng thời gian để các biến đổi sau pha xảy ra cũng bị giới hạn.

Nhưng nếu quán chuẩn bị cốt trà trước rồi sử dụng dần, việc kiểm soát nhiệt độ, thời gian lưu giữ, vật chứa và mức độ tiếp xúc với không khí trở nên quan trọng hơn.

Điều này không có nghĩa mọi thay đổi của cốt trà để lâu đều chỉ do oxy hóa. Màu sắc, hương thơm và vị của cốt trà có thể thay đổi do nhiều quá trình đồng thời, trong đó oxy hóa chỉ là một phần cần xem xét.

Vì sao oxy hóa lá trà và cốt trà có thể làm thay đổi màu sắc?

Màu sắc là một trong những thay đổi dễ quan sát nhất khi tìm hiểu oxy hóa lá trà và cốt trà. Tuy nhiên, màu của lá trà trong quá trình chế biến và màu của cốt trà sau khi pha không thay đổi theo hoàn toàn cùng một cơ chế.

Điểm chung là: các hợp chất trong trà có thể trải qua những biến đổi hóa học, tạo ra những chất có đặc tính hấp thụ ánh sáng khác với các hợp chất ban đầu. Chính sự thay đổi về thành phần và trạng thái của các hợp chất này có thể làm màu sắc của trà thay đổi.

Vì sao quá trình oxy hóa lá trà làm thay đổi màu?

Trong lá trà, catechin và nhiều polyphenol khác là những nhóm hợp chất quan trọng liên quan đến các biến đổi trong quá trình chế biến.

Khi cấu trúc tế bào của lá bị phá vỡ và các điều kiện thích hợp được tạo ra, enzyme cùng oxy có thể thúc đẩy quá trình oxy hóa một số polyphenol. Những hợp chất ban đầu sau đó có thể chuyển thành các sản phẩm oxy hóa mới.

Các sản phẩm này có đặc tính quang học khác với các hợp chất ban đầu, từ đó góp phần làm thay đổi màu sắc của nguyên liệu.

Có thể hình dung đơn giản:

Polyphenol ban đầu → oxy hóa → sản phẩm oxy hóa mới → thay đổi khả năng hấp thụ ánh sáng → màu trà thay đổi

Đây là một trong những cơ sở giúp giải thích tại sao trong quá trình chế biến, màu của lá trà có thể chuyển từ sắc xanh của nguyên liệu tươi sang các sắc vàng, nâu hoặc đỏ nâu, tùy loại trà và cách kiểm soát quá trình.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng màu sắc không phải là thước đo trực tiếp cho mức độ oxy hóa.

Một mẫu trà có màu đậm hơn không nhất thiết đồng nghĩa với việc toàn bộ polyphenol trong mẫu đó đã bị oxy hóa nhiều hơn. Màu còn chịu ảnh hưởng của thành phần hóa học, nồng độ hợp chất và điều kiện xử lý.

Vì sao cốt trà sau khi pha cũng có thể đổi màu?

Khi chuyển từ lá trà sang cốt trà, hệ thống đã thay đổi hoàn toàn về trạng thái.

Sau quá trình pha hoặc chiết xuất, nhiều hợp chất từ lá đã hòa tan vào nước. Cốt trà lúc này trở thành một hệ thống lỏng, trong đó polyphenol, catechin, các sản phẩm oxy hóa và nhiều hợp chất hòa tan khác cùng tồn tại.

Khi cốt trà tiếp xúc với không khí trong một khoảng thời gian, oxy có thể tham gia vào những phản ứng tiếp theo với các hợp chất nhạy oxy hóa trong dịch trà.

Một số hợp chất ban đầu có thể tiếp tục biến đổi, đồng thời các sản phẩm oxy hóa cũng có thể trải qua những biến đổi tiếp theo.

Kết quả là thành phần của dịch trà thay đổi và đặc tính quang học của dịch cũng có thể thay đổi, khiến cốt trà có hiện tượng sẫm màu, đổi sắc hoặc kém trong hơn theo thời gian.

Có thể hình dung:

Cốt trà sau khi chiết xuất → tiếp xúc O₂ → một số hợp chất tiếp tục biến đổi → thành phần quang học của dịch thay đổi → màu cốt trà có thể thay đổi

Nhưng ở đây cũng cần tránh một cách hiểu đơn giản:

“Cốt trà đổi màu = cốt trà bị oxy hóa.”

Không phải mọi thay đổi màu sắc sau khi pha đều có thể quy cho oxy hóa.

Polyphenol và catechin đóng vai trò gì trong oxy hóa trà?

Nếu muốn hiểu sâu oxy hóa lá trà và cốt trà, không thể bỏ qua polyphenol.

Polyphenol là một nhóm hợp chất lớn trong trà. Catechin là một nhóm polyphenol quan trọng, đặc biệt nổi bật trong trà xanh và nguyên liệu trà chưa trải qua quá trình oxy hóa mạnh.

Một số catechin thường được nhắc đến gồm:

  • EGCG;
  • EGC;
  • ECG;
  • EC.

Trong quá trình oxy hóa, các catechin có thể trải qua những biến đổi hóa học và tạo ra những sản phẩm mới.

Đây là một trong những nền tảng hóa học giải thích sự khác biệt giữa trà chưa oxy hóa nhiều và trà trải qua quá trình oxy hóa đáng kể.

Khi lá trà được chế biến, những biến đổi này có thể góp phần tạo nên đặc tính riêng của sản phẩm.

Nhưng sau khi pha, câu chuyện lại khác.

Các catechin đã được giải phóng vào dịch nước. Vì vậy, khi xảy ra oxy hóa cốt trà sau khi pha, phản ứng diễn ra trong môi trường dung dịch thay vì trong cấu trúc mô lá.

Có thể hình dung:

Trong lá:

Polyphenol nằm trong mô → enzyme tiếp cận → oxy hóa → sản phẩm oxy hóa.

Sau pha:

Polyphenol được chiết ra → tồn tại trong dung dịch → tiếp xúc oxy → có thể tiếp tục biến đổi.

Chính sự khác nhau này giúp giải thích tại sao oxy hóa lá trà và cốt trà cần được phân tích như hai trạng thái khác nhau.

oxy-hoa-la-tra-va-cot-tra-5-khac-biet-it-nguoi-biet

Lá trà (Camellia sinensis) là một nhà máy hóa sinh, và sản phẩm nổi tiếng nhất của nó là Polyphenols. Nhóm Polyphenols quan trọng nhất trong trà chính là Catechins (hay còn gọi là Flavan-3-ols).

👉 Tham khảo thêm tại đây: [EGCG (Catechins) là gì? Phân tích “vua” của các chất chống oxy hóa trong trà ]

Oxy hóa lá trà và cốt trà: Đừng nhầm “oxy hóa” với “chiết xuất”

Một sai lầm phổ biến khi pha trà là cho rằng cốt trà càng đậm màu hoặc càng chát thì mức độ oxy hóa càng cao. Thực tế, đây là hai hiện tượng khác nhau và cần được phân biệt rõ khi tìm hiểu oxy hóa lá trà và cốt trà.

Chiết xuất là quá trình các hợp chất có trong lá trà được hòa tan và chuyển vào nước. Lượng hợp chất được chiết xuất phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nhiệt độ, thời gian tiếp xúc, tỷ lệ trà/nước, kích thước nguyên liệu và điều kiện dòng chảy.

Trong khi đó, oxy hóa là quá trình các hợp chất trải qua những biến đổi hóa học liên quan đến các tác nhân hoặc cơ chế oxy hóa, trong đó oxy có thể trực tiếp tham gia vào một số phản ứng.

Hai quá trình này có thể xảy ra trong cùng một chuỗi pha trà nhưng không đồng nhất với nhau.

oxy-hoa-la-tra-va-cot-tra-5-khac-biet-it-nguoi-biet

Oxy hóa và chiết xuất là hai quá trình khác nhau, nhưng đều có thể ảnh hưởng đến thành phần và cảm nhận của cốt trà. Nếu muốn hiểu rõ hơn cách điều kiện chiết xuất tác động đến polyphenol, catechin và cảm giác chát 

👉 Tìm hiểu thêm tại đây: [Chiết xuất trà dưới áp suất cao: Vì sao lại ảnh hưởng đến hợp chất tạo vị chát]

Vì sao rất dễ nhầm hai quá trình này?

Hãy lấy một ví dụ đơn giản.

Pha trà lâu hơn thì nhiều hợp chất có thể tiếp tục được chiết xuất ra khỏi lá, nồng độ và thành phần dịch trà thay đổi, màu và vị có thể thay đổi.

Trong khi:

Cốt trà đã chiết xuất để tiếp xúc với oxy lâu hơn: Một số hợp chất trong dịch có thể tiếp tục biến đổi, thành phần hóa học của cốt trà có thể thay đổi, màu, hương hoặc đặc tính vị có thể thay đổi.

Vì vậy, nếu cốt trà có màu đậm hơn hoặc vị khác đi, không thể chỉ dựa vào hiện tượng đó để kết luận rằng mức độ oxy hóa đã tăng.

Cần xem xét cả mức độ chiết xuất, nồng độ dịch trà, nhiệt độ, thời gian lưu, oxy và điều kiện bảo quản.

Hiện tượng quan sát đượcKhông nên kết luận ngayCần kiểm tra thêm
Cốt trà đậm màu hơnCốt trà bị oxy hóa mạnhTỷ lệ trà/nước, mức chiết xuất, thời gian
Cốt trà chát hơnDo oxy hóaLượng polyphenol được chiết xuất, nhiệt độ, thời gian
Hương giảmChắc chắn do oxy hóaThời gian, nhiệt độ, bay hơi, bảo quản
Cốt trà đổi màuĐã hỏngThời gian giữ, điều kiện bảo quản và các dấu hiệu chất lượng khác
Hai mẻ trà khác màuMột mẻ bị oxy hóaNguyên liệu, độ tuổi trà, kích thước lá, thông số chiết xuất
Cốt trà để lâu có vị khácChỉ do oxyNhiệt độ, thời gian, oxy, pH và thành phần trà

Kết luận

Oxy hóa lá trà và cốt trà đều liên quan đến những biến đổi hóa học có sự tham gia của oxy, nhưng hai quá trình xảy ra trong những môi trường rất khác nhau.

Ở lá trà, quá trình oxy hóa lá trà có thể diễn ra trong mô lá khi enzyme, polyphenol và oxy tiếp xúc với nhau trong điều kiện thích hợp. Đây có thể là một phần được chủ động kiểm soát trong quá trình sản xuất trà.

Trong khi đó, oxy hóa cốt trà sau khi pha xảy ra trong một hệ thống dung dịch, nơi polyphenol và các hợp chất khác đã được giải phóng khỏi cấu trúc lá và hòa tan vào nước.

Vì vậy, cốt trà có thể tiếp tục trải qua các biến đổi khi tiếp xúc với oxy, nhưng không nên gọi đây là quá trình oxy hóa lá trà tiếp tục diễn ra theo đúng cơ chế ban đầu.

Điểm quan trọng nhất là:

Oxy hóa lá trà tạo nên một phần đặc tính của trà trong quá trình chế biến; còn oxy hóa cốt trà sau khi pha có thể góp phần làm thay đổi độ ổn định của dịch trà theo thời gian.

Hiểu được sự khác biệt này giúp người pha không còn nhìn hiện tượng cốt trà đổi màu, thay đổi hương hoặc biến đổi vị theo một nguyên nhân duy nhất.

Đối với pha chế chuyên nghiệp, mục tiêu không phải là loại bỏ hoàn toàn mọi biến đổi hóa học, mà là hiểu chúng, đo lường chúng và kiểm soát chúng trong khoảng phù hợp với mục tiêu cảm quan và vận hành.

Đó cũng là nền tảng để ILOTA tiếp cận bài toán trà theo hướng kỹ thuật hơn: từ nguyên liệu, quá trình chiết xuất đến độ ổn định của cốt trà sau pha, tất cả đều cần được xem xét như một chuỗi liên kết thay vì những công đoạn tách rời.

👉 Tìm hiểu thêm: [Các sản phẩm trà tại ILOTA]

 

ILOTA  – Xưởng sản xuất Cà phê & Trà

  • Tham gia ILOTA ACADEMY để cập nhật kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê: 👉 [Tham gia nhóm tại đây]
  • Tư vấn & Đặt hàng:

👉 Mua sỉ, kênh quán, OEM: 0989 099 033 (Anh Thắng)

👉 Mua lẻ: 0988 345 175 (Thái Sơn)

Facebook: ILOTA Coffee Roasters

Địa chỉ: Biệt thự 3, ngõ 2A Chế Lan Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội